Ferdynand Nojrajter
In memoriam
31 śniežnia 2007 hoda paśla raptoŭnaj chutkaciečnaj chvaroby pamior aŭstryjski pierakładčyk, aktyŭny papularyzatar biełaruskaj kultury Ferdynand Nojrajter.
Fierdynand Nojrajter naradziŭsia 15 červienia 1928 hoda ŭ Ryzie, z 1937 hoda žyŭ ŭ Aŭstryi. U 1946 hodzie skončyŭ kłasičnuju himnaziju. Vyvučaŭ anhlijskuju i ramanskija movy, a z kanca 1950‑ch — polskuju, biełaruskuju, ukrainskuju, aktyŭna cikaviŭsia kašubskaj kulturnaj spadčynaj. Z 1959 pa 1969 hh. vykładaŭ «Kulturu mienš značnych narodaŭ Jeŭropy» u Zalcburhskim narodnym viačernim univiersitecie, jaki ŭklučaŭ u tym liku kurs historyi biełaruskaj litaratury. Asablivaści biełaruskaj movy (akańnie, dziekańnie, ciekańnie) Fierdynand Nojrajter tłumačyŭ svaim čytačam tady, kali sam jašče nie čuŭ nivodnaha žyvoha biełaruskaha słova!
U 1978 h. apublikavaŭ pa‑niamiecku «Historyju kašubskaj litaratury» (u 1982 h. vyjšła pa‑polsku).
Byŭšy na Biełastoččynie ŭ pačatku 80‑ch, paznajomiŭsia z Sakratam Janovičam. U listapadzie 1981 h. biełastocki tydniovik «Niva» nadrukavaŭ intervju z F.Nojrajteram Sakrata Janoviča. Paźniej aŭstryjski navukoviec naviedaŭ Biełaruskuju biblijateku ŭ Łondanie.
Vydaŭ dapamožnik dla niamieckamoŭnych studentaŭ «Biełaruskaja antałohija: Chrestamatyja pa biełaruskaj litaratury (ź niamieckimi pierakładami)» (Miunchien, 1983), jaki ŭklučyŭ tvory saraka biełaruskich piśmieńnikaŭ XIX — XX stahodździaŭ. U dapamožniku biełaruskaja litaratura była padadziena ŭ jaje cełaści, biez raździaleńnia na savieckuju i niesavieckuju (byli ŭklučany, naprykład, tvory Alesia Haruna, Kazimira Svajaka, Natalli Arsieńnievaj, Łarysy Hienijuš, Alesia Barskaha, Sakrata Janoviča). Usiaho ŭ antałohii źmieščany siemdziesiat vosiem pierakładzienych F.Nojrajteram vieršaŭ, piatnaccać prazaičnych uryŭkaŭ i čatyry frahmienty z dramatyčnych tvoraŭ. Varta nahadać, što hetaja praca rabiłasia va ŭmovach adsutnaści jakoha‑niebudź pavažnaha biełaruska‑niamieckaha słoŭnika.
Apublikavaŭ niekalki artykułaŭ pra Biełaruś i biełaruskuju kulturu: «Janka Kupała — paet ź Biełarusi», «Biełaruś — papiałuška Jeŭropy». Pierakłaŭ na niamieckuju movu raman Ju.Popki «Śviecić u tumanie» (1985), pracu R.Astroŭskaha «Biełaruś z Ch pa XVI stahodździe» (1986), pradmovu da biełaruska‑niamieckaha vydańnia «Słova ab pachodzie Iharavym» (1987), zbornik artykułaŭ «Vytoki biełaruskaj nacyi i kultury» (1988).
Fierdynand Nojrajter nieadnojčy drukavaŭsia ŭ vydańniach Mižnarodnaj asacyjacyi biełarusistaŭ (Biełarusika‑1, Biełarusika‑16, Biełarusika‑18).
U apošnia hady žyćcia aktyŭna supracoŭničaŭ ź biełastockim vydańniem «Hod biełaruski — Annus Albaruthenicus». U 3‑m numary vydańnia za 2002‑hi hod apublikavany pa‑niamiecku artykuł F.Nojrajtera «Moj šlach da Biełarusi» i jaho pierakłady na niamieckuju movu tvoraŭ Maksima Bahdanoviča, Janki Kupały, Jakuba Kołasa, Pietrusia Broŭki, Maksima Tanka.
Pieršaje dačynieńnie da biełaruščyny ŭ Fierdynanda Nojrajtera adbyłosia ŭ 1947 h., kali jon kupiŭ u Vienie maleńki «Biełaruski moŭny dapamožnik», vydadzieny ŭ čas vajny. Z toj pary aŭstryjski navukoviec i pierakładčyk prajšoŭ vialiki šlach, pierastvaryŭšy na rodnaj niamieckaj movie mnohija šedeŭry biełaruskaj litaratury, zaśviedčyŭšy tym samym nieŭmiručaść biełaruskaj litaratury i žyćciadajnaść biełaruska‑aŭstryjskich kulturnych kantaktaŭ.
Kulturnyja dziejačy Biełarusi i zamiežnyja biełarusisty zachavajuć najlepšy ŭspamin pra vialikaha siabra Biełarusi Fierdynanda Nojrajtera.
Viečnaja pamiać!