Abjaŭleńnie Pana, abo Try Karali ŭ katalikoŭ
Abjaŭleńnie Pana — uračystaść, jakuju Kaścioł adznačaje 6 studzienia, uspaminajučy ŭ hety dzień pakłanieńnie mudracoŭ z uschodu, što prynieśli Dziciatku Jezusu svaje dary: zołata, ładan i śmirnu. Kaściolnaja tradycyja nazyvaje hetych mudracoŭ taksama karalami (adsiul inšaja nazva śviata — Try Karali), a ich pakłanieńnie simvalizuje pačatak Božaha Abjaŭleńnia jazyčnickim narodam, pradstaŭnikami jakich jany byli.
Mudracy, abo mahi, vieščuny – tak nazyvałasia ŭ Biblii śviatarskaja kasta, jakaja isnavała ŭ staražytnaści na Uschodzie. U toj daloki čas mudracy karystalisia vialikaju pavahaju, bo mudraść i siła zaklučałasia ŭ viedańni tajamnicaŭ, jakija byli niedastupnyja prostym ludziam. Mudracy, abo mahi źjavilisia ŭ jakaści asobnaha kłasa ŭ midzianaŭ i piersaŭ, u jakich jany adnačasova byli žracami, vučonymi, astranomami i prarokami.
U Jevanhielli havorycca, što ŭ čas naradžeńnia Chrysta «pryjšli ŭ Jeruzalem mudracy z Uschodu i kažuć: Dzie novanarodžany Karol Judejski?» (hł. Mc 2, 1). Što heta byli za ludzi, ź jakoj krainy i jakoj relihii – pra heta jevanhielist nie daje anijakich źviestak. Ale dalejšyja słovy mudracoŭ pra toje, što jany pryjšli ŭ Jeruzalem, bo «ŭbačyli na Uschodzie zorku Karala Judejskaha, jakomu i pryjšli pakłanicca» (hł. Mc 2, 2), śviedčyć ab tym, što jany naležali da ŭschodnich mudracoŭ, jakija zajmalisia astranamičnymi nazirańniami. Pryčynu, pa jakoj čakali na Uschodzie niezvyčajnuju zorku i sačyli za jaje źjaŭleńniem, źviazvajuć z pradkazańniami ŭ Knizie Ličbaŭ: «Baču Jaho, ale jašče nie siońnia; baču Jaho, ale nie blizka. Uzychodzić zorka ad Jakuba i paŭstaje žazło ad Izraila» (24, 17); u Knizie praroka Isai: «Ustań, śviacisia, Jeruzalem, bo pryjšło tvajo śviatło, i słava Pana ŭzyšła nad taboju... I pojduć narody da tvajho śviatła, i karali da blasku tvajho ŭschodu» (60, 1; 3); u psalmie: «Karali Tarsisu i astravoŭ pryniasuć Jamu dary, karali Aravii i Saby składuć daninu. I pakłoniacca Jamu ŭsie karali, usie narody buduć słužyć Jamu» (72(71), 10–11).
Prykładna ŭ čas naradžeńnia Chrysta na niebie było bačnaje nadzvyčaj redkaje jadnańnie płaniet Jupiciera i Saturna ŭ suzorji Rybaŭ. Jano nie mahło nie pryciahnuć uvahi ŭsich, chto naziraŭ za zornym niebam i zajmaŭsia astranomijaj, a mienavita chałdziejskich mudracoŭ. U nastupnym hodzie da hetaha jadnańnia płaniet dałučyŭsia Mars, jaki jašče bolš pavialičyŭ niezvyčajnaść niabiesnaj źjavy. Jadnańnie płaniet kala adnoj nieruchomaj cudoŭnaj zorki było źniešnim znakam, jaki Boh vykarystaŭ dla taho, kab pryvieści mudracoŭ da Vialikaj zorki, što ŭzyšła nad Betlejemam. Mudracy, pakłaniŭšysia novanarodžanamu Chrystu ŭ Betlejemie, pa śviedčańni jevanhielista, «adyšli ŭ krainu svaju», vyklikaŭšy hnieŭ Irada (hł. Mc 2, 16).
