Сёння 75-годдзе адзначае паэт і перакладчык Уладзімір Папковіч. Дзякуючы яго намаганням па-беларуску загаварылі героі «Трох таварышаў» Рэмарка, «Вільгельма Тэля» Шылера, па-наску загучала паэзія Брэхта, Лесінга, Гейнэ. Не менш у перакладчыка застаецца і з нявыдадзенага.
На пытанні «НН» адказвае Уладзімір Папковіч.
«Наша Ніва»: Сп. Уладзімір, што сёння ляжыць у вашым стале з неапублікаваных перакладаў?
Уладзімір Папковіч: Калісьці Барыс Сачанка прапанаваў мне скласці зборнік выбраных твораў Генрыха Гейнэ. Я пераклаў даволі шмат яго вершаў. Выданне не выйшла, бо разваліўся СССР, памёр Барыс Сачанка. Нешта я апублікаваў у сваёй кніжцы «На тым стаю», нешта так і не надрукавана.
У 1990-х я падрыхтаваў кнігу перакладаў «Брудэршафт»: творы Готхальда Эфраіма Лесінга, Генрыха Гейнэ, Тэадора Фантанэ, Тэадора Шторма, Георга Веерта, Ёганеса Р. Бэхера, Бертальта Брэхта, Германа Гесэ, Машы Калека. І прапанаваў выдавецтву «Мастацкая літаратура». Але рукапіс праз некалькі гадоў мне вярнулі з-за адсутнасці сродкаў на выданне. На асобную кніжку назбіраліся пераклады паэтаў нямецкага барока Марціна Опіца, Паўля Флемінга, Андрэаса Грыфіуса, Крысціяна Гофмана фон Гофмансвальдаў, Сімана Даха. Але хто выдасць іх?
Перакладзена таксама п’еса Бертальта Брэхта «Трохграшовая опера». Але і яна ляжыць у стале.
«НН»: А зараз не спрабуеце «грукаць» у выдавецтвы?
УП: Спрабую, але не настойліва. Як выдаваць, калі для перакладаў у краіне нават няма спецыялізаванага друкаванага часопіса. Але чаму яго няма?
Ці не павінна была б дзяржава, заклапочаная, каб увайсці ў еўрапейскую, міжнародную прастору, дбаць пра тое, каб насельніцтва краіны цікавілася не толькі замежным рыззём, але і культурай, у прыватнасці, літаратурай?
Толькі з часоў аб’яднання нямецкіх дзяржаў з’явіліся тры нямецкамоўныя лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры: Гюнтэр Грас, Эльфрыда Елінэк, Герта Мюлер. Ці ж не нагода надрукаваць хоць невялічкія творы гэтых аўтараў?
Праўда, нядаўна пазнаёміўся (праз Інтэрнэт) з Ганнай Янкутай. Праз яе атрымаў прапанову перакласці дзве казкі Вільгельма Гаўфа для інтэрнэт-часопіса «Прайдзісвет». Спадзяюся працягваць супрацоўніцтва.
«НН»: Вы пачалі перакладаць яшчэ ў савецкія часы, калі існавала цэнзура. Творы для перакладаў выбіралі заўжды на ўласны густ?
УП: У савецкія часы мне дазвалялі выбіраць творы для перакладаў з класікі ці з нямецкай тагачаснай (гэдээраўскай) літаратуры. Праўда, я мала ўдзельнічаў у гэтым працэсе, бо позна пачаў. Мая першая перакладная кніжка, выдадзеная ў «Мастацкай літаратуры» ў 1985 годзе, — «Вяртанне да сябе» Ёганеса Р. Бэхера (выбраныя вершы). Затым быў вялікі раман «Востраў без маяка» Рут Крафт (1987) па прапанове выдавецтва. Потым я перакладаў Брэхта, Веерта, Лесінга, паэзію нямецкіх рамантыкаў. А яшчэ Рэмарка, Шылера. Трэба добрым словам прыпомніць штогоднік перакладаў «Далягляды». Даводзілася мне перакладаць з польскай, расійскай, нават цыганскай (Вальдэмара Калініна).
«НН»: А сучасных нямецкіх аўтараў перакладаеце?
