— Аляксандр, у маніфесце Onliner.by, які адлюстроўвае рэдакцыйную палітыку, напісана, што ў вас няма заказных артыкулаў, навін або аглядаў. Ці даводзілася вам караць супрацоўнікаў за «джынсу»?
— Не, не даводзілася, таму што гэтае патрабаванне дзейнічае з самага пачатку працы Onliner.by. Яно недвухсэнсоўна даносіцца да кожнага супрацоўніка рэдакцыі. У гісторыі такога не было, каб мы кагосьці за гэта звальнялі.
Мы публікуем цікавыя навіны пра кампаніі бясплатна. Я ведаю, што многія іншыя сайты з радасцю ўзялі б за гэта вялікія грошы, але нам важней неперадузята расказаць пра тое, што можа быць цікава чытачу. І я вельмі рады, што нашы журналісты хутка гэта схопліваюць і сочаць за тым, каб у чытача не было адчування, што нешта дзесьці праплачана, нейкія тэмы былі згладжаныя спецыяльна, каб заказчык не пакрыўдзіўся. Нічога такога няма.
— Вы хочаце сказаць, што вам удалося пабудаваць паміж рэдакцыйным і рэкламным аддзеламі сцяну, прабіць якую не ў стане ні адзін даляр?
— Так і ёсць. Журналіст піша матэрыял без прывязкі да таго, ці здымуць банеры пасля публікацыі гэтага матэрыялу. Калі ён перадае факты, а не складае страшылкі, то мы гэты артыкул размяшчаем. Спажыўцы бачаць недахопы і без журналістаў. На маю думку, у некаторых выпадках самой кампаніі карысна, калі такая інфармацыя распаўсюджваецца.
— Вы страчвалі праз сваю пазіцыю рэкламадаўцаў і, адпаведна, грошы?
— Вядома. Але, да гонару беларускіх кампаній, за апошнія 5 гадоў я не памятаю, калі апошні раз былі скандалы, якія прыводзяць да дэманстратыўнага зняцця банераў і разрыву адносін.
А раней здаралася ў класічным варыянце. Не спадабаўся артыкул — рэкламадаўца здымае банеры. Потым, праўда, вяртаецца, і мы не крыўдзімся.
Мы імкнемся прадставіць нашым наведнікам прадукт самай высокай якасці. Наша задача — прыцягнуць аўдыторыю на сайт. Кампаніі, пра якія мы пішам, таксама камерцыйныя. Іх задача — прадаваць тавары і паслугі, у тым ліку пры дапамозе рэкламы на папулярным сайце. Калі ў дзелавыя адносіны ўмешваюцца дзіцячыя крыўды, маўляў, «мы з вамі не сябруем», прадаваць будзе цяжэй, вось і ўсё.
— Магчыма, ваш вопыт спатрэбіцца рэгіянальным выданням, якія ва ўсім слухаюцца заказчыкаў. Аператары мабільнай сувязі дыктуюць ім, якія матэрыялы публікаваць на старонках, дзе яны размяшчаюць сваю рэкламу. Напрыклад, пад забаронай апынуўся крымінал і любы матэрыял, у якім ёсць негатыў.
— Цяпер яны плацяць грошы рэгіянальным выданням, а заўтра гэтая рэклама перамесціцца ў інтэрнэт. Таму рэдактару рэгіянальнага выдання, магчыма, варта задумацца аб доўгатэрміновай стратэгіі. Можа, мае сэнс ахвяраваць рэкламай або паспрабаваць дамовіцца на менш жорсткія ўмовы. Магчыма, спачатку гэтая страта будзе ўдарам, але ў перспектыве гэта дазволіць выданню нармальна сябе адчуваць. Ставіць сваю газету ў залежнасць ад таго, чаго хоча рэкламны аддзел МТС або velcom, як на мяне, неразумна. У тым ліку і з боку аператара. Цяпер у кожнага спажыўца ёсць рупар. Калі яму нешта не падабаецца ў дзейнасці аператара, ён капітальна сапсуе яму жыццё, растыражаваўшы сваю незадаволенасць на форумах або ў сацыяльных сетках, дзе сядзяць сотні тысяч беларусаў. Яны не хочуць, каб на старонцы быў негатыў, але няўжо яны думаюць, што людзі, якія чытаюць гэтую рэкламу, пазбаўленыя гэтага негатыву ў жыцці?
— Якім для вас быў крызісны год?
