Pavał Sieviaryniec
Robiert Baharad
U Małym Sitnie kiepskaja suviaź. Cotavyja telefony maŭčać, jak kamsamolec na dopycie. Dla «chimika», jaki pracuje na lesapunkcie, mahčymaści źviazacca ź «vialikaj ziamloj» dźvie: abo telefanavać ad znajomych, staviačy ich na prasłuchoŭvańnie, abo iści na poštu. Pošta pracuje z 9.00 da 14.00 va ŭsie dni, aproč niadzieli, «chimiki» — z 8.00 da 16.00, majučy tolki adnu vychodnuju subotu na miesiac. U adzinuju «suviaznuju» subotu, byccam na śviata, idu na poštu sa śpisam na tuzin telefonaŭ.
U ramačcy pad škłom — reklamka: hałoŭnaja vartaść dziaržaŭnaj suviazi — jejnaja jakaść. Viciebsk ci Miensk tut treba zamaŭlać admysłova praz połacki kamputar i čakać ad piaci chvilin da adnoj hadziny. Ale «možacie nie chvalavacca — vas usio roŭna naŭrad ci pačujuć».
Zamaŭlaju. Čakaju. Čuju z Połacku: «Havarycie!» Dalej — jak u filmach pra revalucyju: «Dzievuška, mnie Smolny!.. Kažu, Smolny mnie!!! Alo, Smolny!..» Bieznadziejna. «Hučniej!» — kryčyć maładafrontaviec ź Miensku. Zdajecca, my pierakrykvajem usiu adlehłaść hołasam. Na trecim zvanku linija abryvajecca. Paštarki z palohkaj uzdychajuć: «Na siońnia suviazi bolš nia budzie».
Vychodžu z pošty, ćviorda pierakanany: u takim huščary apazycyjanery pavyvielisia. Až voś — na hanku staić nievialički dziadok, hadoŭ siamidziesiaci, u šerym kaściumčyku, jakija ŭ vioscy na śviaty apranajuć, kiepačka…
— Kolki hadoŭ žyvu ŭ vioscy, a takoj čystaj biełaruskaj movy nia čuŭ, — kaža dziadok, pačuŭšy, jak ja kryčaŭ. Maja viera ŭ narod umomant ažyvaje. — Vy, peŭna, Pavał Sieviaryniec? Ja pra vas sa «Svabody» daviedaŭsia.
Dziadka zavuć Robiert Baharad. Z katalikoŭ. Karani na Mahiloŭščynie, la Drybina. Žyvie na chutary Muraŭišča, što za kolkisot krokaŭ ad Małoha Sitna. «Svabodu» słuchaje z pačatku jaje viaščańnia — z 5 sakavika 1953 h.
— U dzień, kali pamior Stalin, — raskazvaje jon, — nastaŭniki niejak daviedalisia, što arhanizoŭvajecca radyjo z-za miažy. U baćki mocny prymač byŭ — dyk sabralisia ŭ jaho, a mianie, jašče małady byŭ, na varcie pakinuli. Ale ž jak chvalu złavili, paklikali mianie ŭ chatu dy vypuścili sabaku. Vialiki, bieły ŭ nas taki byŭ, dyk toj užo brachaŭ, jak chto nabližaŭsia. Hłušyli mahutna, ale słovy možna było razabrać. Cichieńka nastroim — i słuchajem. I tak uvieś čas. Nichto nia zdaŭ.
Dzied Robiert pierasoŭvajecca pa lasnych ściežkach sa sprytam i chutkaściu Tałaša.
— Piać kilametraŭ — i ŭžo imperskaja Rasieja, — Robiert Baharad machaje rukoj na ŭschod, — a ludzi tut… Nieśviadomyja. Pjuć. Ni da čoha dobraha nie imknucca — i kamu jany tut patrebnyja?
Cikava, kolki takich voś partyzanskich słuchačoŭ «Svabody» ŭ Biełarusi? Napeŭna, jość u kožnaj viosačcy. A viosak u nas bolš za 23 tysiačy.
I čamu my adrazu zapisvajem samuju biełaruskamoŭnuju, samuju blizkuju da ziamli j samuju biednuju tracinu biełaruskaha narodu ŭ aktyŭ režymu? Dziŭna, ale aproč Łukašenki dy Paźniaka pra heta nichto j nie havoryć.
Baharadaŭ chutar — niekalki abkružanych lesam chataŭ. Harodzik, palisadnik, sad. Dzied Robiert razvodzić na palancy miž chvojami j jełkami jabłyni, hrušy, ślivy, parečki. Pryščepvaje, abkopvaje, čyścić ad sadovych chvarob. Kamu dastaniecca? A voś, budzie sabie sad siarod lesu.
— Tut, — pakazvaje Robiert Baharad, — padhniły płot. I duža płodziacca źmiei. Vypaŭzajuć na ściežku, jak iści da vioski, dyk ja biaru pałku i, kali pacelu, zabivaju dy na płot viešaju.
Chata ŭ dzieda Robierta čystaja, dahledžanaja. Na hałoŭnym miescy, dzie ŭ zvyčajnaj siamji abaviazkova staić televizar, — vializny, jašče saviecki radyjoprymač (a ja sprabavaŭ znajści «Svabodu» až na troch najnoŭšych). Voś jon, sapraŭdny vuzieł suviazi na ŭsiu vakolicu! Pobač — kolki viodraŭ bruśnic, na jakija tutejšy les vielmi bahaty. Stoł. Zedlik. Łožak.
— Davajcie pryniasu vam śviežych hazet ci knižak jakich, — ahladaju ja pazbaŭlenaje inšych prymiet cyvilizacyi žytło.
— A, nia treba, — admachvajecca dzied Robert, — vočy ŭžo ledź bačać, nie pračytaju. Ja pra ŭsio sa «Svabody» daviedajusia.
Padumać tolki: čałaviek užo bolš jak paŭstahodździa siadzić la prymača ŭ hłuchoj biełaruskaj vioscy i słuchaje pra pachavańnie Stalina, Karybski kryzis, palot na Miesiac, zadušeńnie Praskaje viasny j pieramohi «Salidarnaści», pierabudovu, Adradžeńnie, zdabyćcio niezaležnaści j jaje zdaču, referendumy dy akcyi apazycyi… Čałaviek prysłuchoŭvajecca da imklivaha ruchu planety i bačyć pierad saboj adnu j tuju ž karcinu… Asacyjatyŭny šerah nadzvyčaj biblejski: proźvišča «Baharad», ludzi, što nie imknucca da dabra, sad, źmiei — i Svaboda. Čałavieku vielmi chočacca narešcie ŭbačyć, a nia tolki pačuć volnuju, niezaležnuju, adrodžanuju krainu.
Kolki jašče zdoleje čakać Robiert Baharad? Dziela adnaho hetaha ŭ 2006-m treba pieramahać.
Małoje Sitna