УП: Мяне ў свой час моцна захапіла кніга сучасніка Увэ Ціма «На прыкладзе майго брата», у якой аўтар паспрабаваў асэнсаваць вайну на прыкладзе лёсу старэйшага брата (ён служыў у СС і загінуў на Украіне). Захацелася яе перакласці. Пакуль я толькі меркаваў, ці не ўзяцца перакласці кнігу на беларускую мову, гэтую справу зрабілі іншыя. Кніга з’явілася ў выдавецтве Віктара Хурсіка ў мінулым годзе, перакладчык, праўда, не пазначаны.
Нядаўна пераклаў кніжку сучаснай нямецкай пісьменніцы Гудрун Паўзеванг «Хмара». Гэта мастацкі твор на тэму атамнай катастрофы, якая нібыта адбылася ў Германіі пасля Чарнобыля. Ці памятаем мы Чарнобыль? Забыліся? Я хацеў напомніць, але гэту кніжку я выдаць не магу.
«НН»: А што адметнага ў кнізе?
УП: Гэта трагічная фантазія на чарнобыльскую тэму: быццам жудасная ядзерная катастрофа адбылася на адной з АЭС у Нямеччыне, на поўдні, і ўся акруга рушыла на поўнач. Сярод бежанцаў аказаліся двое дзетак: дзяўчынка чатырнаццаці гадоў і яе сямігадовы брацік. Бацькі — у ад’ездзе, а
дзеткі ўцякаюць на поўнач на роварах, у паніцы і неразбярысе парушанага нямецкага парадку, непарушнага людскога эгаізму. Хлопчык гіне, дзяўчынка апраменьваецца.
Гэта мяне скаланула.
Цяпер мы забыліся пра Чарнобыль. Людзей не цікавіць, хто і як дажывае свой век пасля катастрофы. Мы плануем ужо будаваць новую атамную электрастанцыю. Палітыкі кажуць: «Усё нармальна. Цяпер у нас будзе дасканалая тэхніка. Галоўнае, не хвалявацца». Гэта ідэя праходзіць праз усю кнігу. Як нешта здараецца, палітыкі кажуць: «Гэта не павінна было здарыцца. Нічога страшнага. Галоўнае, не хвалявацца». Кніжка трагічная, нават для нас, беларусаў.
«НН»: Але як выдаць?
УП: Выдаць вельмі проста. Купіць у нямецкага выдавецтва ліцэнзію на права публікацыі перакладу. Я звязаўся з нямецкім выдавецтвам. Атрымаў адказ, у якім гаворыцца: «Мы знойдзем шлях даць беларускаму выдавецтву правы, нават пры накладзе ў 500 асобнікаў, што ў дадзеным выпадку незвычайна мала… Тое, што для выдавецтва ніякіх фінансавых прыбыткаў не будзе, нас вучыць вопыт. Але ж грошы — не адзіная прычына выдачы ліцэнзіі!»
Цяпер трэба дамаўляцца з любым беларускім выдавецтвам, і яны за грошы выдадуць. Але грошай у мяне няма. І спонсара няма. Таму і сэнсу не бачу прасіць выдавецтва рабіць рахунак.
Буду, пакуль магу, перакладаць для Інтэрнэту. Не сядзець жа беднаму пенсіянеру, склаўшы рукі.
***
Уладзімір Папковіч нарадзіўся 25 сакавіка 1935 года ў вёсцы Дварэц Вілейскага раёна. Паэт, перакладчык. Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў (1981).
Скончыў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў. З 1966 года жыве ў Віцебску. З 1982 года — старшы выкладчык Віцебскага дзяржаўнага універсітэта імя Машэрава. Там працуе і сёння.
Аўтар зборнікаў вершаў «На досвітку», «Зерне», «Самы кароткі цень», «На тым стаю», «Рэшта», кнігі гумару «Вы будзеце смяяцца». У яго перакладах з нямецкай выйшлі кнігі «Вяртанне да сябе» Ёганэса Р. Бэхера, «Закаханы вандроўнік: паэзія нямецкага рамантызму», «Тры таварышы» Рэмарка і іншыя. На нямецкую мову пераклаў «Тараса на Парнасе» Кастуся Вераніцына.
