Vital Silicki. Hajkaj pa sasudzie
Vybuch 4 lipienia padarvaŭ usprymańnie ŭłady jak ŭsiomahutnaj i ŭsiopranikalnaj. Taksama stała vidavočnym, što ŭłada nia ŭmieje spraŭlacca ź niestandartnymi sytuacyjami, a siłavyja struktury žudka nieprafesijnyja. Piša Vital Silicki.
Vybuch 4 lipienia padarvaŭ usprymańnie ŭłady jak ŭsiomahutnaj i ŭsiopranikalnaj. Taksama stała vidavočnym, što ŭłada nia ŭmieje spraŭlacca ź niestandartnymi sytuacyjami, a siłavyja struktury žudka nieprafesijnyja. Piša Vital Silicki.
Toje, što adbyłosia ŭ Miensku, niečym nahadvaje avanturu admarozkaŭ z brytanskich tabłoidaŭ, jakuju jany niejak učynili ŭ londanskim aeraporcie Chitroŭ. Niekalki urvisaŭ stvaryli mulažy vybuchovych prystasavańniaŭ i zdoleli, niahledziačy na ŭsie miery pieraściarohi ŭ aeraporcie, pranieści ich na bort samalota. Naturalna, žyćciu ludziej ničoha nie pahražała, ale infarmacyjny efekt byŭ maksymalnym — hramadztvu było daviedziena, što ŭsia vałtuźnia vakoł biaśpieki avijarejsaŭ paśla 11 vieraśnia 2001 hodu — heta, pa vialikim rachunku, pšyk, bo niama takich systemaŭ kantrolu, jakija niemahčyma było b abyści.
Analohija z vybucham 4 lipienia vidavočnaja — sprava nia ŭ tym, kolki praliłosia kryvi, a ŭ nachabnaści i cyničnaści taho, što adbyłosia. Kaniečnie, takaja analohija budzie krychu naciahnutaj, bo ludzi 4 lipienia ŭ Miensku mahli realna zahinuć. Adnak, kali mierkavać pa tym, jak prafesijna była minimizavana takaja mahčymaść kanstrukcyjaj bomby, možna lohka pryjści da vysnovy, što mienavita na infarmacyjny efekt, na šok ad praniknieńnia, i raźličvali arhanizatary i zamoŭcy teraktu. Zadačaj byŭ syhnał, adrasatam jakoha moh być i prezydent, i biełaruskaja elita, i siłaviki, i hramadztva, i ŭ pryncypie, usie jany razam. A raz syhnał pasłać udałosia, to možna zrabić niekalki vysnovaŭ ab sučasnaj Biełarusi, ab jakich my raniej tolki zdahadvalisia.
Pa‑pieršaje, dziejańni złamyśnikaŭ surjozna padarvali ŭsprymańnie biełaruskaj ułady jak ŭsiomahutnaj i zdolnaj kantralavać litaralna ŭsie aspekty žyćcia biełarusaŭ. Kaliści prezydent adkryta namiakaŭ, što viedaje navat, pra što razmaŭlajuć u spalniach jahonyja čynoŭniki, i kažuć, što mienavita na takich razmovach niekatoryja hałovy i palacieli. Kali hetaja systema vižavańnia i nasamreč nastolki raźvitaja, to specsłužbam možna tolki paraić terminova spynić pieraśled apazycyjnych aktyvistaŭ u suviazi z spravaj 4 lipienia — inačaj daviadziecca raśpisvacca sama mieniej va ŭłasnym złačynnym biaździejańni.
My nia budziem spračacca sa śćviardžeńniem prezydenta ab tym, što vybuch nia byŭ skiravany suproć jaho, ale ŭzarvać bombu ŭ 50 metrach ad prezydenta i nia mieć na mecie dasłać jamu jakojeś pasłańnie było b prosta nierazumna. A raz tak, to my prosta nia možam nie padumać pra isnavańnie mahutnych cienievych strukturaŭ, jakija asabliva nia śvieciacca i ad jakich u Biełarusi nasamreč zaležyć nia mieniej, čym ad aficyjna isnujučaj vertykali ŭłady. Całkam mahčyma, što nici ad hetych strukturaŭ ciahnucca na Ŭschod — tolki tam moža być «kryša», jakaja mahła b dać harantyi biaśpieki arhanizataram i vykanaŭcam nastolki nachabnaj vychadki. Vyśviatlajuć hetyja cieniavyja struktury pytańni ŭłady albo ŭłasnaści — sprava ŭžo inšaja. Važna toje, što jany pakazali svaju zdolnaść dabracca kudy zaŭhodna.
Pa‑druhoje, ułada prademanstravała, što adzinstva ŭ jaje šerahach asabliva nie nazirajecca. Reakcyja pieršych asobaŭ dziaržavy na padzieju niejak lahična ŭpisałasia ŭ tyja versii, što raspaŭsiudžvalisia niezaležnymi analitykami ab mahčymych linijach supraćstajańnia ŭnutry systemy i jakija tak aśmiejvalisia sanoŭnymi prapahandystami, što ŭvieś čas naravili nazvać svaich kaleh pa toj bok barykadaŭ to pikiejnymi žyletami, to dyletantami. Dyj adchileńnie druhoj i treciaj asoby ŭ dziaržaŭnaj hijerarchii, u pryncypie, na padstavie tolki taho faktu, što ich nie było pobač z kiraŭnikom dziaržavy padčas śviatočnaha kancertu, pakazvaje nakolki mocnaja ŭnutry systemy atmasfera niedavieru i padazronaści.
