Siarhiej Nikaluk: «Madernizacyja» skončycca pierabudovaj

Madernizacyja pa-łukašenkaŭsku pravalvajecca — nie vyklučana, što režym budzie vymušany pryznać hety sumny fakt na praciahu hoda. Adnak pakul isnuje rasijski faktar, madernizacyja pa-jeŭrapiejsku Biełarusi nie pahražaje: Jeŭrasajuz nie ŭ stanie prapanavać Minsku bolš, čym ulivaje siudy Maskva.

U miežach prajekta «Jeŭrapiejski dyjałoh na temu madernizacyi ź Biełaruśsiu » palitołah Siarhiej Nikaluk razvažaje pra pierśpiektyvy madernizacyi.

— Madernizacyja — naturalny praces sistemy, u jakoj my «kvitniejem»?

— U 2006 hodzie heta palityčnaja sistema dasiahnuła svajho piku. 1 studzienia 2007 hoda Rasija ŭ dva razy pavialičyła ceny na haz. Ułada na praciahu amal hoda sprabavała ŭśviadomić novuju realnaść; za hety čas źniešni doŭh Biełarusi pavialičyŭsia ŭdvaja — z 6 miljardaŭ dołaraŭ da 12-ci. Z hetaha momantu kraina pačała nabirać pazyki.

Ułada zrazumieła, što rasijskich resursaŭ dla dalejšaha padvyšeńnia dabrabytu nasielnictva, dla stabilizacyi sistemy niedastatkova.

U 2008 hodzie pačynajecca palityka libieralizacyi. Farmujecca pryncypova novaja situacyja: da ŭłady prychodzić uśviedamleńnie, što treba niešta mianiać. U sistemu ŭnosicca dynamika, jakuju ŭłada sprabuje źvieści da minimumu.

Pavoli libieralizacyja zakranaje i palityčnuju śfieru, što my ŭbačyli padčas prezidenckaj kampanii. U 2010-m u centry Minska ŭzdymalisia nienavisnyja režymu bieła-čyrvona-biełyja ściahi, vybarčaja kampanija prachodziła biez asablivych abmiežavańniaŭ. Ale heta byli źmieny pa formie, ale nie pa źmiestu.

Na moj pohlad, uviečary 19 śniežnia siłaviki nanieśli libieralizacyi pradumany ŭdar.

Ekanamičnyja prablemy, jakija paŭstali pierad Biełaruśsiu, pakidali siłavy błok na druhich rolach. Čym dalej pojdzie libieralizacyja, tym bolš jaho adsunuć. Siłaviki bliskuča vyrašyli karparatyŭnuju zadaču: za siem z pałovaj chvilin zharnuli palityku, jakuju pačali realizoŭvać u 2008 hodzie.

Adnak novyja ekanamičnyja i palityčnyja prablemy nikudy nie padzielisia. Tamu…

— …Madernizacyja?

— Tak, novaja kampanija — madernizacyja. «Sovietskaja Biełoruśsija» fiksuje dvuchrazovy rost užyvańnia hetaha słova — sto šeśćdziesiat artykułaŭ za hod ź jaho zhadvańniem. Praces pajšoŭ.

Łukašenka ŭ navahodnim vinšavańni nazvaŭ ciapierašni hod pierałomnym. Naŭprost skazaŭ: inakš nam nie vyžyć. Ale pry hetym

navamodnaja madernizacyja razumiejecca čynoŭnikami vyklučna jak techničnaje pieraŭzbrajeńnie dziaržaŭnych pradpryjemstvaŭ. I ŭžo chacia b tamu jana asudžanaja.

U studzieni, kali było abvieščana pra skaračeńnie dziaržaparatu, prezident skazaŭ vydatnuju frazu: siońnia čynoŭnik važniejšy za čałavieka ŭ pahonach. Pakolki hałoŭnym subjektam źjaŭlajecca mienavita pieršy, ale sa svajoj zadačaj jon nie spraŭlajecca, čynoŭnika treba ŭziać pad žorstki kantrol. Kantralavać, zrazumieła, buduć siłaviki.

Ministry, hubiernatary — usia viertykal pastaŭlenaja pierad nieabchodnaściu pryciahvać inviestara. Što z hetaha atrymlivajecca — my bačym.

Niadaŭna litoŭskaja kampanija biez udziełu dziaržavy zapuściła bujnoje drevaapracoŭčaje pradpryjemstva — na jaho stvareńnie syšoŭ hod. Ciapier pryhadajem dziaržaŭnuju prahramu pa drevaapracoŭcy na 2007–2009 hady; letaś Łukašenka zładziŭ razhon z hetaj nahody i zaćvierdziŭ novy aryjencir — 7 listapada 2013 hoda.

