Свет66

Цалкам запрацаваў расійскі аналаг «Вікіпедыі» з цэнзурай. Што ў ім пра Беларусь і Украіну?

З бэта-тэсту канчаткова выйшаў расійскі праект «Рувікі», адцэнзураваны аналаг «Вікіпедыі», які павінен адпавядаць светапогляду Крамля і «быць ачышчаным ад фэйкаў і хлусні». Паглядзелі, што там пішацца пра актуальныя тэмы.

Калі ўпісаць у пошукавік словы «Вайна ва Украіне», то адцэнзураваны сэрвіс «Рувікі» адразу выдае адпаведны варыянт менавіта са словам «вайна» і без так званай «СВА». Скрыншот афіцыйнага сайту «Рувікі».

Праект так званай свабоднай энцыклапедыі «Рувікі» быў анансаваны яшчэ у маі мінулага года ў якасці чарговага расійскага аналага «Вікіпедыі», у якім «не будзе фэйкаў і адкрытай хлусні». 

Пляцоўка размешчана выключна на расійскіх серверах, цалкам падпарадкоўваецца расійскаму заканадаўству, а таксама можа рэдагавацца і верыфікавацца дзяржаўнымі органамі Расіі (сярод якіх пазначана Расійская акадэмія навук).

Усяго на «Рувікі» на дадзены момант размешчана 1 мільён 959 тысяч артыкулаў, што крыху больш за паказчыкі рускай «Вікіпедыі» — 1 мільён 958 тысяч артыкулаў (агулам ва ўсёй «Вікіпедыі» налічваеца больш за 60 мільёнаў артыкулаў).

А у беларускай «Вікіпедыі» — 238 тысяч.

Пры гэтым, паводле сэрвісу адсочвання інтэрнэт-трафіку SimilarWeb, агульная колькасць наведванняў беларускай «Вікіпедыі» за мінулы месяц перавысіла паказчыкі «Рувікі» — 202 тысячы чалавек супраць 157 тысяч. У той жа час рускую «Вікіпедыію» паспелі наведаць 130,5 мільёна.

Але што сабой уяўляе кантэнт «Рувікі», наколькі ён цэнзураваны і адрозніваецца ад той жа «Вікіпедыі»? Праверылі на некалькіх вострых тэмах.

Ніякіх «Плошчаў», Гітлераў і ўварванняў ва Украіну

Адразу трэба адзначыць, што «Рувікі» не падтрымлівае беларускую мову (усяго ў сэрвісе толькі 20 моў народаў Расіі), таму ён практычна не распазнае запыты на беларускай. 

Возьмем, для прыкладу, артыкул пра Лукашэнку

У адрозненне ад варыянта ў «Вікіпедыі», тут у пачатку да слоў «дзяржаўны дзеяч» дадалі слова «бачны».

Пачатак тэксту пра Лукашэнку ў «Вікіпедыі» (злева) і на «Рувікі» (справа)

Значна адрозніваецца і змест артыкула. Калі ў «Вікіпедыі» пра Лукашэнку ёсць асобныя раздзелы пра міжнародныя санкцыі, масавыя рэпрэсіі і палітычныя забойствы, то ў «Рувікі» ўся крытыка абмяжоўваецца толькі раздзелам пра санкцыі.

Цэнзура таксама прыбрала раздзелы пра «апошняга дыктатара Еўропы», мянушку «Бацька», хвалебныя выказванні Лукашэнкі пра Адольфа Гітлера і іншае.

Змест артыкула пра Лукашэнку ў «Вікіпедыі» (злева) і на «Рувікі» (справа) ад самога пачатку да раздзела пра асабістае жыццё і сям'ю.

Увесь артыкул асвятляе Лукашэнку ў спрошчаным і станоўчым фармаце, толькі мімаходзь згадваючы некаторыя моманты народнага супраціву. Паводле «Рувікі», за амаль 30 гадоў дыктатуры Лукашэнкі супраць яго выступалі толькі Вярхоўны Савет Беларусі ў 1996-м і апазіцыя ў 2020-м.

Таксама няма ніводнага згадвання саўдзелу рэжыму Лукашэнкі ў вайсковай агрэсіі супраць Украіны.