Pa‑treciaje, stała vidavočnym, što biełaruskaj uładzie nadzvyčaj składana spraŭlacca ź niestandartnymi sytuacyjami, chacia jana i sprabuje vučycca. Chacia zvanočak sioleta ŭžo byŭ u vyhladzie aburalnaj biestałkovaści ŭładaŭ pry tym, što paźniej nazvali «žyvym ščytom». Ale tam było niekalki mašynaŭ na trasie, a tut sotni tysiač ludziej. Tym, chto viedaje, jak aperatyŭna pracujuć słužby zabieśpiačeńnia takich masavych mierapryjemstvaŭ, skažam, u Kijevie padčas šmattysiačnych kancertaŭ na Majdanie, paćvierdziać, što voś tam evakujavać padobnaha pamieru natoŭp na praciahu nievialikaha kavałku času było b spravaj techniki. Hetych navykaŭ u biełaruskich słužbaŭ paradku prosta nie nakapiłasia. Cana «stabilnaści», pry jakoj hałoŭnaja stratehija padtrymańnia paradku — heta zapałochvańnie, a viercham dobleści ličycca razhon niekalkich sotniaŭ niedabitych intelihientaŭ — nieprafesijanalizm uładnych strukturaŭ u fors‑mažornych sytuacyjach.
Va ŭłady vypracavaŭsia svojeasablivy alharytm dziejańniaŭ — pry pieršym sutyknieńni ź nieviadomym — całkam saŭkovaje reahavańnie, imknieńnie zamaŭčać prablemu. Adnak, kali sytuacyja paŭtarajecca, nastupnym razam robicca sproba dziejničać bolš cyvilna, navat, možna skazać, pa‑eŭrapiejsku. Voś, skažam, naśmiecili fanaty na Kastryčnickaj płoščy adzin raz — u druhi ŭžo aperatyŭna padahnanyja kamunalnyja słužby, kab likvidavać biedłam za piać chvilin. U nastupny mo i fan‑fest abstalujuć pa ŭsich praviłach…
Pa‑čaćviertaje, padziei 4 lipienia paćvierdzili, što, jak heta ni dziŭna, ale va ŭsiomahutnaj biełaruskaj ułady niama manapolii na infarmacyju. Heta nia značyć, što jana ŭžo niazdolnaja apracoŭvać pryblizna pałovu hramadztva, jakaja aryjentujecca na dziaržaŭnyja ŚMI i całkam im daviaraje. Adnak u čas internetu, błohaŭ, mabilnaj suviazi zamaŭčać niešta maštabnaje i važnaje ŭžo niemahčyma. U ŽŽ‑stužkach byli paviedamleńni i zdymki ŭžo praz hadzinu, infarmacyjnyja ahiencyi pačali pieradavać nieadfiltravanuju infarmacyju, kamentary i zajavy apazycyjnych partyjaŭ byli rastyražavanyja da taho, jak ułada syšłasia na ŭzhodnienaj versii padziejaŭ. U vyniku ŭłada, vidavočna, vyrašyła, što kali pjanku niemažliva pieraduchilić, treba jaje ŭznačalić, i stała pastaŭlać infarmacyju praz svaje kanały, chacia tendencyja zamoŭčvańnia na ranak 4 lipienia była vidavočnaj.
Darečy, mienavita hetaja infarmacyjnaja adkrytaść pryvodzić da taho, što «paviesić» adkaznaść za padziei na krajnich budzie nadzvyčaj składana. Adna sprava — stvaryć upeŭnienaść u elektaratu, što da vybuchaŭ maje dačynieńnie apazycyja. Zusim inšaje — ryzyknuć i davieści spravu da pracesu, da jakoha budzie prykavana mižnarodnaja ŭvaha, na jakim, u vypadku niaŭdałaj arhanizacyi, abvinavačvanyja mohuć pieratvarycca ŭ abvinavaŭcaŭ. Razrulić sytuacyju, uličvajučy rezanans ad vybuchu i hruz nieraskrytych viciebskich svavolstvaŭ, budzie nadzvyčaj składana. Z adnaho boku, i ŭładzie treba znajści sapraŭdnaha padbuchtorščyka teraktu — u hetym, jak ni dziŭna, jaje intaresy z apazycyjaj supadajuć. Ale ci advažycca jana na heta?
Narešcie, reakcyja ŭłady na padziei (a mienavita, vyznačeńnie vektara pošuku vinavatych) pakazvaje, što ŭnutry ŭłady, miakka kažučy, nie da kanca sfarmavałasia razumieńnie realnych pahrozaŭ, što ŭźniknuć pierad systemaj u budučyni. Uvieś udar prypaŭ, pa vialikim rachunku, na vietraki, stvoranyja prapahandaj dla nahniatańnia atmasfery nianaviści da palityčnych apanentaŭ. Ale infarmacyjny ŭdar byŭ naniesieny całkam realnymi i značna bolš prafesijnymi supiernikami, jakija nikudy nia źniknuć, navat kali pasadzić u KPZ usiu apazycyju. Padobna, što heta prosta nie ŭśviedamlajecca biełaruskimi specsłužbami. Nervaŭ i kryvi apazycyi možna psavać kolki zaŭhodna, ale mienavita hetaja imitacyja intensiŭnaha biehu na miescy, a nie mityčnyja bajeviki, niasie siońnia najbolšuju pahrozu kryštalnamu sasudu, pa jakim tak pakazalna ŭrezali hajkami.