Сустрэчы гэтыя рэгулярныя, у іх бярэ ўдзел таксама Пётра Садоўскі. Сёння гаворка ішла пра беларускія імёны і прозвішчы, пра тое, як іх вяртаць у жыццё.
Вінцук Вячорка расказаў пра гістарычную эвалюцыю імёнаў беларусаў.
Арт-Сядзіба пераехала ў новы будынак.
Павал Белавус сустракае кожнага наведвальніка.
Сын Вінцука Вячоркі, Франак, уважліва слухае бацьку.
Параўнанне візантыйскага і рымскага варыянтаў беларускіх імёнаў.
Спадар Вячорка распавядае пра заканадаўчыя аспекты пытання імёнаў.
Захоплены слухач.
Слухачы выконвалі практыкаванні па транслітарацыі.
На сустрэчы былі і людзі ў гадах.
Вінцук Вячорка раіць кнігі-дапаможнікі ў выбары імя.
Вінцук Вячорка раіць кнігі-дапаможнікі ў выбары імя.
«Еўрапейскіх народаў, якія ў бальшыні сваёй носяць імёны свайго ж моўнага паходжання, няшмат. Можа быць, скандынаўскія народы, натуральна, грэкі. У нас імёны полацкіх князёў славянскія, а большасць імёнаў князёў ВКЛ этымалагізуюцца, гэта значыць, прачытваецца іх значэнне і паходжанне, пры дапамозе балцкіх моваў.
Я не прыхільнік аматарскіх спробаў этымалагізаваць балцкія імёны пры дапамозе славянскага лексічнага арсеналу.
Бальшыню народаў складалі звычайныя людзі. Якія ж імёны яны насілі да прыходу хрысціянства? Тыя з вас, хто цікавіўся гэтай тэмай, ведаюць, што гэта маглі быць амаль любыя назоўнікі. Жывёльны свет – воўк, раслінны – бяроза, часткі цела – шыя, словы, якія вызначалі настрой, рысы характару, урэшце, словы для адпалохвання злых духаў. Але з IX стагоддзя пачалася эпоха панавання хрысціянскіх імёнаў, і сёння абсалютная бальшыня беларусаў носіць імёны старажытнагабрэйскага, грэцкага і лацінскага паходжання.
Што да так званых «праваслаўных» і «каталіцкіх» імёнаў, я лічу, што не варта праводзіць па беларускім целе чарговы раз канфесійныя лініі падзелу.
За часы супольнага жыцця праваслаўных і каталікоў у Беларусі многія імёны сталі супольнымі; дзякуючы існаванню такіх вызнанняў, як грэка-каталіцтва, пратэстантызм, якія прымалі абодва корпусы імёнаў як свае, лепш казаць не пра канфесійнае проціпастаўленне, а этымалагічнае, гукавое, візантыйскі фільтр і рымскі фільтр. Агата, Тодар, Тадосся – рымскі варыянт гукавога афармлення імёнаў, Агапа, Хведар і Ходар, Хадосся – візантыйскі.
Вы можаце імёны сваіх дзяцей запісваць як палічыце патрэбным, можаце і «ўдакладніць» (беларусізаваць) напісанне свайго імені, «размахваючы» 33-м артыкулам Закона аб мовах:
«Беларускія (рускія) асабовыя імёны і прозвішчы ўжываюцца ў адпаведнасці з нацыянальнай іменаслоўнай традыцыяй, нормамі і правіламі беларускай (рускай) мовы». Руская ў дужках з’явілася ў гэтым законе пасля рэферэндуму 1995 года.
Орган, які рэгіструе акты грамадзянскага стану, не мае права адмовіць у наданні дзіцяці абранага бацькамі ўласнага імені, калі толькі яно «не супярэчыць нормам грамадскай маралі і нацыянальным традыцыям».
У расійскай мове вельмі жорсткая іерархія стылістычных «паверхаў». Гэта абумоўлена гістарычна. Шматлікія словы «высокага стылю» прыйшлі ў літаратурную расійскую не з дыялектаў, а з царкоўнай паўднёваславянскай мовы. Кніжны расійскі стыль, паэтычны стыль, асабліва стары, ламаносаўскай пары дый пазнейшай, поўны царкоўнаславянізмаў. У нас такога не было.
Новая беларуская літаратурная мова фармавалася на аснове народных гаворак. Таму і імёны накшталт Алесь, Міхась, Наста – не памяншальныя, яны могуць быць афіцыйнымі.
Для сучасных расійскіх памяншальных імёнаў характэрнае моцнае скарачэнне асновы, напрыклад, Миша, Петя, Женя і г.д. У беларускай мове памяншальныя формы часцей з пазнавальнай асновай: Міхасёк, Аўгінька. У XVI стагоддзі ў нас былі Ванькі, параўнай прозвішча Ваньковіч, але сёння гэтая форма ўспрымаецца хутчэй як расійская.
Не слухайце тых, хто кажа, што жаночыя прозвішчы на «-а» ў беларускай мове не скланяюцца.
Гэта ж нашыя словы, а не «какаду» ці «пенснэ». Гістарычна гэтыя «правілы» паходзяць не з беларускай, а з расійскай граматычнай традыцыі. У XIX стагоддзі там была замацаваная нескланяльнасць украінскіх прозвішчаў на -энко, пра што пісаў акадэмік Грот. І толькі пад гэтым уплывам аналагічнае правіла было ўведзенае ў беларускай мове, хоць ёй не ўласціва.