У той жа манеры быў апрацаваны і артыкул пра Пуціна, але там яшчэ менш крытыкі, чым у тэксце пра Лукашэнку.

Ніякіх палітычных пераследаў, забойстваў і атручванняў, ніякіх аналогій з Гітлерам і Сталіным, ніякіх мітынгаў і пратэстаў (напісалі толькі пра незадаволенасць пенсійнай рэформай), ніякай карупцыі і ўварвання ва Украіну.

Змест артыкула пра Пуціна ў «Вікіпедыі» (злева) і на «Рувікі» (справа) ад трэцяга-чацвертага тэрмінаў прэзідэнцтва да раздзелу пра светапогляд і рэлігію.

Адзінае, што засталося з крытыкі, гэта непунктуальнасць Пуціна і згадка пра абвінавачванні Міжнароднага крымінальнага суда, «якія Расія не прызнае». 

Расійская апазіцыя, паводле артыкула, жадае толькі «абразіць і ачарніць» Пуціна, а таксама «спрабуе аб'яднаць нацыяналістычную і нават ксенафобскую рыторыку з эканамічным лібералізмам».

Акрамя гэтага ў раздзеле крытыкі Пуціна цэнзары наадварот пачалі хваліць Пуціна за барацьбу з карупцыяй.

Што ж тычыцца самога расійскага ўварвання ва Украіну, то дастаткова зноў зірнуць на розніцу ў структурах зместу адпаведных артыкулаў у «Вікіпедыі» і на «Рувікі». 

У артыкуле пра «СВА» увогуле няма ніякай крытыкі.

Прыбрана нязручная інфармацыя, увесь тэкст спрошчаны і абагульнены да максімуму. Фокус ідзе выключна на стратах украінскай арміі, паражэнчых настроях у заходняй прэсе і расійскай штомесячнай вайсковай зводцы.

Артыкул ад пачатку да канца апраўдвае расійскае ўварванне ва Украіну, чакана пазбягаючы слова «ўварванне» і яго сінонімаў, асабліва слова «вайна». 

Пры гэтым ёсць адно «але». Калі ўпісаць у пошуку словы «Вайна ва Украіне», то адцэнзураваны «Рувікі» адразу выдае адпаведны варыянт менавіта са словам «вайна» і без усялякіх «СВА». 

Ёсць і такое, што, напрыклад, у артыкуле пра паспяховы ўкраінскі контрнаступ пад Харкавам у 2022 годзе пішацца, што Расія ўварвалася ва Украіну.

А ў артыкуле пра «неанацызм ва Украіне» цэнзары ўвогуле спасылаюцца на матэрыял выдання Deutsche Welle пад назвай: «Як Пуцін апраўдвае ўварванне ва Украіну». 

Збой цэнзуры ці наўмыснае дзеянне?

І гэта яшчэ далёка не ўсё. Калі узяць артыкул пра пратэсты 2020 года ў Беларусі, то можа здацца, што пракрамлёўскія цэнзары займаюць бок беларусаў у барацьбе з рэжымам Лукашэнкі.

Так, у тэксце артыкула гаворыцца аб «празмернай жорсткасці» сілавікоў у адносінах да пратэстуючых, да якіх «масава прымянялі катаванні і іншыя віды жорсткага абыходжання», што прыводзіла і да гібелі людзей.

Падрабязна апісваюцца здзекі з пратэстоўцаў, перапоўненасць і антысанітарыя ў ізалятарах, а таксама людскія крыкі з камер, чутныя на вуліцы.

Акрамя таго, «Рувікі» звяртае ўвагу і на той факт, што на нядзельных маршах збіралася па некалькі сотняў тысяч беларусаў.

«Рувікі», артыкул пра пратэсты ў Беларусі
«Рувікі», артыкул пра пратэсты ў Беларусі

У дадатак да гэтага ў артыкуле пералічаны нацыянальныя беларускія сімвалы, якія ўвасабляюць «апазіцыю рэжыму і актыўны выступ супраць улады Лукашэнкі».

