27 студзеня 1992 года Беларусь і Вялікабрытанія ўсталявалі дыпламатычныя адносіны. З гэтай нагоды «НН» пагутарыла з паслом Яе Вялікасці Фіёнай Гіб.
«Наша Ніва»: 25 гадоў таму былі ўсталяваныя дыпламатычныя адносіны паміж Беларуссю і Вялікабрытаніяй. Чаго ўдалося дасягнуць за гэты час?
Фіёна Гіб: Дыпламатычныя адносіны паміж нашымі краінамі забяспечваюць неабходную аснову для міжнародных адносін. Калі ў краіне няма дыпламатычнай прысутнасці, гэта абцяжарвае дасягненні замежнай палітыкі, а таксама ўскладнае вырашэнне пытанняў ў галіне нацыянальнай бяспекі. Калі казаць у двух словах, то мы пераходзім на іншы ўзровень разумення адзін аднаго.
«НН»: А якія канкрэтныя станоўчыя прыклады вы маглі б адзначыць?
ФГ: Гэта наша дапамога Беларусі пасля Чарнобыльскай катастрофы. Вялікабрытанія працягвае яе аказваць да гэтага часу. Некалькі брытанскіх дабрачынных фондаў працягваюць працаваць з пацярпелымі раёнамі. І кожнае лета брытанскія сем’і прымаюць у сябе беларускіх дзяцей. Гэта вялікі поспех у галіне гуманітарных адносін.
«НН»: Літаральна пару тыдняў таму беларускі ўрад адмяніў на пяць дзён візы для грамадзян ЕС, ЗША і іншых краін. Ці варта чакаць крокаў у адказ ад Вялікабрытаніі, чаму ўвогуле вашую візу так складана атрымаць?
ФГ: Мы вітаем рашэнне ўрада Беларусі аб увядзенні новай візавай сістэмы. Гэта вельмі добрае рашэнне, але тэрмін — занадта маленькі. Мне здаецца, што тэрмін павінен быць дзесяць дзён ці нават больш, каб па-сапраўднаму пазнаёміцца з гэтай цудоўнай краінай, а таксама ацаніць усе магчымасці, якія краіна адкрывае ў пытаннях турызму і бізнэсу. Здаецца, урад быў занадта асцярожны, і спадзяюся, што найбліжэйшым часам гэты тэрмін будзе працягнуты.
Я думаю, што ёсць планы паслаблення ў будучыні адносна паездак беларусаў у шэнгенскую зону, але не ведаю дэталяў.
Вялікабрытанія не плануе аслабляць візавы рэжым.
Вялікая колькасць людзей хоча прыехаць у Вялікабрытанію і, значыць, наш урад павінен кантраляваць колькасць людзей, што прыязджаюць у краіну. Я не магу сказаць, ці складана атрымаць візу. Але калі ў вас ёсць добрая прычына прыехаць у Вялікабрытанію, то праблем быць не павінна.
«НН»: У Беларусі недастаткова добра прадстаўлены брытанскі бізнэс. З чым гэта звязана? І ці ёсць станоўчыя прыклады?
ФГ: Я б хацела, каб брытанскіх фірм у Беларусі было болей. Канечне, ёсць станоўчыя прыклады, як Mothercare ці Next. Я ведаю, што адзін са стваральнікаў брэнда адзення Marks & Spencer Майкл Марк быў родам з Беларусі.
Бар’ерам для прыходу брытанскага ці іншага бізнэсу ў Беларусь можна назваць адсутнасць канкурэнтаздольнасці ў дзяржаўным сектары. Апроч таго, няма ўпэўненасці ў гарантаванні інвестыцый.
Мне расказвалі пра некаторыя дзяржаўныя прадпрыемствы, якія вельмі непрафесійна будуюць адносіны з брытанскімі кампаніямі. Напрыклад, спазняюцца на сустрэчы ці не прыходзяць увогуле! Гэта стварае не самыя прыемныя ўражанні. А вось прыватны сектар працуе добра. Не так даўно адна брытанская кампанія ўклала 20 мільёнаў фунтаў у будаўніцтва бізнэс-цэнтра ў Мінску [«Красавік» на скрыжаванні праспектаў Жукава і Дзяржынскага].
«НН»: У Беларусі мала хто разумее, чаму ў Вялікабрытаніі адбыўся «брэкзіт». Растлумачце, што сталася прычынай такога рашэння грамадства.
ФГ: Гэта быў шэраг прычын. Некаторыя лічаць, — я не кажу, ці маюць яны рацыю, — што з боку Брусэля быў занадта вялікі кантроль. І яны не хацелі гэтага. Вельмі вялікую занепакоенасць выклікаў узровень міграцыі ў Вялікабрытанію, гэта стварала дадатковае напружанне для школ і бальніц. Іншыя лічылі, што эканоміка Брытаніі будзе моцнай, калі яна выйдзе з ЕС.
