«Budzie baraćba nie na žyćcio, a na śmierć»
Anatol Labiedźka, Aleś Milinkievič, jakija majuć najbolšyja šancy ŭznačalić apazycyju na prezydenckich vybarach, adkazali na pytańni «NN». Hutarki adbyvalisia paasobku.
«NN»: Jakija ŭ Vas uražańni ad padrychtoŭki da Kanhresu?
Anatol Labiedźka: Kanhres — takaja padzieja, što biezumoŭna ciahniecca šlejf roznych emocyjaŭ, i pazytyŭnych i nehatyŭnych. Pry ŭsich chibach i krytycy jość toje stanoŭčaje, što pieravažvaje: da hetaha pracesu kožnaja asoba, struktura mahli havaryć, što jany samyja mocnyja, samyja lepšyja, ale padrychtoŭka da Kanhresu pastaviła nas pa ranžyry. Siońnia my bolš realistyčna ŭjaŭlajem sabie patencyjał roznych struktur, lu-dziej i idej. Idzie realny praces, choć i nie zusim taki, jak nam bačyłasia na pačatku. My vystupali za toje, kab uciahnuć u praces jak maha bolšaje koła zacikaŭlenych. Jak śviedčyć statystyka, 17% lu-dziej skazali, što jany hatovyja byli b pryniać udzieł u schodach, jakija my pravodzili. Heta vielizarny patencyjał, jaki my, na žal, nia vykarystali.
Aleś Milinkievič: Napružańnie raście. Heta narmalnaja palityčnaja baraćba — hałoŭnaje, kab usio było česna i prazrysta. Dumaju, Kanhres projdzie vydatna.
«NN»: Kali Vas abiaruć adzinym kandydatam, jakaja budzie ahulnaja stratehija Vašaj kampanii?
AŁ: Mnie lahčej, čym inšym, bo ja nia budu vieści kampaniju z nula. Jość intelektualny pradukt, i jaho možna, jak kažuć, patrymać u rukach — heta nia lozunhi, a toje, što prajšło mižnarodnuju ekspertyzu — pakiet zakonaprajektaŭ, u jakim raspaviadajecca, što treba rabić dla Biełarusi. Heta pazytyŭny mesydž. Ale, uličvajučy, što naša praca kaalicyjnaja, prahramu treba ŭzhadniać ź inšymi subjektami, u čymści iści na kampramis. Jość i kamanda ludziej, jakija zaśviedčyli svaju prafesijnaść. Ja dumaju, heta tryvały padmurak, kab pravodzić mocnuju kampaniju, jakaja moža pryjści ŭ kožny dom, u kožnuju siamju.
AM: Ja za toje, kab vybarčy štab adzinaha kandydata mieŭ absalutna dyktatarskija paŭnamoctvy. Demakratyi ŭ štabach navat u demakratyčnych krainach niama. Pavinna być vertykalnaja struktura z vykanaŭčaj dyscyplinaj. Ja b chacieŭ, kab u štabie pracavali ŭsie kiraŭniki partyjaŭ, pretendenty, kab my ŭsie razam uziali na siabie poŭnuju adkaznaść za kampaniju. Ja suprać taho, kab paŭstała niekalki kamandnych pastoŭ. Takaja mahčymaść razhladajecca, ale ja suprać takoha.
«NN»: Što źjaŭlajecca Vašym firmovym adroźnieńniem ad inšych kandydataŭ, ad Łukašenki?
AŁ: Mianie, Milinkieviča, Šuškieviča, Kalakina mnohaje abjadnoŭvaje. My stavim zadaču nia stolki źmianić Łukašenku, kolki tuju parazytyčnuju systemu, jakuju jon stvaryŭ. U nas z Łukašenkam absalutna roznaje ŭjaŭleńnie pra toje, jakoj pavinna być Biełaruś. U budučaj kampanii treba budzie stvaryć u hałovach ludziej kanflikt dvuch vobrazaŭ Biełarusi.
