Adam Hłobus. Hruzija i Asiecija
Pacichu ja pačynaju nienavidzieć samoha siabie za chvaravituju cikaŭnaść da ciapierašniej vajny na Kaŭkazie.
Hruzija
Pacichu ja pačynaju nienavidzieć samoha siabie za chvaravituju cikaŭnaść da ciapierašniej vajny na Kaŭkazie. Usie kolery navakolla byccam by pablakli, usie kraski nibyta padviali, alimpijskija hulni i tyja vyhladajuć niejkim niedarečnym kitajskim šapito. Biełaruski televizar z prapanovaju hanarycca karocieńkaj dziavulkaju z hantelami vyhladaje cackaju dla poŭnaha idyjota. Jakija kvietki? Jakija chłopcy ź miačykami? Jakija dziaŭčatki z hantelami? Vajna! Abasranaja i abascanaja staraja baba vyniesła svaju sivuju akryvaŭlenuju hałavu z razburanaha bombaju doma. Baba tupaje na miescy, trasiecca, chistajecca. U jaje šok. Prahnaja da hrošaj i siensacyjaŭ čałaviekaabrysnaja skacina filmuje abroblenuju babu na kamieru. Druhaja sivahałovaja ciotka zahortvaje paranienuju staruju siniaj anučaju, kab taja prystojna vyhladała ŭ kadry. Zakadravy tekst hučyć pa-hruzinsku. Nie razumieju. Ničoha nie razumieju. Navat samoha siabie nie razumieju. Nu načorta ja ŭsio heta hladžu i hladžu ŭ internecie? Jakoha ražna ja čytaju i čytaju raspoviady i paviedamleńni pra vajnu? Niešta padobnaje adbyvałasia sa mnoju ŭ Tbilisi, u dalokim 1975 hodzie. Ja tydzień pražyŭ u znajomych na praśpiekcie Rustavieli. Štodnia ja prachodziŭ kala razburanaha opiernaha teatra, i kožny raz ja spyniaŭsia i hladzieŭ na ŭzarvany budynak. Što ja chacieŭ uhledzić u tych ruinach? Maja zacikaŭlenaść abharełymi ścienami była nieprystojnaja. Mnie było soramna razhladać źniaviečanuju pabudovu, ale ja razhladaŭ, bo nie vieryŭ svaim vačam. Ja nie moh pavieryć, što ŭ mirnym i viasiołym horadzie, možna prynieści ŭ teatar bombu, kab padarvać i zabić kiraŭnika tahačasnaj Hruzii. Ševarnadze mnie było nie škada, mnie było škada mirnaha žyćcia šmattysiačnaj stalicy, jakoje možna zrujnavać na doŭhi čas adnoj adzinaj bombaju, mnie było škada siabie. I razam z tym, ja nie ŭźlubiŭ u sabie nieadolnuju cikaŭnaść da ŭzarvanaha opiernaha teatra. Nichto nie chacieŭ pra jaho havaryć, nibyta heta była niejkaja brydotnaja tema. Tbilisia praciahvaŭ svajo strakataje, hromkahałosaje, cyrkavoje žyćcio, nibyta i niama nijakaj ruiny, nibyta ŭsio idzie pravilna, idzie-biažyć-kocicca, jak i musić kacicca-biehčy-iści. Z Tbilisi ja źjechaŭ ź ciažkimi nastrojami. U ciahniku, jaki pad'zdžaŭ da Sočy, ja daŭ sabie słova, što bolš nikoli nie pajedu ŭ Hruziju, bo tam ja navat sam siabie nie lublu.
Asiecija
U Asiecii pačałasia vajna… Biełaruś daloka ad Asiecii, i možna zrabić vyhlad, što nas taja vajna abychodzić. Chaj jany tam raźbiarucca, chaj niechta pieramoža, a my potym cichieńka staniem na bok pieramožcaŭ i dapamožam im adśviatkavać pieramohu. Bolšaść biełarusaŭ tak i zrobić. My stolki navajavalisia i napakutvalisia ŭ papiarednich suśvietnych vojnach, što nas i asudžać nichto nie stanie.
Tamu ja nie budu kazać za biełarusaŭ i za Biełaruś, a skažu za siabie…
Lohka stać na bok mocnaha i razam z mocnym ablivać brudam słaboha. Takaja chrestamatyjnaja pazicyja była ŭ kiplinhaŭskaha šakała Tabaki, jaki kruciŭsia kala mahutnaha tyhra Šarchana i brachaŭ na ŭsich, chto byŭ słabiejšy za vializnaha žorstkaha kata.
Pazicyju šakałaŭ zaniali bolšaść kamientataraŭ vajny ŭ Asiecii. Adny z boku Rasiei brešuć na Hruziju, druhija z boku Hruzii viakajuć na Rasieju, trecija z boku Amieryki-Jeŭropy sprabujuć pahaŭkać na Rasieju i na Hruziju adnačasova. Usich ich možna lohka zrazumieć i padtrymać. Tolki mnie ich padtrymlivać nie vypadaje, bo mianie cikavić los Asiecii. Kali ŭžo i stanavicca na jaki bok u hetaj vajnie, dyk ja vybiraju Asieciju, nie Paŭdniovuju Asieciju i nie Paŭnočnuju Asieciju, a ŭsiu Asieciju całkam. Vybraŭšy taki niezajzdrosny bok, varta zadumacca pra zadaču numar adzin, jakuju musić vyrašać i siahońnia sprabuje vyrašyć Asiecija. Jaje zadača – abjadnańnie. Hruzija nie zmoža dapamahčy Asiecii ŭ vyrašeńni hetaj zadačy. Amieryka i Jeŭropa taksama nie vielmi rupiacca pra pierśpiektyvy raźvićcia Asiecii. Pra Asieciju parupiłasia Rasieja. Jana dapamahała i dapamahaje Asiecii jak mahła, jak razumieje i jak umieje. Pra zdolnaści Rasiei dapamahać inšym narodam usie cudoŭna viedajuć. Tolki nijakaj inšaj dapamohi dla Asiecii nie było i niama, navat na słovach mała chto zajmaje ŭłasna asiecinski bok.
Jość u mianie jašče adzin arhumient kab stać na bok Asiecii. Ni Rasieja ni Hruzija nichto inšy, akrom Asiecii, vyjhrać u hetaj vajnie nie zmoža, bo ŭsie inšyja tak ci inakš buduć akupantami, buduć kałanizatarami asiecinskich ziemlaŭ. Tolki ŭ asiecinaŭ jość jasnaja i dalnabačnaja meta ŭ hetaj vajnie.
Razvažajučy pra vajnu na Kaŭkazie, varta pamiatać pra adzin małapryjemny fakt z žyćcia sučasnaj Rasiei. Kali rasijanam była prapanavana virtualnaja hulnia z vybaram samaj papularnaj postaci ŭ tysiačahadovaj historyi Rasiei, ź pieršaha miljona hulcoŭ pieravažnaja bolšaść prahałasavała za hruzina Stalina. Taki sadamazachiski vybar robić siahońnia Rasieja. Nikoha toj vybar navat nie dzivić, što na moj pohlad i pakazalna, i dramatyčna.
Adam Hłobus. Arki. Zachoŭvajecca ŭ pryvatnaj kalekcyi.
* * *
Štodzionna ŭ rubrycy «Litaratura» na sajcie NN — novyja tvory. Čytajcie dla serca, čytajcie dla rozumu, čytajcie dla movy.