Sierhijenievy jabłyki
Michaiłu Sierhijeniu daŭno za 50. Pavodle adukacyi jon inžyner-mechanik, zajmaŭsia biznesam. Siem hadoŭ tamu niečakana dla siabie staŭ šachmatnym treneram — chadziŭ z synam na zaniatki ŭ SDIUŠAR-11, uziaŭ u trenera metodyku, vyrašyŭ pasprabavać…
Ciapier jaho vučni za dva hady stanoviacca čempijonami krainy — praŭda, pakul tolki siarod dziaciej małodšaha školnaha vieku, ale chto viedaje, što ŭ ich napieradzie… «Sierhijeniem treba naradzicca», — kaža dyrektar škoły, dzie pracuje talenavity nastaŭnik.
— Asablivych sakretaŭ u mianie niama. Štohod chadžu pa mienskich škołach, zaprašaju vučniaŭ. Napačatku hrupu naviedvajuć 20 čałaviek, na druhim hodzie navučańnia zastajucca 12—14, na trecim 7—9 — adsieŭ jak i ŭ inšych treneraŭ. Adzinaje, što ja zaŭsiody addaju pieravahu raźvivajučaj systemie. Pa-mojmu, korpańnie ŭ debiutach nie daje dzieciam raści jak śled, dla ich jano — nudota. Im treba pakazać, jak pastavić prostyja maty, raskazać pra ŭzajemadziejańnie fihur. Dla hetaha lepš za ŭsio padychodziać endšpilnyja pazycyi. U kožnaha z vučniaŭ pytajusia, jak treba hulać u toj ci inšaj pazycyi. Važna, kab raźlik varyjantaŭ usie ŭmieli rabić «u hałavie». Potym užo varta pierachodzić da mitelšpilu — zadavać zadački, kambinacyi, tady možna i pačatki vyvučać. Ciapier mnoha dobrych knih, ale, pa-mojmu, lepšaha padručnika, čym «Šachmaty» Majzielisa (1960 h.), nichto nie prydumaŭ. Efekt hetaj knihi abumoŭleny tym, što jana nasyčana žartoŭnymi, tvorčymi zadańniami.
Saču, kab usie naviedvali zaniatki. Kali «sačkujuć», treneru treba kantaktavać z baćkami. Bo raz-druhi nie pryjšło małoje — i ŭsia praca idzie ŭ hłum. Da vykanańnia vučniami normy pieršaha razradu nie dazvalaju im hulać u blic, «švedki» i da t.p. — takija zabavy raśsiejvajuć uvahu. Štohod jany mnie zdajuć «ekzamen». Kupiŭ im u škołu elektronny hadzińnik, kab pryvykali da mižnarodnaj systemy hulni z nazapašvańniem času.
Zarobak u trenera, kaniečnie, nizki, ale svoj interas maju: mnie prosta cikava, jak rastuć junyja šachmatysty. Starajusia jeździć ź imi ŭ Polšču, Ukrainu, kab hulali na adkrytych turnirach z darosłymi. Palaki ciapier vielmi dobra arhanizujuć turniry, znachodziać na kožny pa dziesiać-dvaccać sponsaraŭ. Dzieci, jak praviła, pryvoziać dachaty kali nie kaštoŭny pryz (rovar, kamputar), to chacia b hramatu. Zvyčajna hetyja turniry nia vielmi mocnyja pavodle składu, ale ich pieravahaj źjaŭlajecca toje, što možna sumiaścić praktyku ŭ šachmatach i adpačynak. Kaniečnie, najčaściej pajezdki finansujucca za košt baćkoŭ, bilety abychodziacca niatanna. Vo kab u nas uletku ładzilisia adkrytyja turniry — dzie-niebudź na Mienskim mory ci na Naračy!
Z maim vučniem letaś byŭ cikavy vypadak: u vuhorskim horadzie Charkanie jon akazaŭsia samym małodšym, a sustreŭsia za doškaj z najstarejšym udzielnikam, sivym dziedam. Za śpinaj u dzieda raźmiaścilisia zaŭziatary, taksama pavažnaha vieku. Padychodžu da stolika i baču miłuju karcinku: piać ci šeść dziadoŭ napružana starajucca adoleć małoha! Usio ž jon vyjhraŭ, i nazaŭtra adzin z tych zaŭziataraŭ prynios jamu za dobruju hulniu ceły koš jabłykaŭ. My ich jeli-jeli… Navat zavieźli tych jabłykaŭ ŭ Miensk, dla chłopčykavaj maci.