Што цяпер важна для Вялікабрытаніі — засяродзіцца на будучыні і зрабіць «брэкзіт» паспяховым у цесным супрацоўніцтве з нашымі партнёрамі і саюзнікамі з ЕС.
«НН»: Для многіх у Заходняй Еўропе Беларусь працягвае заставацца белай плямай. Ці шмат вы ведалі пра нашу краіну да прыезду сюды?
ФГ: Думаю, што ў мінулым людзі нямнога ведалі пра Беларусь, але сітуацыя змяняецца. Хаця да гэтай пары многім у Вялікабрытаніі незразумела, з якімі пяццю краінамі мяжуе Беларусь. Я кажу ім, што Беларусь знаходзіцца ў самым цэнтры Еўропы, і я стаяла на гэтым месцы ў Полацку! Для вашай краіны важна зацікавіць людзей прыехаць сюды. Адкрыццё краіны дапаможа эканоміцы Беларусі і дасць людзям новыя працоўныя месцы.
Калі я працавала ва Украіне 20 гадоў таму, то Беларусь была для мяне загадкавай краінай на поўначы, яна здавалася мне замкнёнай і няветлай. Канечне, мы ведалі, што Беларусь прыняла на сябе асноўны ўдар Чарнобыля.
«НН»: Як зрабіць, каб пра Беларусь болей ведалі ў Вялікабрытаніі?
ФГ: Урад можа запрашаць прадстаўнікоў турбізнэсу ці журналістаў і паказваць ім краіну. Мы запрашаем на лютаўскі кніжны кірмаш у Мінску аўтара адзінага англійскамоўнага гіда па Беларусі. Міністэрства спорту і турызму добра ведае гэтага аўтара і збіраецца абмяркоўваць гэтую тэму.
Сёлета мы галоўны госць на кніжным кірмашы, прыедзе шмат цікавых аўтараў, будзе конкурс для дзяцей, шмат розных падзей. Мы хочам прасоўваць англійскую мову, адукацыю. Хочам, каб развіваліся адносіны паміж беларускімі і брытанскімі кнігагандлярамі. На наступным тыдні мы апублікуем на сваёй старонцы ў фэйсбуку афіцыйную праграму мерапрыемстваў.
«НН»: Ці цяжка вам было пасля Брытаніі звыкнуцца з беларускай рэальнасцю?
ФГ: Я жыла ва Украіне 20 гадоў таму. Мне здаецца, што я лёгка адаптуюся да новага месца, у тым ліку да Беларусі. Зімой тут не так кепска, як у Кіеве калісьці, хаця ўсё адно даволі шэра. Я шатландка, у нас незнаёмыя людзі ў магазінах завязваюць размовы, пакуль стаяць у чарзе, найчасцей пра надвор’е. Брытанцы размаўляюць з вамі, гатовыя ўсміхнуцца незнаёмаму чалавеку, калі ёсць нагода, яны адкрываюць перад вамі дзверы і кажуць «дзякуй». Тут людзі гасцінныя, але ў плане асабістых адносін не размаўляюць адзін з адным на вуліцах, прадавачкі ў магазінах могуць быць вельмі грубымі.
«НН»: Чаго з брытанскіх тавараў вам бракуе ў Беларусі?
ФГ: Я сумую па пэўнаму тыпу натуральнага ёгурту, які выраблены з казінага малака. Я вегетарыянка, таму сумую па вегетарыянскіх сасісках. Можа быць, іх можна купіць у крамках, але не ў супермаркетах. У Брытаніі адмова ад мяса вельмі папулярная, таму купіць такія прадукты не пытанне. Таксама мне не хапае сыру халумі.
«НН»: Як праходзіць вашае жыццё ў Беларусі па-за працай, ці ёсць у вас хобі?
ФГ: Ёсць. Амаль кожныя выхадныя я катаюся на конях у маленькай вёсцы за 33 кіламетры ад Мінска. Хацелася б практыкаваць хадзьбу на лыжах, але для гэтага неабходная кампанія. Я вучуся гуляць у тэніс, ўзяла каля васьмі ўрокаў. Цяпер атрымліваю задавальненне ад гульні. Магчыма, нават буду ўдзельнічаць у міждыпламатычным тэнісным турніры.Таксама я люблю мастацтва, хаджу на канцэрты, балет. У мяне ёсць кларнэт, але каб на ім пачаць іграць, трэба узнавіць заняткі, не хапае часу на ўсё, чым бы я хацела займацца.
«НН»: Ці ведаеце вы нешта па-беларуску?
ФГ: Некалі вучыла ўкраінскую мову, тады я была маладзейшая. Цяпер гэта нашмат цяжэй, няма часу. Я магу сказаць «дзякуй», «я ведаю трошкі беларускую мову», «я чакаю». Іншым разам я выкарыстоўваю словы. На мінулым тыдні я сказала: «Я чакаю яго», а не «жду».
