Kurs na dalejšuju ŭkrainizacyju: Viarchoŭnaja Rada ŭchvaliła bieskampramisny zakon pra ŭkrainskuju movu
Za apošnija niekalki hadoŭ ukrainskaja mova istotna palepšyła svaje pazicyi va Ukrainie dziakujučy novym zakonam.
Byŭ pryniaty novy zakon «Ab adukacyi», pavodle jakoha škoły nacyjanalnych mienšaściaŭ (u pieršuju čarhu ruskich, rumyn i vienhraŭ) z 5-ha kłasa amal całkam pieravodziacca na ŭkrainskuju movu navučańnia.
Uviali moŭnyja kvoty na radyjo i telebačańnie. Dla radyjo — minimum 35% piesień i 60% pieradač dziaržaŭnaj movaj, a na telebačańni — minimum 75% pieradač z 07 da 22 hadzin.
U spravavodstvie, adukacyi, na radyjo i telebačańni pazicyi ŭkrainskaj movy ŭžo davoli mocnyja, ale jana zastajecca ŭsio jašče ŭraźlivaj u śfiery drukavanych ŚMI, internet-ŚMI i knihadrukavańnia.
U apošnija tydni prezidenctva Piatra Parašenki, kab jašče bolš umacavać pazicyi dziaržaŭnaj movy, Viarchoŭnaja Rada 25 krasavika ŭchvaliła davoli žorstki i bieskampramisny zakon «Ab zabieśpiačeńni funkcyjanavańnia ŭkrainskaj movy jak dziaržaŭnaj». «Naša Niva» raźbirałasia, što heta za zakon, i jak jon budzie budzie papularyzavać ukrainskuju movu.
Fota: Ukrajinśka pravda.
Chto budzie havaryć pa-ŭkrainsku?
Usie hramadzianie Ukrainy i tyja, chto choča stać hramadzianinam Ukrainy. Siarod słužbovych asob pa-ŭkrainsku svabodna pavinny razmaŭlać, naprykład, prezident, staršynia parłamienta i jaho namieśniki, premjer-ministr i vice-premjery, kiraŭniki ŭsich ministerstvaŭ i dziaržaŭnych ustanoŭ, deputaty, dziaržsłužboŭcy, słužbovyja asoby orhanaŭ miascovaj ułady, sudździ i advakaty, vykładčyki i miedrabotniki.
Kali čałaviek zachoča być čynoŭnikam, jon budzie abaviazany zdavać ekzamien.
Na jakija śfiery raspaŭsiudžvajecca novy zakon?
Publičnaja prastora, dziaržaŭny i kamunalny siektary, śfiera absłuhoŭvańnia, podpisy i markiroŭki tavaraŭ i pasłuh. Teatralnyja śpiektakli i dublaž kinafilmaŭ. Telebačańnie, internet, drukavanyja ŚMI. Dziaržava harantuje prava na atrymańnie adukacyi na dziaržaŭnaj movie.
ŚMI i sajty mohuć vydavacca na niekalkich movach. Ale ŭ pieršuju čarhu — na dziaržaŭnaj movie.
U kožnym miescy raspaŭsiudžvańnia drukavanych ŚMI ŭkrainamoŭnych haziet i časopisaŭ pavinna być nie mienš za 50% nazvaŭ drukavanych ŚMI.
Možna vydavać hazietu ci časopis u dźviuch abo bolš moŭnych viersijach, adna ź jakich pavinna być na dziaržaŭnaj movie.
Sajty spačatku pavinny zahružajucca na ŭkrainskaj movie, ale mohuć mieć taksama inšyja viersii. Pry hetym ukrainskaja viersija pavinna być pa abjomie nie mienšaj za viersiju na inšaj movie.
Vydaviec pavinien vydavać na ŭkrainskaj nie mienš za 50% ad usich vydadzienych im na praciahu hoda knižnych vydańniaŭ. Kali klijent ustanovy prosić kantaktavać ź im pa-ŭkrainsku — heta prośba pavinna być vykanana. Kali klijent prosić absłuhoŭvać jaho na inšaj movie, jakaja źjaŭlajecca prymalnaj dla abodvuch bakoŭ — hetaja prośba moža być vykanana.
Na jakija śfiery nie raspaŭsiudžvajecca novy zakon?
Zakon nie raspaŭsiudžvajecca na movu pryvatnych znosin i relihijnych abradaŭ.
Chto budzie sačyć za jaho vykanańniem? Jak buduć karać?
Źjavicca pasada — upaŭnavažany pa abaronie ŭkrainskaj movy. Hety čałaviek budzie zajmacca abaronaj ukraincaŭ, jakija chočuć, kab ź imi razmaŭlali pa-ŭkrainsku.
To-bok, kali dziaržsłužačy budzie adkazvać čałavieku nie pa-ŭkrainsku, jak jon hetaha choča, čałaviek moža napisać zvarot upaŭnavažanamu, a jon pavinien na praciahu 10 dzion adkazać.
Upaŭnavažany budzie likvidoŭvać abmiežavańni ŭ vykarystańni ŭkrainskaj movy i budzie adstojvać pravy ŭkraincaŭ na atrymańnie infarmacyi i pasłuh va ŭsich śfierach hramadskaha žyćcia na ŭsioj terytoryi Ukrainy na dziaržaŭnaj movie.
Čynoŭnikaŭ, deputataŭ, inšych słužbovych asob, kali jany nie karystajucca na pracy dziaržaŭnaj movaj, buduć štrafavać. Za publičnuju abrazu ŭkrainskaj movy ŭvodzicca kryminalnaja adkaznaść — pazbaŭleńnie voli da troch hadoŭ.
Za nievykanańnie patrabavańniaŭ zakona praduhledžany štrafy. Jość i bolš žorstkija sposaby pakarańnia.
Sproby ŭvieści dvuchmoŭje ci šmatmoŭje, albo dać aficyjny status luboj inšaj movie va ŭsioj krainie ci ŭ asobnym rehijonie — usio heta pryraŭnoŭvajecca da sproby źviaržeńnia kanstytucyjnaha ładu. Za heta možna atrymać da 10 hadoŭ turmy ŭ adpaviednaści z artykułam 109 Kryminalnaha kodeksa Ukrainy.
Što rabić hramadzianam Ukrainy, jakija nie viedajuć ukrainskaj?
Vučyć ukrainskuju movu. Asobam, jakija adnosiacca da karennych narodaŭ (ukraincy, krymskija tatary, karaimy, krymčaki, hreki Pryazoŭja), nacmienšaściam (ruskija, vienhry, rumyny i inšyja), zamiežnikam i asobam biez hramadzianstva dziaržava stvoryć naležnyja ŭmovy dla vyvučeńnia dziaržaŭnaj movy.