U Eŭropu — praź niezaležnaść
Novy «Praski akcent»: Pavał Sieviaryniec, Vital Silicki i Śviatłana Kalinkina hutarać ź Jurjem Drakachrustam pra Eŭrapiejski marš i biełaruski izalacyjanizm.
Novy «Praski akcent» pra Eŭrapiejski marš i biełaruski izalacyjanizm.
Ci śviedčać apošnija padziei – Eŭrapiejski Marš, vizyt Andrea Ryhoni, pra pačatak dyjalohu pamiž Eŭraźviazam i aficyjnym Mienskam? Jak paŭpłyvaŭ Eŭrapiejski marš na staŭleńnie biełarusaŭ da Eŭropy? Jakuju rolu ŭ adnosinach Biełarusi z Eŭropaj adyhryvaje rasiejski faktar? Nad hetymi temami razvažajuć: šef-redaktar hazety “Narodnaja vola” Śviatłana Kalinkina, palityk Pavał Sieviaryniec i dyrektar Biełaruskaha instytutu stratehičnych daśledvańniaŭ Vital Vital Silicki. Viadzie pieradaču Jury Drakachrust.
Ci jość pieramieny na “zachodnim froncie”?
Drakachrust: Z padziejaŭ apošniaha tydnia vynikaje, što ŭ adnosinach pamiž Biełaruśsiu i Eŭraźviazam , mahčyma, nazirajucca peŭnyja zruchi. U minułuju niadzielu ŭ Miensku prajšoŭ Eŭrapiejski marš , jakomu apazycyja nadavała losavyznačalnaje značeńnie.
Ułady padčas hetaha mierapryjemstva pavodzili siabie niezvyčajna łahodna pavodle biełaruskich mierkaŭ. Heta varta padkreślić, bo byli i preventyŭnyja zatrymańni, i publičnaja dyskredytacyja apazycyi, i inšyja srodki, kab źmienšyć kolkaść udzielnikaŭ akcyi. Ale ludziej, što vyjšli na vulicu, nia bili, što jość užo peŭny prahres.
Varta taksama pryhadać udzieł namieśnika ministra zamiežnych spraŭ Valera Varanieckaha ŭ kanferencyi pa enerhietyčnaj biaśpiecy ŭ Vilni i vizyt u Miensk dakładčyka pa Biełarusi palityčnaha kamitetu Parlamenckaj Asamblei Rady Eŭropy Andrea Ryhoni.
Usie hetyja padziei – ci śviedčać jany, što ŭ adnosinach pamiž Biełaruśsiu i Eŭropaj pačaŭsia , chacia b, tak by mović, pa zmaŭčańni, ci sytuacyju całkam apisvaje nazva znakamitaha ramanu Remarka “Na zachodnim froncie – bieź pieramienaŭ”? Vital Silicki, jaki Vaš adkaz?
Silicki: Ja, pa-pieršaje, chaču prakamentavać Vaša vykazvańnie pra biełaruskija mierki. Varta nahadać pra 40 preventyŭnych aryštach, darečy, u našaj hutarcy ŭdzielničaje spadar Sieviaryniec, jakoha zablakavali ŭ jahonym domie ŭ dzień maršu. Było zroblena ŭsio, kab z hetaha maršu vyjšaŭ duch, tak tut była nia stolki sproba naładzić dyjaloh z Eŭraźviazam praz svaju łahodnaść, kolki demaralizavać apazycyjna nastrojenaje hramadztva, što ŭ jaho iznoŭ ničoha nie atrymałasia, bo "nastojaŝich bujnych" chucieńka neŭtralizavali.
Što tyčycca ŭsich hetych padziejaŭ, to davajcie vyznačym, što takoje dyjaloh. Kali heta - seans palityčnaj psychaterapii, to jon, zdajecca, nikoli nia skončycca, bo zaŭždy buduć peŭnyja palityčnyja dziejačy, u jakich budzie žadańnie pałahodzić adnosiny. Ale heta nia toje, što moža kardynalna źmianić sytuacyju jak u Biełarusi, hetak i ŭ biełaruska-eŭrapiejskich adnosinach. Kali kazać, pra dyjaloh jak srodak kamunikacyi i pošuku šlachoŭ ažyćciaŭleńnia peŭnaj palityki, to, pa-pieršaje, niama palityki. Niama jasna vybudavanaj stratehii Eŭraźviazu adnosna Biełarusi, niama ŭjaŭleńnia, čaho chočacca dasiahnuć. A kali hetaha niama, to ŭvieś dyjaloh zvodzicca da biaskoncaha seansu psychaterapii”.