— Крызіс страсянуў кожнага беларуса. Мы не выключэнне. Да крызісу многія думалі, што так будзе заўсёды: можна будзе працаваць, адносна не напружваючыся, атрымаць ільготны крэдыт на кватэру. У
Узнікае дзве высновы. Першая: крызісу трэба чакаць заўсёды і быць да яго гатовым. Другая: калі ён усё ж наступіў, не адчайвацца і імкнуцца хутка выправіць праблемы. Крызіс вылучае сферы дзейнасці, забытыя ў тлустыя гады. Калі, выкажам здагадку, дрэнна ўладкаваныя продажы ў кампаніі, то ў крызіс гэты сегмент разбураецца на вачах. Натуральна, трэба сур’ёзныя папераджальныя дзеянні рабіць да крызісу.
І на бытавым узроўні чалавек павінен рабіць высновы. Калі ён разумее, што заўтра немагчыма будзе купіць даляры ці што грымне дэвальвацыя, то чаму б яму не стварыць сур’ёзныя валютныя зберажэнні? Магчыма, адмовіцца ад лішніх тратаў або ад непатрэбных паездак і зрабіць запас на чорны дзень. Вось той урок, які мы ўсе вынеслі з крызісу.
— У вашай кампаніі індэксавалі зарплату?
— Вядома. Калі ўсталяваўся афіцыйны курс і ўсе супакоілася, мы індэксавалі зарплаты. І да гэтага мы карэктавалі заробак у большы бок і не звольнілі ніводнага чалавека. Цяпер чакаем наступнага крызісу. Вы думаеце, не наступіць?
Вядома, чыноўнікі ўжо навучаныя горкім вопытам. Але як на мяне, на глабальным узроўні нічога не змянілася. І калі будуць раптам чарговыя ўзрушэнні, як з той жа Грэцыяй у еўразоне, то цалкам магчыма, будзе новае падзенне.
— У новай рубрыцы Onliner.by беларусы дзеляцца сваімі даходамі. Гэтая тэма выклікала гарачае абмеркаванне. Вы можаце рассакрэціць свой бюджэт і назваць асноўныя артыкулы расходаў?
— Я б, напэўна, не стаў раскрываць гэта ў такой манеры, у якой гэта робяць нашы чытачы. У адрозненне ад іх, я ў дадзеным выпадку не ананімны карыстальнік. Нават дзяўчына, якая 700 даляраў зарабляе, атрымала ў свой адрас нямала нядобрых словаў.
Магу сказаць, што жыву сціпла. У мяне няма палацаў, катэджаў і супермашыны. Аўтамабіль — службовы. Кватэру я здымаю і планую гэта рабіць далей. Ніякага будаўніцтва не вяду, не таму, што не хапае грошай. Гэта мая пазіцыя. Я не хачу купляць жыллё.
Падарожнічаю я двойчы ў год. Працы шмат. Асабліва часу на забавы няма. У месяц трачу каля 1,5 тыс. даляраў з улікам арэнды жылля. Вядома, калі трэба купіць, скажам, тэлевізар або з’ездзіць у адпачынак, выдаткі ўзрастаюць.
— Куды вы ездзіце адпачываць?
— У гэтым годзе быў у Бангладэш. Гэта зусім іншая планета. Яе складана параўноўваць з цывілізаванай Еўропай і нават з Беларуссю. Мясцовыя праблемы накшталт бруднага аэрапорта ў Мінску там здаюцца смешнымі. У Бангладэш тэрыторыя на 50 тысяч квадратных кіламетраў менш, чым у Беларусі, а народу там жыве больш, чым у Расіі, — 150 мільёнаў чалавек. З іх толькі 55% пісьменнага насельніцтва. У сталіцы —
Параўнальна з Філіпінамі, дзе я пабываў летась. Такое адчуванне, што ў гэтай краіне дзяржаўная медыцынская служба адсутнічае наогул. Усе медпаслугі аказваюцца платна ў камерцыйных бальніцах. Як выглядае лякарня ў Бангладэш для простых людзей я, шчыра кажучы, ведаць не хачу. Мяркую, што гэта вельмі сумнае відовішча.
У краінах, куды я езджу, выразна відаць: калі не будзеш ленавацца, кожны дзень працаваць, то заробіш на пражытак сабе і сям’і. У Беларусі гэтага няма. У нашай краіне кажуць: «Дайце нам крэдыт!», «Чаму я пяцітысячны ў чарзе на жыллё?», «Мяне нельга звольніць, таму што куды ж я пайду?», «І наогул, дайце мне заробак 500 даляраў і адчапіцеся ад мяне!» Мне здаецца, што многім беларусам трэба зразумець, што залежаць ад дзяржавы і спрабаваць павесіць на яе ўсе свае праблемы — не найлепшы варыянт доўгатэрміновай перспектывы. Здарыцца можа ўсякае. У найгоршым варыянце крызіс можа стаць новай рэальнасцю, як гэта было ў пачатку
— Нядаўна чытала ў «Белгазете» інтэрв’ю з беспрацоўнай, якая прызналася, што калі б выбірала паміж прэстыжнай нізкааплатнай працай і прыбіральніцай ці пасудамыйкай з высокай зарплатай, то абрала б першае. Дзяўчына, якая вядзе
— Я ўпэўнены, што беларусы яшчэ ў пачатку мінулага стагоддзя працавалі з раніцы да ночы як праклятыя. І жыццё ў іх было беспрасветнае, таму што яны ведалі: калі яны не ўстануць у пяць раніцы даіць карову, то ім няма чаго будзе есці. Вось матывацыя, якая прымушае людзей працаваць!