Аўтары тэксту адкрыта спасылаюцца на праваабарончы цэнтр «Вясна» і беларускія незалежныя медыя, уключаючы «Нашу Ніву», «Белсат», «Новы Час» і г.д.

Але як такое магчыма, што на пракрамлёўскім «Рувікі», пры ўсёй заяўленай ягонай цэнзуры, можна знайсці шмат няёмкіх і непрымальных для Крамля артыкулаў і дэталяў (асабліва, калі за тое ж самае судзяць і штрафуюць «Вікіпедыю»)?

Адказ просты. «Расійскі аналаг Вікіпедыі» наўпрост капіюе большасць матэрыялаў з самой «Вікіпедыі» (разам з тым, што расійскія ўлады называюць «фэйкамі і адкрытай хлуснёй») і без зменаў перастаўляе іх у сябе.

Вось як гэта выглядае на прыкладзе артыкула пра беларускія пратэсты (тэкст і змест двух артыкулаў цалкам ідэнтычныя).

Пачатак артыкулаў пра пратэсты 2020 года ў «Вікіпедыі» (зверху) і на «Рувікі» (знізу)

Артыкул пра Святлану Ціханоўскую на «Рувікі» таксама цалкам адпавядае зыходнаму варыянту з рускай «Вікіпедыі» (разам са згадваннем пасады «кіраўніцы Аб'яднанага пераходнага кабінета Беларусі»). 

Пачатак артыкулаў пра Святлану Ціханоўскую ў «Вікіпедыі» (зверху) і на «Рувікі» (знізу)

Такое ж капіяванне адбылося і са Сталіным, якога і ў арыгінальным артыкуле «Вікіпедыі», і на «Рувікі» называюць вінаватым у змове з Гітлерам перад нападам на Польшчу, а таксама у масавых палітычных рэпрэсіях і забойствах мільёнаў чалавек, уключаючы расстрэлы ў Катыні, якія Крэмль звычайна адмаўляе.

Пачатак артыкулаў пра Іосіфа Сталіна ў «Вікіпедыі» (зверху) і на «Рувікі» (знізу)

Кіраваць праектам «Рувікі» паставілі Уладзіміра Мядзейку, былога дырэктара «Вікімедыя РУ» — арганізацыі, якая адказвае за развіццё свабодных ведаў і ў прыватнасці усяго рускамоўнага раздзела «Вікіпедыі».

У каментарах да крамлёўскіх медыя той адзначаў, што яго новая «свабодная энцыклапедыя «Рувікі» будзе фармавацца на аснове 2 мільёнаў артыкулаў, узятых з рускай «Вікіпедыі» і дапрацаваных у адпаведнасці з «патрабаваннямі».

Ці адпавядае ўсім «патрабаванням» і прынцыпам імпартазамяшчэння шматразовае націсканне клавіш Ctrl C — Ctrl V, Мядзейка не згадаў.

Пераход падчас вайны на бок расійскіх уладаў чалавека, які шмат гадоў правіў «Вікіпедыю» і мусіў спрыяць на сваёй пасадзе распаўсюду свабоды думкі і ведаў, выклікала абурэнне ў яго былых калег з «Вікімедыя РУ».

Тыя абвінавацілі яго ў «парушэнні правілаў інтэрнэт-пляцоўкі, спрыянні цэнзуры, фактычным крадзежу назвы і нанясенні сур’ёзнай шкоды рэпутацыі «Вікіпедыі», за што Мядзейка летась пазбавіўся пасады дырэктара «Вікімедыя РУ».

«Уладзімір Мядзейка застанецца ў гісторыі «Вікіпедыі» як Іуда, які здрадзіў свабодным ведам, выбраўшы бок цэнзуры і палітычнай ангажаванасці праз уласныя інтарэсы», — заяўлялі раней «Нашай Ніве» прадстаўнікі вікі-супольнасці.

