Piać pryčyn, pa jakich biełaruski vybirajuć abcasy
U čym hałoŭnyja adroźnieńni pamiž bolšaściu jeŭrapiejskich stalic i Minskam? Volnaje vałodańnie abo nievałodvańnie anhlijskaj movaj... A jašče staŭleńnie pradstaŭnic pryhožaj pałovy čałaviectva da abcasaŭ.
Špilki dla brukavanki
Adnojčy aŭtar hetych radkoŭ mieŭ mahčymaść ceły dzień błukać pa Varšavie. Kantrast ź Minskam kidaŭsia ŭ vočy: dziaŭčaty vybrali dla špacyru baletki abo krasoŭki, dziełavyja žančyny, jakija, vidavočna, išli na pracu abo pa spravach – tufli na zvyčajnaj padešvie. Ale amal ni ŭ kaho nie było abcasaŭ! Za ŭvieś doŭhi letni dzień takich asobaŭ ja naličyŭ kala dziesiaci. Dyj tyja amal usie ŭdzielničali ŭ viasielnaj cyrymonii.
Viadoma, možna patłumačyć situacyju relihijnaściu polskich žančyn, ź jakoj vynikaje kansiervatyŭnaść ich hustaŭ. Ale tuju ž situacyju možna nazirać i ŭ inšych jeŭrapiejskich haradach.
U stalicach Prybałtyki, Paŭnočnaj, Zachodniaj i Uschodniaj Jeŭropy na abcasach prychodziać tolki na aficyjnyja cyrymonii abo na śviatočnyja imprezy.
U paŭsiadzionnym žyćci ich vykarystoŭvajuć nadzvyčaj mała.
A voś u Biełarusi nazirajecca advarotnaja situacyja: abcasy daŭno stali častkaj paŭsiadzionnaha žyćcia. U ich dziaŭčyna ci žančyna idzie na pracu, spatkańnie, dziełavuju sustreču, šopinh, razmovu ź siabrami, u teatr, kino abo na rynak.
Časam takaja prychilnaść vyklikaje tolki ździŭleńnie: padčas turystyčnaj ekskursii na ŭłasnyja vočy bačyŭ dziaŭčynu, jakaja vybrała 10-santymietrovyja abcasy dla znajomstva z centram Prahi, dzie, u adroźnieńnie ad Minska, brukavanka, a nie asfalt.
Čym abumoŭleny takoje adroźnieńnie biełarusak (a kali brać šyrej – dyk i ŭkrainak z rasijankami) ad inšych žycharak Jeŭropy?
Pryhažość. Viertykalnyja linii. Tradycyja
Try pryčyny, kab vybrać abcasy, vidavočnyja.
Pieršaja – pryhažość! Dziaŭčyna moža apranuć džynsy abo štany, spadnicu (užo lepš!) abo mini-spadnicu (jašče lepš!), a dla poŭnaha ščaścia vybrać koftačku z hłybokim dekalte. Ale mienavita abcasy dadaduć apošni štrych. Tamu
nazirańnie za dziaŭčynaj na abcasach (asabliva, kali jana lubić film «Słužbovy raman» i na praktycy vykarystoŭvaje paradu hieraini Lii Achiedžakavaj, sakratarki Vierački: «Pochodka svobodnaja, ot biedra»!) – estetyčnaja asałoda dla luboha chłopca.
Druhaja pryčyna -- viertykalnyja linii. Abcasy aptyčna pavialičvajuć rost haspadyni. A doŭhija nohi i vialikija abcasy stvarajuć adčuvańnie biaskoncaści.
Pryčyna treciaja – tradycyja. Małyja dziaŭčatki bačać, što na abcasach chodziać ich starejšyja siostry, mamy, a ciapier časam i babuli. Tamu ich estetyčny hust (abo zvyčka) zakładvajecca ŭžo z malenstva.
Ale pazhadziciesia, što try nazvanyja pryčyny ŭsprymajucca internacyjanalnymi. Inakš kažučy, takimi matyvami moža kiravacca dziaŭčyna ź luboj krainy śvietu. Čamu ž u Zachodniaj Jeŭropie jany nie dziejničajuć? Zrazumieła, isnuje spakusa patłumačyć situacyju vyklučnymi jakaściami charaktaru, jakija nibyta ŭłaścivy biełaruskim mužčynam. Na žal, jak śviedčyć realnaść, dźvie astatnija pryčyny tłumačacca inšym. Choć i tut biez mužčyn sprava, viadoma, nie abyšłasia.
