Паспрабавалі разабрацца ў яго серыяльнай біяграфіі і высветліць, навошта ён вярнуўся ў Беларусь з Грузіі якраз у самы востры паслявыбарчы час пратэстаў і арыштаў.
Пра тое, чаму перш-наперш беларус, а не грузін
Маці Ціматэ — беларуска, сям’я па яе лініі паходзіць з Дзяржынскага раёна.
— У свой час дактары параілі бабулі па стане здароўя пераехаць у цёплейшы рэгіён. Абралі Грузію. Там маці і пазнаёмілася з маім татам: ён быў братам яе аднакласніцы. Бацькі хутка развяліся, і маці зноў вярнулася са мной у Мінск.
Рос і вучыўся я ў Беларусі, і маё першае грамадзянства — беларускае, што б там не хацелася думаць міліцыянерам. Яны пры затрыманні казалі, што гэтае грамадзянства мне падарылі, і за яго я, «грузін с**ны», павінны быць удзячны беларускаму ўраду.
Двойчы я сумленна пытаўся стаць грузінам: атрымаў грамадзянства Грузіі, пачаў вывучаць грузінскую мову і нават атрымаў іпатэку ў Тбілісі. Але сапраўдным грузінам стаць так і не здолеў: усё ж у Грузіі менталітэт, культура і ў цэлым асяродзе вельмі адрозніваецца ад таго, да якога я прызвычаіўся, і ў якім я рос і жыў ў Беларусі.
Ціматэ стаў Ціматэ не так даўно: за сваё жыццё ён некалькі разоў мяняў і імя, і прозвішча.
— Нарадзіўся я Тэймуразам Аляксандравічам Суладзэ — назвалі ў гонар дзядулі. Калі бацькі разышліся, маці «перавяла» мяне на сваё дзявочае прозвішча — Вартанава. Пасля ў 12 год, калі мяне вырашылі хрысціць, святар даў мне імя Цімафей. Нейкі час я збіраўся сам пайсці па царкоўным шляху: спяваў у хоры, думаў паступаць у семінарыю (мяне не ўзялі туды). Я прызвычаіўся, што ў царкве ўсе мяне клікалі Цімафеем. Таму не было нічога дзіўнага ў тым, што хутка па пашпарце я стаў Цімафеем Вартанавым.
Ціматэ падчас адной са спробаў трапіць на службу ў царкву.
Апошнія перамены адбыліся ў 2008 годзе, калі я даведаўся, што Беларусь больш не забараняе атрымліваць сваім грамадзянам замежнае грамадзянства, і захацеў набыць грамадзянства Грузіі, не адмаўляючыся ад беларускага. Тады я і вырашыў вярнуць сабе грузінскае прозвішча, а імя транслітатыраваць на грузінскі манер. Цяпер у пашпарце я Ціматэ Суладзэ. Але калі прасцей, скарочана для ўсіх: проста Цім.
Пра тое, як хацеў стаць музыкам, але атрымаў ліцэнзію юрыста і стаў перакладчыкам
Паралельна з атрыманнем сярэдняй адукацыі Цім вучыўся ў музычнай школе па класе фартэпіяна (другім інструментам быў духавы альт). Пасля дзевяці класаў паступіў у вучылішча імя Глінкі (цяпер каледж) на факультэт тэорыі музыкі.
— Яшчэ ў музычнай школе я марыў пра кансерваторыю. У школьныя гады тэорыя мне давалася добра, але сама па сабе была не вельмі цікавая. У мяне было два жаданні. Па першае, я хацеў стаць выканаўцам, зрабіць кар’еру на сцэне. Па другое, хацеў стаць кампазітарам. Ужо ў чацвёртым класе музычнай школы я атрымаў Гран-пры на школьным конкурсе кампазітараў, і з таго часа пачаў займацца кампазіцыяй сур’ёзна. Пад канец навучання ў школе быў аўтарам струннага квартэта і збіраўся пісаць сімфонію. Нават паперу партытурную ўжо набыў.
Але пазней, ужо ў вучылішчы, я пачуў ад свайго педагога па кампазіцыі, што «з маімі дадзенымі лепш ісці ў кулінарны тэхнікум». Гэта было вельмі балюча. Зараз ужо прайшло шмат гадоў, таму магу спакойна пра гэта казаць.