Śviatłana Kalinkina: Ja zhodna ź Vitalem, što toje, što adbyvajecca, nielha nazvać dyjaloham, ale heta nia taja sytuacyja, jakaja była hod ci dva tamu. Zaraz iduć kuluarnyja pieramovy pamiž pradstaŭnikami eŭrapiejskich i aficyjnych biełaruskich strukturaŭ. Na žal, abodva baki vielmi ścipła havorać ab tym, nakont čaho ž iduć hetyja pieramovy.
Ja spadziajusia, što aficyjnyja zajavy pradstaŭnikoŭ abjadnanaj Eŭropy adpaviadajuć rečaisnaści i što sapraŭdy Eŭropa siońnia sprabuje znajści niejkija kropki parazumieńnia ź biełaruskimi ŭładami, šukaje ŭmovy, na jakich pačaŭsia b dyjaloh najpierš u samoj Biełarusi pamiž uładaj i apazycyjaj. Meta taho, što adbyvajecca zaraz - mienavita hety dyjaloh, a nie dyjaloh aficyjnaha Miensku z Eŭropaj. Damoŭlenaści Łukašenki z van der Lindenam ci Ryhoni vialikaha sensu dla Biełarusi nia majuć.
Pavał Sieviaryniec: Režym rychtujecca padmanvać Eŭropu. Na moj pohlad, bližejšyja niekalki hadoŭ režym stavić sabie za metu takim čynam duryć eŭrapiejcaŭ, kab atrymlivać ad ich niejkija preferencyi, investycyi, dabroty, pałochajučy ich aperatyŭnym razvarotam nazad na Ŭschod.
I mienavita hetym, na moj pohlad, vyznačajucca zaraz usie hetyja hulni, padskokvańni, spektakli vakoł Eŭrapiejskaha maršu, vakoł hazavaj prablemy, vakoł enerhietyčnych samitaŭ. Pahladzicie: dziesiatki aryštavanych pierad Eŭrapiejskim maršam, samy marš - vakno, pryjezd Ryhoni - vakno, ale nie paśpieŭ jon źjechać, jak zajaŭlajucca supracoŭniki ministerstva adukacyi i KDB u škołu da maładafrontaŭki Aleny Makarevič, jakaja była na praspekcie padčas Eŭrapiejskaha maršu, i paviedamlajuć joj, što jana vyklučanaja sa škoły.
Jak tolki eŭrapiejcy adpracavali tut čarhovy vizyt, pačynajecca chvala represij i treba zaraz ścierahčysia ŭsim, chto ŭdzielničaŭ u vychadzie na praspekt 14 kastryčnika.
Sutnaść režymu nie mianiajecca, jon pabudavany na strachu, na chłuśni, na nianaviści i mienavita hetyja instrumenty jon budzie vykarystoŭvać u svajoj eŭrapiejskaj palitycy. Jak abduryć Eŭropu - nad hetaj zadačaj zaraz pracujuć lepšyja rozumy analitykaŭ siońniašniaha režymu.
Drakachrust: Možna praciahnuć traktoŭku, jakuju prapanavaŭ Pavał, i skazać, što, mahčyma, Eŭropa i hatovaja być abduranaj, bo nia bačyć mocnaj praeŭrapiejskaj płyni ŭ Biełarusi, ź jakoj jana mahła b uzajemadziejničać. Ja chaču pryvieści dadzienyja apytańnia, praviedzienaha ŭ vieraśni ŭ Biełarusi Niezaležnym instytutam sacyjalna-ekanamičnych i palityčnych daśledavańniaŭ, na vosień hetaha hodu prypaŭ minimum praintehracyjnych nastrojaŭ. Tolki 30 % apytanych adkazali, što chacieli b dałučeńnia Biełarusi da Eŭraźviazu i tracina vykazałasia za abjadnańnie Biełarusi i Rasiei. Heta rekordny minimum prynamsi za apošnija 5 hadoŭ.
Nia chočuć biełarusy zaraz ni na Ŭschod, ni na Zachad. Dyk niaŭžo hety nastroj možna źmianić eŭrapiejskimi maršami? Śviatłana, jakoje Vašaje mierkavańnie?