Уладзімір Мядзейка, кіраўнік «Рувікі», які раней працаваў над «Вікімедыя РУ». Фота: Wikimedia Commons

Нагадаем, што «Вікіпедыя» стала ахвярай нападак з боку расійскіх уладаў яшчэ да поўнамаштабнага расійскага ўварвання ва Украіну. У 2019 годзе Уладзімір Пуцін публічна выказаўся за замену інтэрнэт-энцыклапедыі на расійскі аналаг, «у якім, ва ўсякім разе, будзе дакладная інфармацыя»

А ўжо падчас вайны ў красавіку 2022 года маскоўскі суд упершыню аштрафаваў Wikimedia Foundation — некамерцыйную арганізацыю, якая падтрымлівае інфраструктуру для працы шматмоўных вікі-праектаў — на 5 млн расійскіх рублёў.

Падставай для штрафу назвалі тое, што з рускай «Вікіпедыі» не былі выдаленыя артыкулы, якія тычыліся вайны ва Украіне, у тым ліку матэрыялы пра сітуацыю ў Марыупалі, Бучы і Кіеве. Пасля гэтага былі яшчэ некалькі штрафаў на некалькі мільёнаў рублёў, а таксама суды. 

Па запыце расійскіх уладаў у сакавіку 2022 года за распаўсюд «фэйкавай і антырасійскай» інфармацыі быў затрыманы беларускі рэдактар-вікіпедыст Марк Бернштэйн, якому прысудзілі тры гады абмежавання свабоды.

Потым у 2023 годзе кіраўнік расійскага Савета па правах чалавека Валерый Фадзееў заклікаў цалкам закрыць у Расіі «Вікіпедыю». Паводле ягоных словаў, у артыкулах энцыклапедыі «шмат скажэнняў, калі гаворка ідзе пра палітыку і пра гісторыю».

У Крамлі яго ідэю падтрымалі. Але тады прэс-сакратар Пуціна Дзмітрый Пяскоў адзначаў, што спачатку трэба стварыць расійскую версію рэсурсу.

З тых часоў падобных аналагаў ствараецца незлічоная мноства, самымі буйнымі з якіх з'яўляюцца вышэйапісаны «Рувікі», «Руніверсаліс», пляцоўка «Знания» і «Вялікая расійская энцыклапедыя». І ўсе яны па ахопах, якасці інфармацыі, а таксама колькасці аудыторыі, артыкулаў і моўных версій не вытрымліваюць ніякай канкурэнцыі з «Вікіпедыяй».

«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны

ПАДТРЫМАЦЬ

Каментары6

  • калі
    22.01.2024
    Рувікі, ха-ха. Гучыць я нейкія фіксікі :)
  • Мінак
    22.01.2024
    Вікіпедыст, адкуль яны будуць гэта ведаць? яны расійскай карыстаюцца. як прыклад, тут нядаўга быў артыкул з мапай рф і акупаваным крымам, узятай з расейскай вікіпедыі.
  • Нехта
    22.01.2024
    Вікіпедыст, калі б ведалі, межа б меней пісалі пра “слова пісюна”

Залева ў Мінску, верагодна, была наймацнейшай за ўсю гісторыю назіранняў3

Залева ў Мінску, верагодна, была наймацнейшай за ўсю гісторыю назіранняў

Усе навіны →
Усе навіны

Стала вядома, куды ўладкаваўся былы гендырэктар МТС Уладзіслаў Андрэйчанка6

Страты расійскай арміі ў 2024-м значна выраслі. Памірае 200-250 байцоў за дзень14

У Байдэна дыягнаставалі каранавірус1

788 украінскіх вайскоўцаў зніклі без вестак у баях за сяло Крынкі Херсонскай вобласці5

Улады ЗША абвінавацілі неанацыста з Грузіі ў падрыхтоўцы масавага атручвання дзяцей у Нью-Ёрку5

Круты выказаў спачуванні родным загінулых падчас урагану. Але не Лукашэнка5

Высокаінтэнсіўныя фізічныя нагрузкі ў старасці паляпшаюць памяць

У Святланы Ціханоўскай мяняецца дарадца па прававых пытаннях24

Латушка заклікаў журналістаў і праваабаронцаў з Еўропы скарыстацца з бязвізу8

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Залева ў Мінску, верагодна, была наймацнейшай за ўсю гісторыю назіранняў3

Залева ў Мінску, верагодна, была наймацнейшай за ўсю гісторыю назіранняў

Галоўнае
Усе навіны →