Музычную адукацыю я хацеў працягнуць у Піцеры, але супраць далейшай музычнай кар’еры былі маці і дзядзька: яны лічылі, што музыка — гэта не прафесія. У выніку ўсіх складнікаў я застаўся ў Мінску, апынуўся на юрфаку БДУ, — згадвае Ціматэ.
Праўда, і на юрфаку студэнт працягваў марыць пра музыку. Яшчэ ў вучылішчы Цім прагульваў некаторыя заняткі на карысць італьянскай мовы, абавязковай для вакалістаў. Працягнуў вучыць італьянскую ён і ў БДУ, паралельна запісаўшыся на факультатывы польскай. На апошнім курсе прайшоў стажыроўку ў Рыме.
— Пасля юрфака я займеў ліцэнзію на аказанне юрыдычных паслуг, аднак хутка расчараваўся ў прафесіі канчаткова. Калі на свае вочы ўбачыў, як працуюць нашы суды. Адна мая апошняя справа скончылася тым, што суддзя пасля паседжання наўпрост сказала мне: «Малады чалавек, ваша пазіцыя законная і абгрунтаваная, але мне два гады да пенсіі, у мяне ўнукі растуць, я не магла вынесці рашэнне на карысць вашага кліента.
Перадайце яму, каб нават не пытаўся абскардзіць гэта рашенне, ён толькі грошы страціць на дзяржпошліну. Вы і ваш кліент ніколі не выйграеце спрэчку з дзяржаўным прадпрыемствам».
Менавіта таму Ціматэ паступова пераключыўся на перакладчыцкую дзейнасць, сам навучыўся «сінхроніць». Справа ішла нядрэнна: мужчына перакладаў у Маскве важных гасцей Крамля, міністраў юстыцыі Расіі і Італіі, старшыню праўлення «Газпрама» Аляксея Міллера падчас працоўных сустрэч, акцёра Нінэта Давалі (які здымаўся ў «Неверагодных прыгодах італьянцаў у Расіі). Таксама быў афіцыйным сінхраністам на Алімпійскіх гульнях у Сочы.
— Я і цяпер працягваю перакладаць з італьянскай. Але з 2014 года замоў стала значна менш, — прызнаецца Ціматэ, які, дарэчы, добра размаўляе па-беларуску. — Дастаў з-за пазухі ангельскую, а яшчэ пачаў вучыць іспанскую.
Асноўныя грошы апошнія гады мужчыне прыносяць зусім не пераклады, а якраз музыка. Артыст Ціматэ даўно стаў пастаянным наведнікам вуліц Масквы, Тбілісі ці Нью-Ёрка — у залежнасці ад месца жыхарства ці знаходжання на той момант.
Выступ у метро. Архіўнае фота.
— У Тбілісі разам з жонкай я жыў з 2017 года. І якраз там, два гады таму, падумаў, што нядрэнна навучыцца граць і на трубе. Набыў самую простую з рук, па аб’яве. І стаў сам займацца: спачатку сам, потым з педагогамі. Як бачыце, насуперак усяму (у прыватнасці, сям’і, выкладчыку па кампазіцыі з вучылішча, які мяне адпраўляў ў кулінарны тэхнікум) я ўсё адно працягваю займацца музыкай. Думаю, чагосьці змагу дасягнуць. Можа, паступлю ў кансерваторыю ў Германіі ці Швецыі — там вельмі моцная духавая школа. Хоць мне ўжо і 41 год, спадзяюся, што стаўленне да ўзросту будзе талерантным.
Пра тое, навошта вярнуўся ў Беларусь з Грузіі
Пасля выбараў Ціматэ не адзін дзень пікетаваў беларускую амбасаду ў Тбілісі, удзельнічаў у маршах і мітынгах супраць абвешчаных тут лічбаў, нават каля рэзідэнцыі прэзідэнта Грузіі.
— Я сачыў за падзеямі ў Беларусі ў рэальным часе, 24 на 7. Тэлефанаваў сваім, вельмі хваляваўся за маці і сясцёр. Здагадваўся, канечне, што выбары будуць сфальфіфікаваныя. Але думаў: народ выйдзе — і прэзідэнтам ўсё ж стане Ціханоўская.