Kolki dakładna było ŭ Betlejemie mudracoŭ, biblejskaja historyja nie havoryć, ale śvietu viadomyja ŭsiaho try dary-skarby, i tamu chryścijanie zdaŭna stali ličyć, što ich było taksama troje. Pra ŭschodnich mudracoŭ skłali cykł lehiendaŭ, u jakich jany paŭstajuć užo nie prostymi mudracami, a karalami, pradstaŭnikami troch rasaŭ čałaviectva. Paźniej tradycyja, abapirajučysia na apakryfičnaje jevanhielle IV st., nazyvaje navat ich imiony – Kaspar, Mielchijor i Baltazar, i padrabiazna apisvaje ich vyhlad. Va ŭschodnich chryścijanskich padańniach mudracy nabyvajuć jašče bolšuju źniešniuju mahutnaść i charastvo. Jość źviestki i pra toje, što apostał Tamaš sustreŭ ich u Parfii, dzie jany pryniali ad jaho chrost, stali pabožnymi chryścijanami i prapaviedvali Jevanhielle na Uschodzie.
Mudracy skončyli ziamnoje žyćcio pryblizna ŭ adzin i toj ža čas i pachavanyja byli taksama razam. Lehienda dadaje, što ich moščy potym byli znojdzieny śviatoj Alenaj i źmieščany spačatku ŭ Kanstancinopali, a adtul pieraniesienyja ŭ Miłan. Ź Miłana moščy troch mudracoŭ u 1164 h. kiolnski arcybiskup Rajnald fon Dasel pieravioz spačatku pa sušy na śpiecyjalnych padvodach, a potym – na karabli pa Rejnie ŭ Kioln, dzie jany i znachodziacca da siońniašniaha dnia. Miascovaj škole załataroŭ Nikoły fon Vierdena ŭ 1181 h. było daručana zrabić sarkafah dla relikvij troch mudracoŭ. Jon byŭ vykanany ŭ formie trochnavavaj bazyliki: nižniuju častku składajuć dva złučanyja adzin z adnym sarkafahi, na jakich źmieščany treci. Sarkafah, pry vyrabie jakoha było vykarystana 43 kiłahramy čystaha zołata, bahata ŭpryhožany kalarovaju emallu, filihrańniu, kaštoŭnymi kamianiami. Bočnyja častki nižnich sarkafahaŭ azdoblenyja reljefnymi vyjavami starazapavietnych karaloŭ i prarokaŭ, u vierchniaj častcy – vyjavy apostałaŭ i aniołaŭ.
Ź Jevanhiella viadoma, što mudracy, «adčyniŭšy skarbnicy svaje, achviaravali Jamu (Jezusu) dary: zołata, kadziła i miru» (par. Mc 2, 11). Zołata – jak padarunak dla Karala, kadziła (darahaja pa tych časach aramatyčnaja smała, jakuju daryli ŭ znak asablivaj pašany) – dla Boha, mirru – dla Zbaŭcy, jaki staŭ Synam Čałaviečym. Dary mudracoŭ, jak śviedčać kaściolnyja historyki, bieražliva zachoŭvała ŭsio žyćcio Maci Božaja, jakaja niezadoŭha da svajho Uniebaŭziaćcia pieradała ich u Jeruzalemskuju śviatyniu, dzie jany znachodzilisia razam z pojasam i płaščom Baharodzicy da 400 hoda. Potym dary byli pieraniesienyja vizantyjskim impierataram Arkadzijem u Kanstancinopal, a paśla trapili ŭ Nikieju i zachoŭvalisia tam prykładna 60 dziesiacihodździaŭ. Pa nieviadomaj pryčynie dary znoŭ byli viernutyja ŭ Kanstancinopal, a paśla padzieńnia ŭ 1453 h. Vizantyi pierapraŭleny na Afon u klaštar śviatoha Paŭła.
Dla ŭšanavańnia hetych troch jevanhielskich mudracoŭ, jakija pryjšli pakłanicca Chrystu, 6 studzienia ŭstanoŭlena śviata, viadomaje ŭsim pad nazvaju Troch Karaloŭ. Zhodna sa staražytnaj tradycyjaj, haspadar doma ŭ hety dzień piša krejdaju nad uvachodam u dom ci na dźviarach pačatkovyja litary imionaŭ troch mudracoŭ: K+M+B i paznačaje hod. Ciapier try karali ličacca apiekunami ŭsich vandroŭnikaŭ.