AM: Ad Łukašenki ŭ lepšy bok adroźnivajecca vielizarnaja kolkaść ludziej, jakija mohuć parulić lepš, čym jon. Ale razmova ciapier nie pra toje, chto budzie rulić, a pra toje, kab viarnuć krainu ŭ narmalnaje maralnaje stanovišča, pazbavicca chłuśni i nadać joj perspektyvy.
«NN»: Jaki najbolš mocny krok zrabiła kampanija i jakuju hałoŭnuju pamyłku?
AŁ: Samy mocny krok — heta stratehija abjadnańnia. U nas jość niekalki sotniaŭ maleńkich kryničak. Sami pa sabie jany ničoha nie ŭjaŭlajuć, ale kali my abjadnajem ich u adno rečyšča, tady heta budzie siła. A nie padabajecca mnie toje, što ŭ vačach značnaj častki aktyvistaŭ niama ahieńčyku pieramohi. Prablema apazycyi palahaje ŭ sfery psychalohii. Kali ŭsie buduć vieryć u pieramohu, tady jana i pryjdzie.
AM: Samy mocny krok — heta toje, što apazycyja ŭsio-taki abjadnałasia. Amal usie palityčnyja siły, jakija ŭ nas jość, iduć u adzinym bloku. Drenna toje, što apazycyja nie stvaryła kamandy ŭžo na etapie parlamenckich vybaraŭ. Tady zmahalisia partyi z partyjami, na adnoj vulicy za adnu idealohiju ahitavali, na inšaj — za inšuju. Treba było tady stvarać adzinuju kamandu.
«NN»: Ci Vy ŭžo viedajecie ludziej, jakija mahli b sfarmavać novy ŭrad?
AŁ: Biezumoŭna, jość kamanda. Jość navat niekalki składaŭ, jak u «Liverpulu» ci «Mančester Junajted». Łukašenkaŭ padychod taki: u Biełarusi niama nikoha, akramia jaho. Nasamreč u krainie vielizarnaja kolkaść ludziej, jakija zdolnyja pracavać na samych roznych pasadach.
AM: Ciapier nie pasady treba dzialić, treba dumać, jak pieramahčy. Ciapier samaje hałoŭnaje nie stratehija reformaŭ paśla prychodu da ŭłady, a stratehija baraćby zaraz. Bo heta budzie baraćba nie na žyćcio, a na śmierć.
«NN»: Ci budziecie Vy vystupać za kanstytucyjnuju reformu? Ci zachavajecca instytut prezydenctva i ŭ jakim vyhladzie?
AŁ: Viadoma, ja budu vystupać za reformu. Dekret numar adzin: stvareńnie ŭmovaŭ, jakija nie daduć mahčymaści pryjści da ŭłady ludziam, chvorym na ŭładu. Heta aznačaje kanstytucyjnyja reformy. Adzinaje, što novy varyjant kanstytucyi nie pavinien być napisany ŭ kancylaryi prezydenta. Pierad hetym pavinna być realnaja sapraŭdnaja dyskusija.
AM: Kali b ja vyrašaŭ adzin, to ja spačatku za prezydencka-parlamenckuju respubliku, a potym za pierachod da parlamencka-prezydenckaj. Pakul u nas niama hramadzianskaj supolnaści, likvidavać prezydenckuju pasadu nia varta — heta zamarudzić reformy.
«NN»: Ci budziecie Vy zmahacca za admienu pakarańnia śmierciu?
AŁ: Heta adna z zadač, jakija treba zakładać u paradak dyskusii, da hetaha treba iści, kali my ličym siabie častkaj eŭrapiejskaj cyvilizacyi.
AM: Tak.
«NN»: Ci zrobicie Vy nacyjanalnuju symboliku dziaržaŭnaj, i jaki status paśla hetaha budzie mieć ciapierašniaja symbolika?