Суразмоўца прызнаецца, што не мог заставацца ў баку ад таго, што адбывалася на радзіме. Адразу сказаў жонцы, што збіраецца паехаць у Мінск.
— Мы напярэдадні з ёй разышліся. Пасля васьмі год разам. Але нават калі б не, я б усё адно адправіўся ў Мінск, — кажа Ціматэ.
Пераязджаў суразмоўца ў канцы верасня на сваёй машыне з трыма сабакамі на заднім крэсле. Падабраў жывёл наўпрост у Грузіі, на вуліцы.
— Я не мог заваліцца з сабакамі на кватэру да маці і бабулі, дзе, акрамя іх, жыў кот. Некалькі разоў ночыў з імі ў машыне — маці проста прыносіла нам ежу. Пасля днямі ездзіў па мінскіх ваколіцах, вёсках: шукаў, ці не здае хто зручны дом. Паспеў пажыць і ў гаражы ў добрых людзей. У выніку пошукаў спыніўся на трэцім доміку, непадалёк ад Мінска. Там толькі тры пакоі адрамантаваныя, а ўсё астатняе — прастора для сабак.
Пра затрыманні з перапынкам у 11 дзён
Першы раз Ціматэ затрымалі 10 кастрычніка.
— Я хадзіў граць у пераходы, як на працу, і акурат у суботу заняўся тым самым. Тады яшчэ нават і не думаў удзельнічаць у нейкіх акцыях. Вырашыў: разбяруся спачатку з жытлом, з сабакамі — і ўвальюся ва ўсе працэсы. Але гэта адбылося значна хутчэй, чым я планаваў.
Музыка паспеў пайграць ва Уруччы, пасля падскочыў на метро «Усход», але там было занята іншымі. Метадам выключэння абраў цэнтр.
— Дастаў каля «макдака» калонку, трубу. Сыграў «Трох чарапах», пачаў «Муры», як убачыў, што пад’ехаў бусік. Ну, і мяне затрымалі. Далі 13 сутак, хаця на судзе я спецыяльна прызнаў сваю «віну»: перажываў за сабак, пакінутых адных (у той момант ніхто не ведаў, дзе яны знаходзіліся, я проста не паспеў паведаміць сваім адрас). Думаў, калі тыпу шчыра прызнаюся, то дадуць штраф і адпусцяць да іх. Не ведаць 13 сутак, што там з сабакамі, было маім галоўным катаваннем на Акрэсціна і ў Баранавічах.
Пачытаць падрабязней пра першае затрыманне Ціматэ можна тут.
Пасля выхаду з СІЗА Цім даведаўся, што міліцыянеры зламалі яго калонку: парэзалі ўнутры правады, дынамікі.
На другім судзе музыка ўжо ніякай віны не прызнаваў. Яго схапілі пасля выканання тых жа песень у двары Сухарава праз 11 дзён пасля выхаду з СІЗА.
— Слухачы правялі мяне да машыны, далі зефіркі і разышліся. Я думаў, што паем зефірак і паеду. Але калі ўсе разышліся, пад’ехаў бусік, мяне зацягнулі туды, прычым затрымлівалі ўжо з ружжом.
На пытанне суддзі, ці давяраю я суду, я сказаў прама: «Я наогул не давяраю беларускаму правасуддзю».
А ў «хату» ўваходзіў, ледзь не нагамі адчыняючы дзверы: ужо быў падрыхтаваны. Ды пра сабак загадзя паклапаціўся.
За новыя 15 сутак Ціматэ паспеў пабываць і на Акрэсціна, і ў Жодзіна, і ў Магілёве. Самымі жорсткімі для яго сталі восем дзён у Жодзіна.
— Па маіх адчуваннях, гэта быў самы натуральны фашысцкі канцлагер з псіхалагічнымі катаваннямі. На поўную моц цэлымі днямі там грала радыё, прычым дзве розныя радыёхвалі адначасова. Часта ўключалі плэй-ліст з «хітамі» кшталту: «Любимую не отдают». Днём нам нават дакранацца нельга было да ложка. Пры гэтым на лаўку мы не памяшчаліся. Калі я вельмі хацеў ляжаць, то клаўся на падлогу з пліткі.