Naš adkaz sieksualnaj revalucyi
Čaćviortaja pryčyna, čamu biełaruski vybirajuć abcasy, źviazana z savieckaj tradycyjaj. Na praciahu isnavańnia SSSR jaho hramadstva źjaŭlałasia nadzvyčaj purytanskim (kali nie ličyć volnaściaŭ 1920-ch hadoŭ). Ličyłasia nieprystojnym całavacca na vulicach. Žančynu, jakaja nie była zamužam, ale naradžała dzicia, asudžali svajaki i kalehi. Žonka mahła paskardzicca ŭ partkam na muža, razvod dla jakoha stanaviŭsia zakančeńniem karjery.
U savieckich filmach aholenaje cieła demanstravałasia ŭ lepšym vypadku litaralna niekalki imhnieńniaŭ (i toje kožnaja situacyja vyklikała asudžeńnie i pretenzii z boku prychilnikaŭ niepachisnaj marali. Tamu vyraz «u SSSR seksu niama» całkam adlustroŭvaŭ staŭleńnie dziaržavy da eratyzmu i seksualnaści.
Zhadžusia, u niečym padobnaja situacyja nazirałasia i na Zachadzie. Ale tolki ŭ XIX – pieršaj pałovie XX stahodździa. Paśla seksualnaj revalucyi 1960-ch hadoŭ šmatlikija tabu adyšli ŭ minułaje. A ŭ SSSR jany praciahvali panavać u hramadstvie.
Svaje naturalnyja prajavy žanočyja eratyzm i sieksualnaść (padśviadoma ci nie) znajšli ci nie ŭ adzinaj lehalnaj formie – u abcasach, jakija (choć u minimalnaj stupieni) padkreślivali žanockaść ich uładalnicy.
Pakolki adkrytyja vierbalnyja sihnały i svabodnaje abmierkavańnie pytańniaŭ, źviazanych ź cialesnaściu, asudžałasia, dziaŭčaty pierajšli da movy simvałaŭ.
Žančyny va ŭładzie: ci realna ŭ Biełarusi?
Narešcie, piataj pryčynaj źjaŭlajecca niaroŭnaść pamiž mužčynami i žančynami. Znoŭ-taki, paraŭnajem situacyju z Zachadam. Premjeram Vialikabrytanii doŭhi čas źjaŭlałasia Marharet Tetčer. Kancleram Hiermanii ŭžo daŭno źjaŭlajecca Anhieła Merkiel. Adna z najbolš papularnych palitykaŭ siońniašniaj Francyi – Maryna Lo Pen. Chtości spraviadliva zaŭvažyć, što ŭsie jany kirujucca ŭ svaich dziejańniach mužčynskaj łohikaj.
Ale ŭ Biełarusi źjaŭleńnie na palityčnaj arenie palitykaŭ-žančyn amal niemahčymaje. Karani takoj situacyi treba šukać jašče ŭ savieckaj niaroŭnaści. Farmalna ŭ SSSR dekłaravałasia hiendarnaje raŭnapraŭje. Ale na praktycy jaho prajavy byli tolki farmalnymi
(naprykład, žančyny musili składać peŭnuju kolkaść adsotkaŭ siarod deputataŭ Viarchoŭnych Savietaŭ). Va ŭsprymańni postsavieckaha hramadstva žančyna, jakoj by «chałodnaj» i «žaleznaj» ni źjaŭlałasia, usio roŭna zastaniecca žančynaj. A značycca, u paraŭnańni z mužčynami, budzie mieć kudy mienš šancaŭ na paśpiachovuju karjeru (vyklučeńni tolki paćviardžajuć ahulnaje praviła).
Vybirajučy abcasy, žančyny mižvoli prymušajuć mužčyn iści na sastupki, padkreślivajučy svaju pryhažość, pry jakoj niedaśviedčanaść u peŭnym pytańni źjaŭlajecca chutčej «plusam», čym «minusam».
Kłasičny prykład – siesii ŭ ajčynnych vuzach. Asobnyja studentki vybirajuć na ispyt takuju vopratku, u jakoj ich adnahodki z zachodniaj krainy pajšli b na spatkańnie ci ŭ načny kłub. Cikava, što častka studentak mahła b zdać ispyt i biez dapamohi źniešnich efiektaŭ. Ale tradycyi akazvajucca macniejšymi.
* * *
Zrazumieła, što ŭsie piać nazvanych pryčyn naŭrad ci padychodziać dla tłumačeńnia pavodzin peŭnaj dziaŭčyny ci žančyny. U kožnym kankretnym vypadku mahčymaje spałučeńnie ŭsich piaci punktaŭ. Ale vidavočna, što
peŭnaje purytanstva i hiendarnaja niaroŭnaść pa-raniejšamu ŭłaścivyja našamu hramadstvu (choć i ŭ mienšaj stupieni, čym u savieckija časy).
Na ščaście biełaruskich mužčyn, abcasy nikudy nie źniknuć z žyćcia biełarusak. Naš śviet užo daŭno staić nie na kitach i čarapachach. Jon trymajecca na žanočych abcasach.