Biełaruskija miljaniery — byłyja inžyniery i aśpiranty
Ajčynnyja kampanii zavajoŭvajuć śviet, ale nie pryznajucca ŭ hetym.
U čym fienomien biełaruskaha pryvatnaha biznesu? Adkaz na hetaje pytańnie daŭ ekanamist Pavieł Danejka ŭ svajoj lekcyi, arhanizavanaj «Latučym univiersitetam» i «JeŭraBiełaruśsiu». Daśledavańnie, vyniki jakoha jon pradstaŭlaŭ, pryśviečana «schavanym čempijonam» — kampanijam, jakija stali lidarami na suśvietnym ci jeŭrapiejskim rynkach, ale zastajucca nieviadomymi na radzimie.
Što abjadnoŭvaje hetyja 32 kampanii? Ich zasnavalniki stvaryli svoj biznes z nula, aryjentujucca na prodaž tavaru za miažu, a taksama stvarajuć pradukcyju nie dla spažyŭca, a dla inšaha biznesu. Usich «schavanych čempijonaŭ» abjadnoŭvaje absalutnaja ścipłaść. «Tolki adna kampanija dazvoliła nazvać siabie, ale pry ŭmovie, što artykuł pra jaje budzie pa-anhlijsku, — tłumačyć Pavieł Danejka. — Astatnija prasili nie zhadvać siabie».
Pra hety biznes mała viedajuć i hramadstva, i ŭłada, i statystyka. Jość šerah pryčyn, čamu tak skłałasia.
Pra nacyjanalny charaktar
«Biełaruski biznes adroźnivajecca pa typažy ad ukrainskaha i rasijskaha. Chto taki rasijski paśpiachovy biznesmien? Chadarkoŭski i Abramovič paŭdzielničali ŭ pryvatyzacyi, ale nie stvaryli inavacyjny pradukt i nie prydumali novuju biznes-madel. Hetyja ludzi zarablajuć hrošy, a nie słužać niejkaj misii, jak Styŭ Džobs z Apple ci Bił Hiejts z Microsoft.
A biełarusy žyvuć svajoj pracaj. Jany zachoplenyja idejami i pra svoj pradukt mohuć raskazvać hadzinami. Meta ŭ ich adna — stać lidarami. I jany pierakananyja, što mohuć być najlepšymi ŭ śviecie.
Rasijskija miljardery, zarabiŭšy hrošy, pačynajuć raśpichvać ich u roznyja miescy — kuplajuć restarany, futbolnyja kamandy… Ale kiravać takim biznesam nie ŭmiejuć, tamu kampanii bankrutujuć.
Biełarusy ž nadzvyčaj sfakusavanyja. Jany nie stvarajuć paralelny biznes i ŭkładvajuć hrošy ŭ svaju asnoŭnuju spravu. Nie škadujuć hrošy na daśledavańni i zarobki inžynieram i kanstruktaram, dy i ŭ cełym na pavyšeńnie kvalifikacyi piersanału. I robiać dziasiatki vynachodnictvaŭ. Naprykład, kampanija pa vypusku korkaŭ dla harełki maje 18 patentaŭ na roznyja typy praduktu!»
Pra asablivaści stvareńnia
«Paradaksalna, ale adsutnaść reformaŭ u krainie i ahresija ŭładaŭ u adnosinach da biznesu pryviali da stvareńnia kankurentazdolnaha i efiektyŭnaha pryvatnaha siektaru. Adsutnaść pryvatyzacyi nie dazvoliła najbolš efiektyŭnym biełarusam zarablać inšym šlacham, akramia jak pradprymalnickaj dziejnaściu. Čałaviek lanivy — kali možna zarablać šmat hrošaj ź minimalnymi vydatkami, nichto nie budzie rabić bolš składanyja rečy».
Pra prybytkovyja siektary
«Da pośpiechu pryvodziła vytvorčaść tavaraŭ, jakich nie było ŭ SSSR, naprykład, žaluzi ci raznastajnaj upakoŭki. Spačatku pradprymalniki pastaŭlali hetuju pradukcyju na postsacyjalistyčnyja rynki, a paśla sami arhanizavali vytvorčaść. Vydatki adrazu ŭdavałasia skaracić na 15—30%, i rasijskamoŭny rynak byŭ imhnienna zachopleny.
