Pravaabaronca: Utrymańnie «śmiarotnika» kaštuje hramadzianam 5 rubloŭ na hod
Andrej Pałuda razhladaje samyja papularnyja arhumienty «za» i «suprać» śmiarotnaha pakarańnia.
Pravaabaronca Andrej Pałuda razhladaje samyja papularnyja arhumienty «za» i «suprać» śmiarotnaha pakarańnia i analizuje hramadskuju dumku biełarusaŭ na hetuju temu.
— Andrej, pradstaŭniki ŭłady ŭ abaronie śmiarotnaha pakarańnia časta spasyłajucca na hramadskaje mierkavańnie i vyniki refierenduma ŭ 1996. Maŭlaŭ, heta rašeńnie biełaruskaha naroda, nielha iści suprać jaho. Ci sapraŭdy bolšaść biełarusaŭ siońnia vystupaje za śmiarotnaje pakarańnie?
— Kali spasyłacca na apošnija daśledavańni, jakija rabiła kampanija Satio, sapraŭdy, bolšaść biełarusaŭ vystupaje za śmiarotnaje pakarańnie. Ale heta vielmi źmienlivaja situacyja. Navat kali ŭziać pad uvahu vyniki refierenduma, lehitymnaść jakoha niezaležnyja ekśpierty i pravaabaroncy staviać pad sumnieŭ, z 1996 hoda vyrasła ŭžo novaje pakaleńnie, jakoje tady nie hałasavała. I jak pakazvajuć apytańni, bolšaść maładzionaŭ suprać śmiarotnaha pakarańnia. Taksama chaču adznačyć, što kali byŭ sudovy praces nad Kavalovym i Kanavałavym, hramadstva jaskrava padzialiłasia na tych, chto vystupaje za i suprać najvyšejšaj miery pakarańnia.
Iznoŭ taki, kali pahladzieć na vyniki apytańnia, mnohija za śmiarotnaje pakarańnie, ale pry peŭnych umovach – «kali b u Biełarusi była niezaležnaj sudovaja sistema», «kali b u Biełarusi byŭ sud prysiažnych», «kali b vina złačyncy była dakazanaja na 100%» i h.d.
I hetyja ŭsie ŭmoŭnaści kažuć, što mnohija biełarusy tak i nie majuć upeŭnienaha adkaza na pytańnie pra śmiarotnaje pakarańnie.
— Vy adznačyli punkt pra niezaležnaść sudovaj sistemy. Sapraŭdy, i daśledavańnie Satio, i inšyja apytańni pakazvajuć, što biełarusy nie daviarajuć sudovaj sistemie. Jak vy dumajecie, u čym pryčyna? Daloka nie kožny ž asabista sutykaŭsia ź niespraviadlivaściu ŭ sudzie…
— Kali pahladzieć na kolkaść administratyŭnych pakarańniaŭ pa krainie, to možna kazać, što, napeŭna, kožny biełarus ci sam, ci praz svaich svajakoŭ sutykaŭsia niepasredna i z našaj sudovaj sistemaj, i z pravaachoŭčaj. I na sabie adčuŭ i zaležnaść hetych orhanaŭ ad režyma, i niedaskanałaść zakanadaŭstva.
Da taho ž, chapaje ŭ nas niezakonna asudžanych hramadzianaŭ. Jaskravy prykład – Michaił Hładki, jakoha asudzili na 8 hod pazbaŭleńnia voli nibyta za zabojstva brata. A kali jon užo vyjšaŭ na volu, znajšli nibyta sapraŭdnaha złačyncu, Eduarda Łykava, jakomu, darečy, vyniesieny śmiarotny prysud.
— Darečy, ab spravie Łykava hramadskaści stała viadoma tolki paśla zajavaŭ ad pravaabaroncaŭ. Čamu pravaachoŭčyja orhany i sud vyrašyli zamaŭčać takuju hučnuju spravu – usio ž taki čałavieka abvinavačvajuć u piaci zabojstvach?
— Sapraŭdy, pieršymi pra hetu spravu paviedamili «Pravaabaroncy suprać śmiarotnaha pakarańnia ŭ Biełarusi». Paśla temu aktyŭna pačali raskručvać žurnalisty. Sud i Śledčy kamitet užo vymušanyja byli kamientavać situacyju. Heta jašče raz padkreślivaje, što dziaržava ŭtojvaje infarmacyju ab vyniasieńni śmiarotnych prysudaŭ i ich vykanańnie. Adpaviedna, my nie možam da kanca być upeŭnienyja ŭ ličbach, jakija pradastaŭlajuć dziaržorhany.
Z adnaho boku, čynoŭniki kažuć, što śmiarotnaje pakarańnie dapamahaje strymlivać złačynnaść u hramadstvie. Ale tady čamu jany maŭčali pra spravu Łykava? Čamu nie paviedamili pra hetyja piać zabojstvaŭ, kali jany tak zacikaŭlenyja spynić i praduchilić ciažkija złačynstvy ŭ krainie?
Vychodzić, nie spracoŭvaje ich arhumient!
