Ёсць такая прафесiя — радзiму абiлечваць
А калi табе, соннай, усмiхнецца незнаёмы такi ж сонны твар, насупраць, становiцца лягчэй i хочацца ўсмiхацца ўсiм навокал. Піша Таццяна Салдаценка («Звязда»).
05.11.2009 / 10:54
Да месца працы я дабiраюся гадзiну з трыма перасадкамi. Такi шлях стамляе, i ад таго, як я яго правяду, залежыць, як надалей складзецца дзень.
Варта пачуць бурклiвую пасажырку цi адчуць штуршок у спiну ў грамадскiм транспарце — адразу знiкае настрой, i разумееш, што дзень не заладзiцца. А калi табе, соннай, усмiхнецца незнаёмы такi ж сонны твар, насупраць, становiцца лягчэй i хочацца ўсмiхацца ўсiм навокал.
Найбольш уплывовымi на настрой пасажыраў я лiчу «гаспадароў» аўтобусаў, тралейбусаў i трамваяў — кандуктараў.
— Натуральны абмен! — чуецца бадзёры голас кандуктаркi ў ранiшнiм перапоўненым тралейбусе. — Мяняю талончык на шэсцьсот рублёў!
Хто яшчэ не прыняў удзел? Ну, нехта ж тут заходзiў!
Кандуктарка разгубленымi вачыма шукае безбiлетных пасажыраў.
— А вось — знайшла! — радасна падскоквае яна да маладога чалавека, якi працягвае памятыя купюры.
— Мужчына, iдзiце прысядзьце — месца ёсць. Вам жа далёка ехаць, я ведаю. Цi вы сёння раней выходзiце?
Даўно працуючы на гэтым маршруце, яна падзяляе пасажыраў на «сваiх» i «выпадковых». Ведае, хто на якiм прыпынку ўваходзiць, хто куды едзе, на якiм месцы любiць сядзець. Яна назiрае за звычкамi i патрабаваннямi пасажыраў. Яны тут як на далонi.
— Ой, дзякуй вам, дарагiя пасажыры, кранулi мяне да глыбiнi душы! Усе заплацiлi за праезд добраахвотна. Я не чакала нават!
Часцяком кволым жанчынам даводзiцца змагацца са злоснымi неплацельшчыкамi, якiя да таго ж адмаўляюцца выходзiць з транспарту. Яшчэ i кандуктарку аблаюць наўздагон.
— Што ў вас за праезд? Талончык прабiлi? А я такiя не прымаю, — смяецца кандуктарка. — Лепш у мяне купiце. Хлопцы, ну, не атрымлiваецца норма. У мяне ж так: колькi прадам, столькi i атрымаю. Трэба за змену хоць дзвесце тысяч назбiраць. А дзе я iх назбiраю, калi вы талоны прабiваеце?!
Калi выконваць норму, з прэмiямi i надбаўкамi зарплата кандуктара дабягае да чатырохсот тысяч. Рэвiзоры заўважаць неабiлечанага пасажыра — вылiчваюць з зарплаты кандуктара;
забылiся паставiць у аўтобусе таблiчку «працуе кандуктар» — зноў мiнус з зарплаты. Кажуць, некаторыя калегi столькi штрафаў збiраюць, што яшчэ i дзяржаве вiннымi застаюцца.
У наступным аўтобусе пасажыры бунтавалi.
— І што вы да мяне прычапiлiся са сваёй аплатай, я пенсiянерка, — абуралася пажылая жанчына, якой я толькi што саступiла месца.
— У нас усе пенсiянеры плацяць, — старалася спакойна размаўляць кандуктарка, — з таго часу, як адмянiлi льготы.
— Я ведаю, што законам гэта не прадугледжана, але ж сярод кандуктараў iснуе сакрэтнае правiла — з пенсiянераў не браць за праезд.
Тут не вытрымлiвае пасажырка, што сядзiць побач з бабуляй:
— Гэта не кандуктар усталёўвае правiлы, з каго браць, з каго не. Вашы шэсцьсот рублёў яна дзяржаве перадае, а не сабе ў кiшэню кладзе. У яе здзельная зарплата. I ёй гэтак жа трэба кармiць сваiх дзяцей, як вы некалi кармiлi сваiх. I, паверце, зарплата ў яе мала чым адрознiваецца ад вашай пенсii. А паспрабуйце пратрымацца з шасцi ранiцы восем гадзiн на нагах, ды збiраючы тут усе мiкробы, выслухоўваючы п’янiц i нахабнiкаў! Чалавека, можа, няшчасце прымусiла такой работай займацца! — горача крычыць пасажырка. І цiха дадае:
— Я сама кандуктарам працую.
I мая апошняя перасадка. Тут трапiлася зусiм няветлiвая кандуктарка. Глядзi, яшчэ паспее настрой сапсаваць, пакуль да працы даеду.
— Прывыклi «на халяву» катацца! Ану, плацiце! Нiхто ў мяне не выйдзе з аўтобуса неабiлечаным, кожнага праверу! А то прывыклi! Жэншчына, што ў вас за праезд? Праязныя паказваем! Нашаму народу давяраць нельга. Жэншчына, паказваем‑паказваем! Дык што, што вы выходзiце на наступным?! Зайцам захацелi праехаць! Не атрымаецца! Лёха, не адчыняй дзверы! Няхай заплацiць спачатку!
Па‑першае, «жэншчынай» мяне нiхто яшчэ не называў, часцей са школьнiцай блытаюць. Па‑другое, праязны ў мяне самы што нi ёсць сапраўдны, i падманваць я нiкога не збiралася. Па‑трэцяе, я ўжо корпаюся ў сумцы, шукаючы кашалёк з праязным, не трэба мяне ганьбiць перад вадзiцелем i астатнiмi пасажырамi.
— Настасся Аляксандраўна, вось мой праязны, — чытаю iмя кандуктаркi на бэйджы.
Яна, пачуўшы такi зварот, аж разгубiлася.
— А‑а‑а ў мяне i на наступны месяц ёсць. Вам не трэба? Прабачце, не ведаю вашага iменi.
— Дзяўчына, дзяўчына, — чуецца за спiнай кандуктаркi, якой на выгляд далёка за сорак.
Яна доўга не звяртае ўвагi, пасля ўсё ж здзiўлена азiраецца:
— Гэта вы мне?
— Так, вам, — статны мужчына працягвае цукерку. — Няхай крыху падсалодзiць.
Пасля простых знакаў увагi нашу кандуктарку як падмянiлi. Як той Печкiн казаў: «Гэта я чаму такi злосны быў? Бо ў мяне веласiпеда не было».
— Пакiньце, — кажа яна цяжарнай, што працягвае грошы на талон. — Яны вам яшчэ спатрэбяцца. А мне што: талонам больш, талонам менш.
I ўсмiхаецца.
Вось яно, сакрэтнае правiла кандуктараў. Вось яна элементарная ветлiвасць. Вось яно: адгукаецца так, як гукнулася. Вось ён, добры пачатак дня.