Калі б гэтай дзяўчыне, якая вядзе
Цікавую гісторыю расказаў бізнэсмэн з Расіі. У Маскве ёсць пэўны стэрэатып: беларускія тавары — танныя і якасныя. Дык вось, таджыкі адкрылі там краму «Сябры». Павесілі ў кутах слуцкія паясы, і
— Лідар руху «За свабоду» Аляксандр Мілінкевіч нядаўна казаў, што праблема беларусаў у тым, што ў іх у галовах Лукашэнка. Калі там будуць еўрапейскія каштоўнасці і дэмакратыя, тады нешта зменіцца ў нашай краіне. Вы згодны з гэтым меркаваннем?
— Я б сказаў, што Лукашэнка не прычына, а вынік. З 1994 года, калі ён прыйшоў да ўлады, электарат абнавіўся мільёны на два, калі не больш.
Лічу, што людзі, якія жывуць у Беларусі, робяць усвядомлены выбар. Возьмем, напрыклад, бізнэс. Што перашкаджае беларусам адкрываць сваю справу? Адразу пачынаецца: «Ой, велізарная колькасць праверак!» Але, хлопцы, паглядзіце, што адбываецца ў Расіі. Там кажуць: «Калі ў тваю кампанію не прыйшлі з ператрусам — не з праверкай — з ператрусам, значыць, ты нічым не займаешся. Гэта аб’ектыўная рэальнасць. Тое самае ва Украіне.
З пункту гледжання
Калі табе не падабаецца бруд у пад’ездзе і ты лічыш, што гэта выключна ад дыктатуры Лукашэнкі, то мае сэнс гэты падлогу памыць самому або дамовіцца з суседзямі. Не падабаецца, што хамяць у краме, — выберы іншую краму. Не задавальняе ўзровень зарплаты — значыць, трэба працаваць больш. Не хапіла дармовай кватэры ў Каменнай Горцы — калі ласка, ніхто не перашкаджае на гэтую кватэру зарабіць.
Нідзе ў свеце не даюць кватэры проста так. У нас калі камусьці даюць кватэры па льготным крэдыце, за гэты крэдыт плаціць уся краіна — усё падаткаплатнікі. Людзі павінныя разумець, што перш чым пачнецца барацьба за еўрапейскія каштоўнасці, за правы чалавека, яны павінны вызначыцца, чаго яны хочуць, як яны зарабляюць грошы, што яны робяць, і пазбавіцца ад адчування, што ім павінныя: працу, заробак, кватэру, крэдыт…
Вось вам класічны прыклад. Інвестар хоча пабудаваць у раёне трактарнага завода прыватны радзільны дом. Жыхары двара намёртва сталі супраць. Яны цалкам рэалізавалі свае правы. Радзільню не пабудавалі. Жанчыны, якія хацелі б там абслугоўвацца, едуць нараджаць за мяжу. Працоўныя месцы для дактароў не створаныя. Усё таму, што 20 жанчын, якія жывуць у раёне трактарнага завода, вырашылі, што павінныя «абараніць сваю зямлю ад паганага інвестара». Я разумею, што пытанне выклікае палеміку ў тым ключы, у якім я яго выкладаю. Але гэта паказвае, што людзі самі не ведаюць, чаго яны хочуць, што ім рабіць і як ім змяняцца, і адначасова пачынаюць патрабаваць міфічных зменаў.
— Але ёсць і іншы прыклад, калі дачнікі паўсталі супраць будаўніцтва кітайскага тэхнапарку, а ўлада чамусьці голасу народа не чуе.