AŁ: Što da siońniašniaj symboliki, to ŭ mianie jana akramia ŭśmieški ničoha nie vyklikaje. Hetaja symbolika nia maje ničoha da Biełarusi, jana maje adnosiny tolki da Alaksandra Łukašenki. Što datyčyć nacyjanalnaj symboliki, to ja prychilnik hetych symbalaŭ. Jany byli pryniatyja ŭ Viarchoŭnym saviecie, jaki na 3/4 składali pradstaŭniki namenklatury, — i jany hałasavali śviadoma, bo im prosta raskazali historyju symboliki. Nam treba adkryć dźviery ŭ historyju, i ŭsio stanie na svaje miescy — nia treba budzie nikoha prymušać.
AM: Ciapierašniaja symbolika budzie mieć status časovaj symboliki. Biezumoŭna, staražytnaja pavinna być viernutaja. My tak rasprapahandujem hetuju histaryčnuju symboliku, što narod sam paprosić ab hetym.
«NN»: Jaki status budzie mieć biełaruskaja mova, jaki — rasiejskaja?
AŁ: Nam treba viarnucca na piać stahodździaŭ nazad, kali maładyja ludzi, jakija zakančvali manastyrskuju škołu, viedali piać movaŭ. Chaj vypuskniki biełaruskich VUZaŭ viedajuć chacia b nia piać movaŭ, a try na dobrym uzroŭni — biełaruskuju, rasiejskuju dy anhielskuju. Razam z tym, ja suprać taho, kab ludziej, jakim piaćdziasiat hadoŭ, łamać praz kalena i prymušać ich razmaŭlać pa-biełarusku. Ale što datyčyć tych dzietak, jakija iduć u sadki, to biezumoŭna, tam nia budzie nijakaha hvałtu i prymusu — jany buduć z zadavalnieńniem vučycca biełaruskaj movie, tak i było na pačatku 1990-ch. Biezumoŭna, dla biełaruskaj movy my pavinny budziem rabić peŭnyja preferencyi. Adrazu razumieńnia, što «tak treba», nia pryjdzie. Treba vykarystoŭvać inšyja, ekanamičnyja ryčahi stymulavańnia, tym ža nastaŭnikam dapamahać.
AM: Adzinaj dziaržaŭnaj movaj pavinna być biełaruskaja. Ale čałaviek z rasiejskaj movaj nie pavinien adčuvać siabie horš, čym čałaviek, jaki vałodaje biełaruskaj.
«NN»: U jakuju krainu Vy zrobicie pieršy vizyt u jakaści prezydenta?
AŁ: Svoj pieršy vizyt ja zrablu ŭ Harodniu, Bieraście, Viciebsk i inšyja rehijony Biełarusi. Što datyčyć zamiežnych vizytaŭ — usio budzie zaležać ad sytuacyi. My budziem viedać, chto našyja siabry, chto nam praciahnuŭ ruku ŭ składany čas.
AM: Heta vyrašym bližej da vybaraŭ. A pra blizkuju budučyniu skažu. Kali mianie abiaruć na Kanhresie, to pieršy vizyt jak kandydata budzie ŭ Prahu na zaprašeńnie Vacłava Haŭła. Što da Maskvy j Vašynhtona, dyk nadzvyčaj važna budzie zachavać adnosiny z Rasiejaj i Štatami adnolkava dobrymi.
«NN»: Jakuju rolu budzie adyhryvać pieršaja łedzi?
AŁ: Adna z najvialikšych pamyłak Łukašenki, što jon saromiejecca svajoj žonki. Pieršaja łedzi — heta kavałačak tradycyjaŭ Biełarusi. Siamja — heta vialikaja kaštoŭnaść. Nia dumaju, što pieršaja łedzi pavinna vybivać dla kahości kvoty, ale jana pavinna prysutničać. Jana pavinna być, takaja, jakaja jana jość, z svaim patencyjałam.
