«This Country Called Belarus»: Краіна Беларусь, за якую не сорамна
Што ні кажы, а нялёгка беларусам даводзіцца за мяжой. Тыповая сітуацыя:
26.04.2013 / 11:22
— О, хэлоў. Ты адкуль?
— Я з Мінска, з Беларусі.
— А, з Расіі! У вас там, напэўна, цяпер халодна!
Вось і тлумачым, што ў нас не п’юць гарэлку з самавараў, а па вуліцах не гойсаюць мядзведзі з балалайкамі. А калі і знаходзіцца такі замежнік, для якога слова Беларусь штосьці значыць, то ён, напружыўшы памяць, згадае яшчэ хіба што «Lukashenko» і «Chernobyl» ды спачувальна паляпае вас па плячы.
Але што за краіна — Беларусь? Нават пры ўсім жаданні распавесці пра яе сваім замежным сябрам мы не заўжды здольныя гэта зрабіць, бо і самі часцяком дрэнна ведаем сваю радзіму. Адкуль пайшлі Беларусы? Чым мы знакамітыя? Чым адрозніваемся ад суседзяў?
Неверагодна, але ўсе гэтыя праблемы цяпер можна лёгка вырашыць.
Рэч у тым, што ў гэтыя дні ў свет выйшла англамоўная версія кнігі «Краіна Беларусь» пад назвай «This Country Called Belarus».Трыста старонак і дзве тысячы ілюстрацый — калі гартаеш гэта выданне, то ўся гісторыя краіны паўстае ў цябе перад вачыма. Ужо проста ўзяць гэтую кнігу ў рукі — асалода. А пачнеш гартаць — не адарвешся. Калі шчыра, то з такой кніжкай і развітвацца шкада — так і хочацца паставіць яе на сваю ўласную паліцу.
«Гэта статус, — кажа адзін з аўтараў кнігі, мастак Зміцер Герасімовіч. — Калі ілюстравная гісторыя краіны выходзіць асобнай кнігай
Выдатны беларускі гісторык Уладзімір Арлоў, таксама сааўтар кнігі, мяркуе, што «This Country Called Belarus» будзе цікавая дыпламатам, навукоўцам, якія працуюць з нашай краінай, турыстам, якія прыедуць да нас, прадпрымальнікам, якія маюць бізнэс у Беларусі, і тым беларусам, якія маюць сваю справу за мяжой ці проста шукаюць добры падарунак сябру ў іншай краіне.
Дык што гэта за краіна — Беларусь?
«Кніга даводзіць галоўную думку: гістарычна, культурна, ментальна беларусы — гэта еўрапейскі народ», — кажа Уладзімір Арлоў.
Гісторыя Беларусі была арганічнай, неад’емнай часткай агульнаеўрапейскай гісторыі да канца XVIII стагоддзя, пакуль, у выніку трох падзелаў Рэчы Паспалітай, нашыя землі не былі анексаваныя Расійскай імперыяй, кажа гісторык.
«Царскія ўлады пабудавалі, фактычна, жалезную заслону», — мяркуе Уладзімір Арлоў.
І таму паўстанне Тадэвуша Касцюшкі, як і паўстанне 1831 г., а таксама паўстанне Кастуся Каліноўскага ў 1863 г., паказвалі імкненне элітаў нашага грамадства сцвердзіць тое, што мы — еўрапейцы. «Яны змагаліся за еўрапейскія дэмакратычныя каштоўнасці, кідалі выклік расійскаму феадалізму, дэспатызму, прапануючы яму як альтэрнатыву еўрапейскія ідэі канстытуцыяналізму, дэмакратыі», — кажа гісторык.
Беларускамоўны варыянт «Краіны Беларусь» з’явіўся ў кнігарнях у 2003 г. З таго часу выйшла ўжо 15 тысячаў асобнікаў кнігі, большасць з якіх даўно расхапалі пакупнікі. Аднак дагэтуль прачытаць гэтую кнігу маглі толькі беларусы ці нешматлікія пакуль аматары нашай мовы з іншых культур.
«Заходжу на сайт
Усе дзесяць год, якія мінулі з дня выхаду «Краіны Беларусь», аўтараў не адпускала жаданне выдаць кнігу
«Але толькі тады, калі ідэя авалодала Вольгай Стужынскай, дырэктаркай размешчанага ў Брусэлі „Офіса за дэмакратычную Беларусь“, усё зрушылася з месца, — кажа Уладзімір Арлоў. — Зрушылася, закруцілася і здзейснілася».
«Я вельмі ўсцешаная, што атрымалася выдаць «Краіну Беларусь» на ангельскай мове, бо гэта першае выданне такога кшталту, што давядзе несавецкую версію гісторыі нашай краіны іншаземцам ад самага пачатку і да стварэння БНР — кажа Вольга Стужынская. Наша арганізацыя будзе і надалей падтрымліваць праекты такога кшталту, распаўсюджваючы веды пра гісторыю і культуру краіны, якая дзесяцігоддзямі была схаваная ў першую чаргу ад нас саміх, беларусаў.
