Viktar Marcinovič: Pramachnulisia Illičom
Dzivaki, jakija kažuć, što biełarusy musiać šanavać Lenina, bo bieź Lenina nie było b našaj suvierennaj dziaržaŭnaści, ci to ŭdajuć durniaŭ, ci to napraŭdu imi jość. Toj fakt, što da 1917 hoda nie było takoj krainy, jak Biełaruś, a paśla 1991-ha hetaja kraina źjaviłasia, aznačaje tolki toje, što niezaležnaść my nabyli ŭ 1991-m (a nie ŭ 1917-m).
Sioleta 7 listapada ŭ Minsku padčas uskładańnia kvietak da pomnika Leninu na płoščy Niezaležnaści. Fota Siarhieja Hudzilina.
U kamunistaŭ i ich dubahałovych siabrukoŭ ź nizavoj viertykali, jakija praz ułasnaje tuhadumstva nie paśpieli zaryjentavacca ŭ płytkaj kanjunktury apošnich 24 miesiacaŭ, łohika śpisanaja z padručnika pa historyi BSSR. Pa hetaj łohicy indusy, naprykład, musiać być udziačnymi za ŭłasnuju niezaležnaść brytancam. Nie vyzvolnaj baraćbie, nie idejam Handzi, a brytancam. Bo tyja ž vyzvalili ŭ XVIII stahodździ indusaŭ ad pryhniotu francuzaŭ i hałandcaŭ (a hałandcy, u svaju čarhu, jašče raniej, u XVII st., vyzvalili Indyju ad partuhalcaŭ)! Dyk chvała kałanizataram!
Toj fakt, što adna turma, carskaja, źmianiłasia dla nas inšaj turmoj — savieckaj, niejak prachodzić mima mazhoŭ hetych niedaadukavanych kukarekaŭ.
Pry pryniaćci rašeńnia pomnik la MTZ byŭ interpretavany jak krok nasustrač pažadańniam naroda. Maŭlaŭ, pracoŭnyja ŭ nas nastolki lubiać Lenina, što padčas 7 listapada buduć uściešanyja takomu padarunku, adnaŭleńniu pomnika. Ale z narodam u Biełarusi jakraz usio narmalna. Narod tut ciapier bolš abaznany za tych, chto dumaje, što hety narod možna adorvać Leninymi.
Jak adnieślisia da zdani ź minułaha biełarusy, dobra bačna voś tut. Pa stanie na 12 listapada forum pad artykułam pra adkryćcio pomnika pračytała 47 tys. 300 čałaviek — pakaźnik, jaki robić pavodziny juzieraŭ sacyjałohijaj. Pry hetym tut.baj libieralnym resursam ni razu nie źjaŭlajecca. Pahladzicie na raźmierkavańnie simpatyj pad replikami i zrazumiejcie, na čyim baku kraina. «Marazm! Jaki Lenin!» — 690 «za», 90 «suprać». «Pamiatnika komu? Vy tam s uma poschodili vsie čto li»? 700 — «za», usio tyja ž 90 — «suprać». I hetak dalej — možacie aznajomicca samastojna. Atrymałasia, što zamiest adorvańnia publiku čarhovym razam razzłavali. Pryčym na pustym miescy. Kamientary pra stan MTZ, adsutnaść miescaŭ pamiaci, źviazanych z Baradulinym, Bykavym dy Hilevičam, nie chočacca navat pryhadvać, kab nie zakipać samomu i nie zavodzić čytačoŭ.
U niejkim sensie ja zadavoleny tym, što jany vyciahnuli Lenina na śviet Božy. Bo praz hety razdražnialnik uvieś paspality lud źnianacku musiŭ vypracavać staŭleńnie da Lenina dy kamunizmu (pra jakich užo zabyli). I vyjaviłasia, što Lenin — bolej nie naš hieroj. I nie treba ciešyć siabie iluzornaj blizkaściu ideałohij! Kali b Uładzimir Illič raptam ačomaŭsia pasiarod Biełarusi 2016-ha, jon by nie da praŭładnych kamunistaŭ dałučaŭsia, nie ŭ rajsaviet uvachodziŭ i nie ŭ «Biełuju Riuś». Jon by ŭznačaliŭ baraćbu žycharoŭ chałup u Paŭnočnym pasiołku suprać bujnoha biźniesu, jaki pravioŭ praz vykankam rašeńni pa znosie tych chacin.
Siońniašniaja ideałohija biełaruskaj dziaržavy — heta vybuchovaja sumieś niealibieralizmu ŭ dačynieńni da adnych inviestaraŭ, krajniaha pratekcyjanizmu — u dačynieńni da inšych inviestaraŭ, azdoblenaja rejhanavych pamieraŭ ultrakansiervatyzmam u sacyjalnaj śfiery. Adno što, uvodziačy padatak na haleču, Ronald Rejhan nie nazyvaŭ Amieryku «sacyjalnaj dziaržavaj», nie rasstaŭlaŭ pa jaje haradach pomnikaŭ Leninu dy Marksu. Ale i ŭ vypadku ź Biełaruśsiu heta vyhladaje ŭžo niedarečna.