Kalinkina: Mnie zdajecca, što da padobnych apytańniaŭ treba stavicca krytyčna. U mianie sapraŭdy niama sumnievu, što ŭ Biełarusi ŭžo niama taho nastroju na sajuz z Rasiejaj, jaki byŭ raniej pad upłyvam dziaržaŭnaj prapahandy. Sajuz i siabroŭstva naša nasielnictva ŭžo nia błytaje.
Takija akcyi, jak Eŭrapiejski marš, mnie zdajecca, pavinny mieć bolš kankretnuju metu. Navat jaho inicyjatary nie mahli sfarmulavać, ci Biełaruś - u Eŭropu, ci Eŭropu - u Biełaruś, i naahuł kudy my idziom, i vielmi symbalična, što ad nulavoj adznaki na Kastryčnickaj manifestacyja rušyła na Ŭschod, u nakirunku Maskvy.
Mnie zdajecca, što biełarusy - ludzi razumnyja, jany chočuć žyć zamožna i ščaśliva ŭ svajoj krainie. Na pytańni "Vy za Rasieju ci za Eŭropu?" amal pałova adkazvaje - my za samich siabie.
Na moj pohlad, heta dobry pakazčyk. Ludzi pačynajuć razumieć, što Biełaruś - takaja ž hodnaja kraina, jak i ŭsie astatnija krainy Eŭropy.
Drakachrust: Pavał, u mianie da Vas pytańnie pra technalohiju Eŭrapiejskaha maršu. Toje, što ŭłada padčas maršu nie ŭžyvała siłu – ci nia stała heta dla jaje ŭdzielnikaŭ psychalahičnaj pastkaj, ci nie sparadziła peŭnaj razhublenaści? Sabralisia na Kastryčnickaj – nie haniajuć, pajšli maršam da akademii – taksama nia b́juć, vyjšli na praspekt, pajšli da biblijateki – amapaŭskich šychtoŭ taksama nie nazirajecca. I dalej što? Meta ž padobnych akcyj – usio ž nie prajści ŭ toje ci inšaje miesca horadu, a ŭździejničać na śviadomaść ludziej, a jana voś takaja, jak pakazvajuć apytańni.
Sieviaryniec: Kali ja siadzieŭ u milicejskaj abłozie i praź Internet naziraŭ za padziejami Eŭrapiejskaha maršu, u mianie skłałasia ŭstojlivaje ŭražańnie, što takim, jak hety Eŭrapiejski marš, i budzie naš šlach u Eŭropu - niekalkimi kalonami, krychu razhublena, ale ŭsio ž taki hety šlach my projdziem.
Ź inšaha boku, karnyja orhany cudoŭna viedajuć ludzkuju psychalohiju. Jany na hetym zuby źjeli.
Heta typovyja hebešnyja pryjomy - spačatku nahniatać strach, potym adpuskać, dobry-kiepski śledčy, dobryja DAIšniki - kiepskija AMAPaŭcy i h.d. Heta ŭsio robicca mienavita dziela taho, kab razhajdać, raschistać, razbalansavać psychalohiju ŭdzielnikaŭ, raźbić ich na kalony, pasvaryć ich pamiž saboj, navat nie ŭžyvajučy siłavyja srodki.
Biezumoŭna, hetuju psychalohiju ŭžo daŭno para było b zrazumieć lideram i menedžeram apazycyi, biezumoŭna, dobrych adznak arhanizatary maršu mienavita za arhanizacyju maršu nie zasłužyli, ale, na moj pohlad, biełaruski narod čarhovy raz prademanstravaŭ, što zdolny prajści šlach, niavažna, jakim čynam, ale prajści, zdolny davieści, što jon imkniecca ŭ Eŭropu - nichto nia skaža, što sabralisia i razyšlisia albo panyła zhadzilisia z prapanavanym uładami varyjantam.
Jość tut i symbal zmahańnia, i vobraz pratestu i peŭnaje pasłańnie ludziam Biełarusi. Jany nia ŭ mienšaj stupieni razhublenyja, čym udzielniki Eŭrapiejskaha maršu. I ŭsie bačać, što apazycyja prynamsi jość.
Drakachrust: Pavał, Vy bolš kazali pra ŭzajemadziejańnie varahujučych bakoŭ - apazycyjnych manifestantaŭ i pravaachoŭnych orhanaŭ. Ale tut jość jašče treci, moža na čyjści pohlad treci lišni - heta biełaruskaje hramadztva. Vy skazali, što hetaja akcyja nakiravała jamu pasłańnie. A jano pračytała hetaje pasłańnie, jano stała naahuł jaho čytać?