Першы наклад кнігі «This Country Called Belarus» памерам тры тысячы асобнікаў ужо надрукаваны і неўзабаве паступіць у продаж. Можна раскрыць яшчэ адзін сакрэт: ужо надрукаваны і рускамоўны варыянт кнігі «Страна по имени Беларусь».
Замовы на англамоўны варыянт кнігі ужо паступілі ад найлепшых бібліятэк свету, такіх як Бібліятэка Кангрэсу ЗША і Каралеўская бібліятэка Швецыі ў Стакгольме. Кнігі таксама будуць дасланыя ў нашыя дыяспары, каб тыя дзеці
Дарэчы, усе назвы ў кнізе перадаюцца беларускай лацінкай— тым самым, афіцыйным варыянтам, які выкарыстоўваецца цяпер у сталічным метро. Вось чаму ў кнізе з’яўляюцца St. Eŭfrasińnia of Polacak, Francišak Skaryna, і Tadevuš Kaściuška (таксама, дарэчы, ураджэнец Беларусі), а больш вядомая замежнікам назва горада Vilnius замененая спрадвечным беларускім варыянтам Viĺnia. Такім чынам, нашая краіна пакрысе адраджае традыцыю выкарыстання абодвух алфавітаў — кірылічнага і лацінскага, што, несумненна, яшчэ больш узбагаціць беларускую культуру.
А ці дапамагла праца над кнігай самім аўтарам зірнуцьпа-новаму на сваю краіну?
«Асабіста я канчаткова пераканаўся ў тым, што менавіта пад час паўстання Кастуся Каліноўскага ў 1863 г. пачалося нараджэнне сучаснай беларускай нацыі, — кажа Уладзімір Арлоў. — Каліноўскі і яго найбліжэйшыя аднадумцы стаялі ля вытокаў беларускай нацыянальнай ідэі. Таму паўстанне 1863 г., стварэнне Беларускай Народнай Рэспублікі ў 1918 г., а потым і аднаўленне беларускай незалежнасці ў 1991 г. — гэта этапы аднаго лагічнага гістарычнага ланцужка».
А яшчэ Уладзімір Арлоў пераканаўся, што беларусы і раней мелі тыя ж праблемы, што і цяпер.
«Падчас працы над кнігай я пачынаў з сумам задумвацца пра тое, што хоць мы, беларусы, сапраўды талерантныя ў нацыянальным і рэлігійным сэнсе, але што датычыць цярпімасці, талерантнасці да іншых палітычных поглядаў, то тут усё выглядае зусім інакш».
Паводле Уладзіміра Арлова, і гісторыя Вялікага Княства (асабліва апошні этап яго існавання), і гісторыя Беларускай народнай рэспублікі паказваюць: нашыя палітычныя эліты, палітычныя лідары ніколі не маглі дамовіцца між сабой.
«У Вялікім Княстве, не адчуваючы прыярытэту дзяржавы над уласнымі прыярытэтамі, нашыя арыстакраты вялі сапраўдныя грамадзянскія войны паміж сабой, — кажа Уладзімір Арлоў. — Радзівілы ваявалі з Сапегамі, Пацы з Агінскімі. Чым усё скончылася, нам добра вядома. Падобная ж сітуацыя назіралася ў 1918 г. ў часы БНР: Варонка не мог дамовіцца са Скірмунтам, Антон Луцкевіч не мог дамовіцца з Ластоўскім. І тыя шансы, якія адкрываліся тады, нягледзячы на ўсю складанасць сітуацыі, не былі скарыстаныя напоўніцу бацькамі Беларускай Народнай Рэспублікі».
Уладзімір Арлоў з жалем канстатуе, што беларусы як нацыя маглі б дасягнуць большага — калі б нашая эліта ўмела дамаўляцца.І сёння, на пачатку ХХІ стагоддзя, відавочна, што гэтую праблему — нецярпімасць да іншых палітычных поглядаў — мы атрымалі ў спадчыну. Чаму так атрымліваецца — бадай, гэта тэма для асобнай кнігі.
Аднак, нягледзячы на ўсе складанасці і перашкоды, Беларусь — незалежная краіна. І дзякуючы такім людзям, як Уладзімір Арлоў, Зміцер Герасімовіч, Вольга Стужынская і многія іншыя, хто прыклаў намаганні да таго, каб «This Country Called Belarus» з’явілася ў свет, цяпер мы маем уласную ілюстраваную гісторыю на ангельскай мове. Выдатная папера, шыкоўныя ілюстрацыі, лёгкі тэкст — гэтая кніга будзе выдатным падарункам і добраму замежнаму сябру і дзелавому партнёру. Гэта Беларусь, за якую не сорамна.