AM: Jana budzie vydatnaj chatniaj haspadyniaj, budzie prymać siabroŭ. Ale pastupova treba pryvučać hramadztva da taho, što žonka lidera — heta taksama hramadzki dziejač.
«NN»: Kali Vas abiaruć adzinym kandydatam, Vy pieramožacie?
AŁ: Ja mahu abiacać tym ludziam, jakija padtrymajuć mianie, tolki adno: ja zrablu, kab jany ŭsie byli napieradzie, a ja budu na krok pierad imi. Heta aznačaje, što ja zrabiŭ svoj vybar, i ja pajdu — nie da kanca, jak kažuć, — ja pajdu da pieramohi. Ja dumaju, šaniec jość. Lohka było b pajści ŭ takuju kampaniju, vidać, u 2011 hodzie, kali heta budzie ŭžo inšaja kraina. Budzie vielizarniejšaja kankurencyja, ale treba budzie iści ŭžo nie pa ŭchabach, heta budzie betonnaja daroha. Mnie mnohija ludzi, jakim ja daviaraju, kažuć: a navošta tabie heta treba? Mo treba było b panazirać za ŭsim, što adbyvajecca, zboku? Kali častka ludziej nia vieryć u pieramohu, razhladaje heta jak zvyčajny ekanamičny prajekt, navošta tabie iści hareć u hetym piekle? I jany majuć racyju. Ale razam z tym jość ludzi, jakija mnie kažuć: jość miaža, reštki viery ŭ toje, što niešta źmienicca. Nia źmienicca — my adsiul źjedziem. Źjeduć prystojnyja ludzi, jakija mahli b rabić hetuju krainu sapraŭdnaj Biełaruśsiu. Mnie nia chočacca hetaha. Tamu ja śviadoma idu i nastrojeny na pieramohu. Ja nie raźličvaju na niejkuju treciuju siłu, ja raźličvaju na pieršych. A pieršyja — tyja ludzi, jakija hetyja dziesiać-piatnaccać hadoŭ ciahnuć na siabie nošu baraćby za Biełaruś.
AM: Tak.
Hutaryŭ Aleś Kudrycki
∎
ALEŚ MILINKIEVIČ nar. 25 lipienia 1947 u Horadni. Kandydat fizyka-matematyčnych navuk. Stažavaŭsia va ŭniversytetach Francyi i ZŠA. U 1980—1984 h. zahadvaŭ katedraj Setyfskaha ŭniversytetu (Alžyr), byŭ dacentam HarDzU (1978—1980, 1984—1990). U 1990—1994 — namieśnik staršyni Haradzienskaha harvykankamu. Kiravaŭ Biełaruskaj asacyjacyjaj resursavych centraŭ. Krajaznaŭca. Vioŭ histaryčnuju prahramu na haradzienskaj televizii. Znajšoŭ pachavańnie apošniaha karala Rečy Paspalitaj Stanisłava Aŭhusta Paniatoŭskaha, restaŭravaŭ samy staražytny ŭ Eŭropie haradzienski viežavy hadzińnik. Maje dvuch synoŭ.
∎
ANATOL LABIEDŹKA. Naradziŭsia 27 lipienia 1961 u v. Tryles (Staŭpieččyna). Skončyŭ Mienski pedynstytut (1985), specyjalnaść «historyja i francuskaja mova», jurfak BDU (1993). Rabiŭ mechanizataram na Staŭpieččynie (1979—1980), namieśnikam dyrektara Ašmianskaj škoły-internatu (1987—1990). Deputat Viarchoŭnaha savietu 12-ha i 13-ha sklikańniaŭ. Pradstaŭnik prezydenta ŭ parlamencie (1994). Z 2000 — staršynia Abjadnanaj hramadzianskaj partyi, adzin ź inicyjataraŭ impičmentu Łukašenki (1996). Žurnalisckaja premija imia A.Majsieni (1997), dyplom BAŽ «Za ŭstalavańnie svabody presy ŭ Biełarusi» (1999). Maje syna.