Sieviaryniec: Biełarusy na padśviadomym uzroŭni ŭsprymajuć usie pasłańni, jakija zychodziać i ad ŭłady, i ad apazycyi, kali jany dastatkova rozhałasnyja. Ale, na moj pohlad, zaraz biełaruskaje hramadztva znachodzicca ŭ takim śpiecyfičnym stanie, što na 17-m hodzie niezaležnaści biełarusy pačali hłybinna samaŭśviedamlać siabie dziaržavaj. Da nacyjanalnaha samaŭśviedamleńnia , spadziajusia, taksama dojdzie. I mienavita adsiul i hetyja izalacyjanisckija nastroi.
Jany b byli ŭ lubym razie, a tut pravał uschodniaj palityki režymu, niavyznačanaść z Eŭropaj, siaki-taki rost dabrabytu - i ŭ hetaj sytuacyi biełarusy pačynajuć nabyvać pieršasnuju nacyjanalnuju dziaržaŭnuju śviadomaść. U hetaj sytuacyi jany, skažam ščyra, hłuchavatyja i da pasłańniaŭ ułady (padaje rejtynh Łukašenki), i da pasłańniaŭ apazycyi. Jany jomista ŭładkoŭvajucca ŭ svajoj 10-miljonnaj krainie ŭ centry Eŭropy, pahladajuć pa bakoch i pačynajuć vyrašać - a jak ža być dalej.
Pakul što hetaja sytuacyja niapeŭnaści ihraje na biełaruskuju niezaležnaść u hałovach i rozumach ludziej. A heta - najlepšaje apiryšča dla eŭrapiejskaści.
Drakachrust: Vital , a na Vaš pohlad, ci pračytała biełaruskaje hramadztva hetaje pasłańnie Eŭrapiejskaha maršu?
“Kali krainie nichto nie abiacaje miesca ŭ Eŭraźviazie, a tam tysiačy ludziej maršyrujuć za eŭrapiejskija kaštoŭnaści - heta ŭražvaje”.
Silicki: Tut spadar Sieviaryniec ŭžo źniaŭ u mianie z vusnaŭ toje, što ja chacieŭ skazać. Eŭrapiejski vybar možna zrabić tolki na asnovie vybaru za niezaležnaść. Naahuł, u Eŭropie nielha być, nie ŭśviedamlajučy siabie kimści na nacyjanalnym ŭzroŭni. Kali heta nie adbyvajecca, to heta ŭžo niejki EHU ŭ Litvie - marhinalny prajekt, ale nie prajekt pabudovy eŭrapiejskaj nacyi.
Kansensus nakont eŭrapiejskaha šlachu Biełarusi mahčymy tolki na asnovie kansensusu nakont niezaležnaści. I hety kansensus nakont niezaležnaści ŭ nas u Biełarusi tolki dabudoŭvajecca. Tut sapraŭdy projdzieny vielizarny šlach, pačynali kaliści z 6 % (heta pra tyja 30 %, pra jakija Vy, Jury, kažacie).
A dajšli da taho, što jość nia prosta nadzieja na toje, što taki kansensus dabudujecca, ale i ŭpeŭnienaść, što jon budzie. I ŭžo pačynaje ŭźnikać upeŭnienaść u tym, što heta niezvarotna.
Tamu ja nia baču vialikich prablem u tym, što ŭ nas tolki 30 % za Eŭropu. "Tolki" z 30 % Julija Cimašenka vyjhrała vybary va Ŭkrainie i ŭznačaliła ŭrad.
Apytańni ŭsio ž adsyłajuć nas u minułaje, a my musim hladzieć u budučyniu.
Što nakont pasłańnia da biełaruskaha hramadztva. Ja Vam skažu ščyra - mnie zdajecca, što Eŭrapiejski marš byŭ pasłańniem dla eŭrapiejskaha hramadztva. I ničoha drennaha tut niama, takija pasłańni taksama treba pasyłać. Kali krainie nichto nie abiacaje miesca ŭ Eŭraźviazie, a tam tysiačy ludziej maršyrujuć za eŭrapiejskija kaštoŭnaści - heta ŭražvaje.
Ja, darečy, byŭ na hetym maršy i tam bolš kryčali "Žyvie Biełaruś", čym "Biełaruś - u Eŭropu". Heta pakazvaje, što niezaležnaje hramadztva znachodzicca zaraz bolš na biełaruskaj stadyi, čym na eŭrapiejskaj. Z majho punktu hledžańnia heta całkam narmalna. Pakul što."