Na kaniec 2013-ha ci da nastupnaha pasłańnia (zvyčajna jano adbyvajecca ŭ krasaviku) ułada pavinna ŭśviadomić, što madernizacyja ŭ jaje razumieńni zakanamierna skončyłasia pravałam.

Isnuje niejkaja łohika raźvićcia. Pieršy etap — uśviedamleńnie adstavańnia, druhi — «treba štości rabić», pryčym pažadana heta «štości» abmiežavać vyklučna techničnym uzroŭniem. Hety etap i razhortvajecca na našych vačach. Nu a treci pavinien aznačać, što zroblenych łakalnych mier niedastatkova, treba vychodzić u śfieru sacyjalnuju, palityčnuju — toje, što zbolšaha sprabavała rabić libieralizacyja. Heta łohika pavinna skončycca pierabudovaj, što ŭ historyi sistemy adbyvałasia nieadnarazova.

— Značyć, i ciapierašniaj madernizacyi nakanavana zaviaršycca pierabudovaj?

— Źjaviŭsia mahutny źniešni faktar, jaki moža złamać hety scenar — Rasija. Raskručvańnie i realizacyja zhadanaj vyšej łohiki pryviadzie da krachu biełaruskaj sistemy. Rasija, pakul jana isnuje ŭ ciapierašnim vyhladzie, pakul jana vałodaje peŭnymi resursami, hetaha krachu nie dapuścić. My ŭžo nazirali heta ŭ 2011 hodzie — usio išło da krachu. Ale pryjechaŭ Uładzimir Uładzimiravič, dastaŭ z kišeni rasijskich padatkapłatnikaŭ niekalki miljardaŭ dalaraŭ — i vyrašyŭ prablemu.

Kab padtrymlivać u Biełarusi stabilnaść, treba nie prosta vysoki ŭzrovień rasijskich datacyj — nieabchodna ŭvieś čas naroščvać ich uzrovień, jaki kansiervuje situacyju.

Jak skazaŭ ministr ekanomiki, sama sistema nie hienieruje takoha ŭzroŭniu prybytku, jaki b dazvalaŭ vypłačvać ciapierašnija zarpłaty. A havorka idzie pra ich rost! Što ŭvohule i zrazumieła: bo jak inakš spynić adtok kadraŭ?

— Isnuje prablema: a nakolki realna biełaruskaje hramadstva hatovaje da inšaj schiemy madernizacyi — takoj, jakoj jana bačycca ŭdzielnikam «Jeŭrapiejskaha dyjałohu dla madernizacyju Biełarusi»?

— Pamarym: chaj ciapierašniaja ŭłada drennaja, ale dapamoh Boh — pryjšli da ŭłady novyja ludzi. A ci maje hramadstva resurs dla madernizacyi «pa-jeŭrapiejsku?» Tut uźnikaje bolš pytańniaŭ, čym adkazaŭ. Surjoznych daśledavańniaŭ paprostu niama. U Rasii takija pravodziacca na akademičnym uzroŭni, ale subjekta madernizacyi nie znachodziać.

Što takoje 1994-y hod dla Biełarusi? Bolšaść tady vykazałasia suprać padobnaj madernizacyi — inakš kažučy, suprać novaha žyćcia, kali čałaviek pačynaje adkazvać sam za siabie, kali rola dziaržavy rezka skaračajecca. Nievypadkova temu ŭtrymanstva nie pieršy hod ahučvaje Łukašenka. Elektaralnaja bolšaść, na jakuju jon abapirajecca, paprostu śpivajecca.

— Što ž vychodzić: madernizacyja pa-łukašenkaŭsku asudžanaja na pravał, ale źmianšać abaroty nielha, inakš mašyna spynicca, — jaki tady novy pavarot?

— Sama łohika raźvićcia pavinna zakančvacca pierabudovaj. U Biełarusi nielha vyklučać elemienty dežaviu 2011 hoda. Ale za košt uschodniaha faktaru hety łahičny łancužok u siarednieterminovaj pierśpiektyvie ŭvieś čas budzie pieraryvacca.

— Vychodzić, pakul isnuje rasijski scenar, «Jeŭrapiejski dyjałoh pa temie madernizacyi ź Biełaruśsiu» budzie «zaikam»?..

— Jeŭrasajuz nie ŭ stanie prapanavać dapamohu, supastaŭnuju z ulivańniami Rasii, tamu biełaruskaja palityčnaja elita daŭno vyznačyłasia z hieapalityčnym vybaram. Prosta adkryta heta nie afišavałasia. Ale paśla ŭvachodžańnia ŭ rasijskija intehracyjnyja prajekty, «tajemnaje» stała vidavočnym.

Kamientary da artykuła