— Асабіста я не супраць будаўніцтва кітайскага тэхнапарку. Людзі, якія асцерагаюцца, што прыйдуць кітайцы і ўсё апануюць, як мне здаецца, не зусім разумеюць, што ўжо цяпер адбываецца канкурэнцыя з Кітаем. За кліента, за інвестыцыі, за размяшчэнне заказаў…
Тое, што сюды фізічна прыедуць кітайцы, шмат у чым не значыць нічога. Ва ўмовах глабальнага рынку не варта баяцца канкурэнцыі. Беларусам трэба старацца працаваць так, каб прысутнасць кітайцаў іх не палохала. Калі прыезд кітайцаў мабілізуе беларусаў, і яны пачнуць разумець, што трэба больш актыўна працаваць, гэта пойдзе на карысць усім. Улічыце, што любы амерыканец па эфектыўнасці працуе як 4 беларусы. Камбаджыйцы і кітайцы гатовыя працаваць напружана за значна меншыя грошы, чым беларусы. І пра гэта трэба памятаць.
Як Беларусь збіраецца змагацца за месца пад сонцам, адгароджваючыся ад усяго свету? Калі ёсць магчымасць атрымаць выгаду з працы кітайцаў у нашай краіне, трэба гэтыя настроі адставіць у бок.
І акрамя таго, яшчэ не факт, што кітайскі тэхнапарк
— Аляксандр, у вас
— Я б не сказаў, што дамогся таго, пра што марыў, бо амбіцыі сур’ёзныя. Але панурага адчування, што жыццё праходзіць міма, на шчасце, няма.
— Вы
— Так. На дадзеным этапе гэта выглядае фантастыкай, але тэарэтычна: чаму б і не?
— А вы любіце ганяць?
— Не. Хоць у мяне хуткая спартыўная машына Subaru Impreza. Я не раблю на вуліцах заезды і ў гонках не ўдзельнічаю.
— Вы зайздросны халасцяк?
— Напэўна, так.
— Якой павінная быць дзяўчына, каб зрабіць на вас уражанне?
— Разумнай, мэтанакіраванай, жыццёвыя мэты якой адрозніваюцца ад славутага «стаю каля пліты, вару боршч каханаму чалавеку». На жаль, вельмі часта бывае, калі дзяўчаты на паверхні паўстаюць такімі з сябе незалежнымі, з жаданнем дамагчыся кар’ерных вяршыняў…
— А ўпотай мараць накарміць баршчом?
— Мне здаецца ў гэтым варта абвінаваціць местачковыя гламурныя часопісы, якія рэгулярна пішуць артыкулы ў стылі: «Я была студэнткай, мне не было на што купіць крэм „Беліта“. Схадзіла ў клуб — і цяпер у мяне раскошны муж, і такая сумачка, і я езджу ў Парыж».
Мне здаецца, што такія гісторыі адкідаюць само ўяўленне пра жанчын у грамадстве ў сярэднявечча. Таму што «вось гэта мой мужчына, і жыццё ўдалося».
Мяне прывабліваюць дзяўчыны, якія хочуць канкураваць з мужчынам у плане развіцця бізнэсу, свайго росту. Гэта абсалютна не адмяняе жадання стварыць сям’ю і нарадзіць дзяцей. Але яны плануюць займацца ўсім гэтым адначасова. Гэта дастаткова складаная задача. А гламурныя тусоўшчыцы — сяброўкі на вельмі кароткі час.
— Прызнайцеся: вы б уцяклі ад рондаля з баршчом?
— Так, напэўна, уцёк бы. Многія лічаць маю пазіцыю ў гэтым пытанні дзіўнай.
У школьныя, студэнцкія гады вакол мяне былі дынамічныя маладыя людзі, якія марылі пра здзяйсненні, і вось цяпер (за рэдкім выключэннем) яны загразлі ў побыце, прычым нават некаторыя ўмудрыліся гэта зрабіць, не маючы дзяцей. Учора ты марыў пра тое, каб скарыць свет, а сёння патрабуеш ад выканкама ільготны крэдыт на кватэру ў Лошыцы. Асабіста мяне палохаюць такія рэчы. І я бязмерна рады, што, нягледзячы на ўсе гэтыя стэрэатыпы і паходы па клубах у пошуках паспяховага мужа, нас атачае шмат прыгожых, разумных і амбіцыйных дзяўчат.
— Чаму вы з вашымі амбіцыямі і патэнцыялам не з’едзеце з краіны?
— Таму што я магу свой патэнцыял рэалізаваць тут — у Onliner.by.
У Беларусі сайты № 1, № 2 і № 3 — расійскія. Яны і пальцам не паварушылі, каб выйсці на беларускі рынак і ў той жа час, яны лідары. Гэта трывожны сігнал — і з гэтым трэба змагацца ўсім беларускім інтэрнэтчыкам. Гэта выдатная канкурэнцыя, якая дазваляе ўсім быць у тонусе. У гэтым, дарэчы, адна з прычын, чаму не хочацца з’язджаць з Беларусі — тут ёсць за што змагацца.