Čas, kali biełarusam možna było dahadzić vyciahnutym z-pad ziamli Illičom, minuŭ hadoŭ hetak 10 tamu. Kali piensii byli vialikimi, prajezd dla starych — biaspłatnym, a hienieracyja, jakaja pamiatała pra chadžeńnie ŭ kałonie na 7 listapada, — žyvoj i adnosna zdarovaj. Tady raskład emocyj pad anałahičnym artykułam na tut.bai jašče moh być inšym. Siońnia čyrvonyja dni kalendara jašče zachavalisia, ale prapanovy pierakvalifikavać kłas zaniatych na bujnych zavodach u absłuhu ajcišnikaŭ, u vytvorcaŭ smuzi dy padnosčykaŭ picy pakrysie pieratvarajucca ŭ mejnstrym. I ŭsio heta ŭ horadzie, dzie niejkija durni jašče vodziać karahody vakoł savieckich pomnikaŭ.
Adkul ža tady zvaliŭsia Lenin? Ja dumaju, što viedaju adkaz.
Sprava ŭ tym, što ciapier u Rasii sapraŭdny bum cikaŭnaści da stalinskaha mastactva, skulptury savieckaha realizmu dy inšaj estetyki savieckich časoŭ. U svaim artykule dla Die Zeit ja tłumaču heta tym, što ŭ Rasii, poruč z vyśpiavańniem vialikaj dziaržavy, uźnikaje patreba ŭ «bujnym styli». Bo impieryi bieź impierskaha mastactva nie byvaje. I pakolki dziejnyja mastackija elity (akramia Michałkova i Prylepina) zdolnyja adno da sacartu, a nie da sacrealizmu, Rasija ŭ estetyčnym płanie zadumienna drejfuje ŭ savieckija časy, pačynajučy adčuvać asałodu ad sutyknieńnia z ekspanatami savieckich muziejaŭ.
Nie tak daŭno ŭ «Ruskim pijaniery» byŭ artykuł pra toje, što pomniki Leninu dy Stalinu zaraz papierli pa ŭsioj fiederacyi jak hryby paśla daždžu. Ich dastajuć z zapaśnikaŭ muziejaŭ, adkopvajuć u lasach, ź vialikaj pompaj ustaloŭvajuć u tych miescach, dzie zusim niadaŭna była aŭtastajanka, park ci prosta łavačka. I sa svaim MTZaŭskim Illičom biełaruskija leninaluby pastaralisia łahodnieńka ŭlicca ŭ hety trend.
Adna biada. Krainu pierabłytali!
Biełaruś — nie Rasija! Nam taho Lenina nie treba ni ź jakoha boku. Kali vy, tavaryšy, voźmiecie zvyčku hladzieć naviny na ANT čaściej za naviny na «Rasija 24», vy pabačycie, što mejnstrymam u Respublicy Biełaruś źjaŭlajecca desavietyzacyja i ŭmacavańnie suvierenitetu. Nie treba nas upisvać vienzialočkam u saviecki vialiki styl, bo hety styl siońnia aprapryjavała Rasija. Vam heta moža padavacca ŭtulnym, ale vašy načalniki — asabliva praź nieparazumieńnie ŭ pytańni «$135 za tysiaču kuboŭ» — užo daŭno nie bačać siabie vasałami Maskvy.
Lenin kala MTZ — heta vyrazny krok da taho, kab kiraŭnictva MTZ, jak i raniej, pryznačałasia ŭ stalicy SSSR. Što pra heta skažuć tyja, chto zaćviardžaje biudžet BRSM?
Vyznačalnaj rysaj žyćciazdolnaha čynoŭnika źjaŭlajecca dobraja intuicyja. Heta piśmieńnik moža lapnuć palityčna niedalnabačnuju tezu i zastacca piśmieńnikam. Da čaho pryviało ŭstalavańnie pomnika Leninu la MTZ? Da proćmy razdražnionych kamientaŭ? Da źjaŭleńnia ŭ horadzie pryciahalnaha centra dla vandałaŭ? Hieraizacyi Źmitra Daškieviča? Čarhovaha asudžeńnia milicyi i AMAPa?
I što, chiba nichto za heta nie atrymaje pa hałavie?
Prybirajcie chutčej hety pomnik. Na terytoryju MTZ, za płot, pad ziamlu, u Maskvu, ale jak maha chutčej. I bolej nie pamylajciesia z abjektami ŭłasnaha patryjatyzmu. Ci mianiajcie narešcie hramadzianstva na toje, što nie budzie kanfliktavać z unutranym Illičom.