Dźmitry Hurnievič: Aleksijevič pabačyła parušynku ŭ čužym voku
Spantannyja publičnyja vystupy ŭdajucca Śviatłanie Aleksijevič značna horš, čym knihi, dzie jana sprabuje tłumačyć historyju nie ŭ čorna-biełych kolerach, a z mnostvam adcieńniaŭ i niuansaŭ. Padčas pramovaŭ i interviju časam atrymlivajecca całkam naadvarot. Jaje słovy padčas vystupu ŭ Bruklinie: «palaki horš za ŭsich stavilisia da habrejaŭ», «karniki ŭ Biełarusi byli ŭsie z Ukrainy», «u Litvie, Łatvii ŭsich habrejaŭ źniščyli jašče da prychodu niemcaŭ», vielmi niespraviadlivyja i, hałoŭnaje, — niepraŭdzivyja.
I nie treba być historykam, kab heta dakazać. Heta nie palaki prydumali «kančatkovaje vyrašeńnie» i zbudavali kancłahiery. Antyhabrejskija pahromy ŭ bałtyjskich krainach, sapraŭdy, byli da prychodu niemcaŭ, ale absalutnaja bolšaść miascovych habrejaŭ zahinuła paźniej. Karnikami ŭ Biełarusi byli nie tolki ŭkraincy. Z poŭnaha vystupu Aleksijevič u Ńju-Jorku bačna, što jana błytaje niekatoryja fakty. Naprykład, kali kaža pra polskuju žurnalistku, jakaja napisała knihu pra pieraśled palakami habrejaŭ za što jaje ciapier nieŭźlubili mnohija ziemlaki. Havorka, vidać, pra litoŭku Rutu Vanahajcie.
Niechta skaža, što heta biaskryŭdnyja pamyłki. Ale abahulnieńni tym i niebiaśpiečnyja, što majučy ŭ sabie niejkuju dolu praŭdy, stvarajuć mify i štampy, jakimi paźniej karystajucca masy. Heta i vyraz «polski kancłahier», jaki asieŭ u śviadomaści mnohich ludziej na Zachadzie, jak niešta naturalnaje, a taksama znak roŭnaści pamiž rasiejcam i balšavikom ci kamunistam. Kali takija abahulnieńni hučać z vusnaŭ nobieleŭskaha łaŭreata, to mnohija ŭsprymajuć heta jak absalutnuju praŭdu. A heta ž i jość tyja prymityŭnyja mify ź jakimi, darečy, i zmahajecca Śviatłana Aleksijevič u svaich knihach.
Uładzimier Mackievič abaraniaje Alekijevič ad reakcyi MZS Polščy: «Nie lubim my słušať i słyšať pravdu. Zato očień lubim hordiťsia słavnym i hieroičieskim prošłym, pobiedami i dostižienijami. I skolko by my nie priedprinimali usilij, čtoby zabyť pozornyje istoričieskije sobytija, vsiehda najdietsia Śvietłana Aleksijevič, ili jeŝie kto-to, kto napomnit ob etom».
Niuans u tym, što Aleksijevič tut ničoha novaha nie adkryła. Trahiedyja habrejaŭ u Polščy ŭžo bolš za 20 hadoŭ źjaŭlajecca temaj ahulnanacyjanalnaj dyskusii. U krainie za dziaržaŭnyja hrošy isnujuć adukacyjnyja i daśledčyckija ŭstanovy, jakija zajmajucca polska-habrejskimi dačynieńniami, vydajucca knihi, zdymajucca filmy. Palityki absalutna ŭsich palityčnych łahieraŭ, jakija kiravali Polščaj ad 1989 hoda, publična asudžajuć pahromy ŭ Jadvabnym i Kielcach. Heta i jość taja intelektualnaja śmiełaść, da jakoj zaklikaje Mackievič.
Ale, aprača śmiełaści, u intelektuała pavinna być nadzvyčajnaja adkaznaść i adčuvańnie praporcyj u faktach pry farmulavańni histaryčnych tezisaŭ. Kab zastrachavacca jak ad samazakachanaści, tak i ad samabičavańnia.
Nie razumieju tych, chto tak ciešycca hetym słovam Aleksijevič. Karystajučysia takoj schiemaj abahulnieńniaŭ možna davieści da absurdu daśledavańnie luboj histaryčnaj padziei. Jašče bolš dziŭna bačyć, jak paprokam Śviatłany Aleksijevič u bok palakaŭ ciešacca biełarusy, dzie tema Chałakostu, źniknieńnia sotniaŭ tysiač miascovych habrejaŭ i ich cyvilizacyi ŭ našych haradach, miastečkach i vioskach źjaŭlajecca absalutnaj temaj tabu. I kali jana niekaha cikavić, dyk pieravažna palakaŭ.