Ludzi, jakija pracavali na mašynabudaŭničych zavodach, prydumlali ŭnikalnyja techničnyja idei dla vuzkich rynkaŭ, na jakich nie było bujnych hulcoŭ. Jany zachoplivali nišu i paśpiachova jaje ŭtrymlivali.
Jašče adna hrupa stvaralnikaŭ — byłyja aśpiranty, navukovyja supracoŭniki vajenna-pramysłovaha kompleksu. Kali ŭ 1990-ja łabaratoryi pierastali prynosić hrošy, jany sychodzili z napracoŭkami. Pieršyja prodažy rabili ŭ Biełarusi, a paśla pieraklučalisia na Zachad. Na rasijskamoŭnym rynku jany atrymlivajuć tolki 5—10% dachodaŭ i ad unutranaha rynku z kožnym hodam zaležać usio mienš i mienš.
A voś namienkłatury ci «prafiesijnych» kamsamolcaŭ siarod hetych pradprymalnikaŭ niama. Tyja mieli arhanizatarskija zdolnaści, ale idej pa stvareńni praduktaŭ u ich nie było».
Pra ścipłaść
«Pradprymalnikaŭ doŭha «vučyli» ścipłaści. Čym mienš pra ciabie viedajuć, tym mienš padatkovych pravierak.
Ale ŭ ścipłaści jość i biznes-intares. Pradprymalniki nie chočuć, kab patencyjnyja kankurenty viedali pra ich nišu i mieli spakusu atakavać rynak. Hetaksama «schavanyja čempijony» pavodziać siabie pa ŭsim śviecie. U Hiermanii i Skandynavii vializnaja kolkaść suśvietnych lidaraŭ u vuzkich nišach. I jany robiać usio mahčymaje, kab presa pra ich nie pisała.
Kali pradavać dźviery z brendam «Zroblena ŭ Biełarusi», heta pavyšaje canu na rasijskim i ŭkrainskim rynkach. Ale pradać niešta biełaruskaje amierykanskamu palicyjantu składana. Cana na pieramovach adrazu źnižajecca: «Vy z žabrackaj krainy, vam chopić hrošaj». Tamu vytvorcy maskirujucca».
Pra pierśpiektyvu
«Va ŭsich «schavanych čempijonaŭ» niaŭstojlivaja ekanamičnaja situacyja ŭ Biełarusi stymulavała aryjentacyju na zamiežža. Pośpiech na zamiežnym rynku prynosiŭ im bolšuju ŭstojlivaść.
Što ŭ vyniku maje ad hetych biznesmienaŭ Biełaruś? Jak minimum, rost VUP i dziasiatki tysiač vysokaapłatnych pracoŭnych miescaŭ. Ale važna, što heta ludzi budučyni. Jany dorać nadzieju, što Biełaruś zmoža vykarystać ich vopyt i bačańnie situacyi, kab sfarmiravać bolš ustojlivuju budučyniu dla ŭsioj krainy».
Pavieł Danejka naradziŭsia ŭ 1961 u Minsku. Skončyŭ histaryčny fakultet BDU pa śpiecyjalnaści «ekanomika». Pracavaŭ małodšym navukovym supracoŭnikam u Instytucie ekanomiki NAN Biełarusi. U 1994 staŭ adnym z zasnavalnikaŭ Instytuta pryvatyzacyi i mieniedžmientu. U 1995—1996 — deputat Viarchoŭnaha Savieta, siabar kamisii pa ekanamičnaj palitycy i reformach. U 2007—2008 — rektar Maskoŭskaj biznes-škoły. Z 2008 — dyrektar Biełaruskaha ekanamičnaha daśledča-adukacyjnaha centra, z 2011 — dyrektar Biznes-škoły IPM.
Biełarusy ŭ biznesie — nadzvyčaj sfakusavanyja. I robiać dziasiatki vynachodnictvaŭ. Naprykład, kampanija pa vypusku korkaŭ dla harełki maje 18 patentaŭ na roznyja typy praduktu!