— Apošnim časam možna zaŭvažyć, što tema śmiarotnaha pakarańnia stała cikavaj nie tolki dla pravaabarončych sajtaŭ, ale i dla dziaržaŭnych i niedziaržaŭnych ŚMI. Materyjały na hetu temu źbirajuć tysiačy prahladaŭ i kamientaroŭ…
— Sapraŭdy, tema śmiarotnaha pakarańnia stała miedyjnaj. Heta vielmi važna dla nas, kampanii «Pravaabaroncy suprać śmiarotnaha pakarańnia ŭ Biełarusi», bo jašče hod-dva tamu nie było ŭ ŚMI takoha aktyŭnaha abmierkavańnia.
— Ale časta kamientatary vykazvajucca ŭ abaronu śmiarotnaha pakarańnia, pryčym u vielmi rezkaj i žorstkaj formie…
— Na hetym etapie, ja liču, važna nie toje, za jakuju pazicyju ludzi vykazvajucca, a toje, što jany naohuł dyskutujuć. Mierkavańnie moža źmianicca tolki tady, kali ludzi pačujuć važkija arhumienty.
Da taho ž, arhumienty za admienu śmiarotnaha pakarańnia časta stanoviacca «topavymi», źbirajuć najbolš «łajkaŭ» – heta kaža ab padtrymcy takoj pazicyi siarod karystalnikaŭ interneta.
— U kamientarach časta možna pačuć mierkavańnie – navošta nam, padatkapłacielščykam, utrymlivać pažyćciova złačyncu (jak alternatyva – śmiarotnamu pakarańniu), chaj hetyja hrošy lepš pojduć na sacyjalnuju śfieru. Ci sapraŭdy dla biudžeta heta takaja ahromnistaja suma?
— Nasamreč heta ličba miziernaja. Adzin z udzielnikaŭ našaj dyskusii pa temie śmiarotnaha pakarańnia padličyŭ, što na ŭtrymańnie złačyncy idzie prykładna 150 tysiač rubloŭ u sutki, abo 4,5 miljona rubloŭ u miesiac. Nasielnictva Biełarusi składaje prykładna 9,464 młn. čałaviek.
Kali paličyć, vychodzić, štomiesiac na ŭtrymańnie asudžanaha hramadzianin marnuje mienš adzin rubiel (!) - usiaho 0,475 rub.
Ale byvajuć vypadki, kali asudžajuć nievinavatych. Značyć, byvajuć i vypadki, kali karajuć śmierciu nievinavatych - jaskravy prykład sprava Michasieviča ŭ Viciebsku.
Tamu ja b chacieŭ spytać u tych, chto adstojvaje arhumient pra aščadžeńnie dziaržaŭnych srodkaŭ - ci varta takaja ekanomija čałaviečych žyćciaŭ?
— Jašče adzin z papularnych arhumientaŭ za śmiarotnaje pakarańnie – suvymiernaść pakarańnia. Maŭlaŭ, kali złačynca kahości zabiŭ, jon zasłuhoŭvaje roŭna taho ž…
— Vielmi słušna pra heta skazaŭ Handzi: «Pryncyp voka za voka robić śviet ślapym». U biełaruskim hramadstvie vielmi nizki ŭzrovień aśviety ŭ halinie pravoŭ čałavieka dyj prava naohuł. Kali pačynaješ prahladać roznyja filmy, artykuły praz pryzmu pravoŭ čałavieka, to ty pa-inšamu ŭsprymaješ rečaisnaść. Ja jak pravaabaronca viedaju, što čałaviek pry naradžeńni atrymlivaje pravy, i jany źjaŭlajucca nieadjemnymi, najpierš – prava na žyćcio.
I ja jašče raz chaču viarnucca da temy dokaznaści viny i pracy našaj sudovaj sistemy. Na žal, my majem siońnia prykłady, kali nievinavatyja ludzi znachodziacca za kratami. U 80-ja za spravu mańjaka Michasieviča adzin čałaviek byŭ rasstralany, jašče niekalki niespraviadliva adpraŭlenyja ŭ turmu, ź ich praz katavańni vybili pryznańni…
U lubym vypadku sudovaja sistema ŭ luboj krainie śvietu moža pamylacca. Ja asabista znajomy z čałaviekam, jaki ŭ ZŠA byŭ prysudžany da śmiarotnaha pakarańnia. 24 hady jon prasiadzieŭ u turmie ŭ Fłarydzie. Ale paśla ekśpiertyzy DNK jaho vyzvalili, bo vyśvietliłasia, što jon byŭ nievinavaty.
Kali pahladzieć, jak chutka ŭ Biełarusi vykonvajucca śmiarotnyja pakarańni (Uładzisłava Kavalova, naprykład, rasstralali praz 3,5 miesiacy paśla vyniasieńnia prysudu), bajusia, hety čałaviek u našaj krainie prosta nie dačakaŭsia b ni paŭtornaj ekśpiertyzy, ni vyzvaleńnia, niahledziačy na svaju nievinavataść.