Кубак быў адзін на дваіх: нехта хутка даядаў, мыў талерку, і гарбату ўжо ў яе налівалі. Там жа ў мяне праявіліся сімптомы каранавіруса — зніклі пахі, хацелася піць. Але ніякай медыцынскай дапамогі не было. Нас проста кінулі ў камеру на восем сутак і не заходзілі больш, толькі ў вочка падглядалі.
За дзве «ходкі» агулам Ціматэ схуднеў на 10 кілаграмаў і кажа, што не баіцца патэнцыйных новых затрыманняў. Праўда, цяпер крыху шыфруецца, паводзіць сябе больш асцярожна. Прыязджае ў рандомныя двары сам — без папярэджванняў і запрашэнняў, калі захоча. І калі знаходзіць там людзей, проста пачынае граць. Цяпер рэпертуар у музыкі навагодні: Jingle Bells, Let it snow, All I Want for Christmas Is You.
— Я калі выйшаў з турмы першы раз, не мог паверыць у тую хвалю салідарнасці, што запусцілася. Людзі і пісалі, і грошы мне збіралі… У мяне ледзве слёзы не наварочваліся: я ж баяўся, што пра мяне ніхто і не згадае, што я там у СІЗА, так бы мовіць, згнію. Але пасля такой салідарнасці я вырашыў, што павінен зрабіць нешта ў адказ: гэтым адказам сталі дабрачынныя канцэрты. Да другога затрымання я адыграў іх сем штук і заданаціў у дабрачынны фонд сабраныя на іх жа амаль 2500 рублёў. Марыў, праўда сыграць больш такіх канцэртаў і заданаціць 20 тысяч. Не далі!
А ўжо падчас звычайных выступаў у пераходзе я паціху адкладаю грошы на штраф, які мне далі за тое, што я абсігналіў картэж Лукашэнкі. Там усяго палова базавай плюс дзве за тое, што не аплаціў сваечасова (бо ўжо сядзеў на сутках). Але я прынцыпова плачу гэты штраф дробнымі манетамі.
Пра тое, чаму Беларусі варта павучыцца ў Грузіі
Ціматэ шчыра прызнаецца, што хоча жыць у Беларусі, якой яна стала ў 2020 годзе, нягледзячы на рэпрэсіі, што пакуль не спыняюцца.
— Я першы раз у жыцці, напэўна, злавіў сябе на думцы, што нікуды не хачу з’язджаць ад такіх салідарных людзей, з такой краіны. З таго моманту, як мы прачнуліся, мне тут усё падабаецца. У тым ліку тое, канечне, што тут мяне крыху пачалі прызнаваць як музыку. Засталося толькі змяніць уладу.
Калі гэта адбудзецца, Беларусь для мяне будзе найлепшым месцам для жыцця. Спадзяюся, гэты працэс паскорыць знешні ціск на рэжым, у тым ліку з боку Расіі. Я ж яшчэ і расійскі грамадзянін! І як грамадзянін Расіі я два разы тэлефанаваў у амбасаду: інфармаваў, што мяне затрымлівалі па палітычных матывах. Канечне, гэта не цвік у труну, але хоць нешта для агульнай перамогі.
Ціматэ разумее, што аднаўляць краіну ўсё роўна прыйдзецца не адзін год. Але ён гатовы паўдзельнічаць у гэтым працэсе і дапамагчы ўсім, на што будзе прыдатны.
— У мяне быў перад вачыма станоўчы грузінскі досвед часоў Саакашвілі. Кантраст пераменаў быў відавочны: да яго ў Грузіі была нібы не дзяржава, а злачынна-ментаўскі сіндыкат. Нам смела можна браць некаторыя іх рэформы на ўзбраенне: замена ДАІ на патрульную паліцыю, грамадскі кантроль над усімі сілавымі ведамствамі, чыноўнікамі, люстрацыя судовай сістэмы, прыватызацыя прадпрыемстваў, свабодны гандаль і бізнэс. Усе пастарункі варта зрабіць з празрыстага шкла (людзі павінны бачыць працу міліцыі), адмяніць усе лукашэнкаўскія ўказы. Ну і я за вяртанне Канстытуцыі 1994 года.
Калі ў вас будзе жаданне падтрымаць творчасць Ціматэ, можаце напісаць яму ў фэйсбук.
