Novy centr histaryčnych daśledavańniaŭ
raźvivajecca vakoł Alesia Smalenčuka.
raźvivajecca vakoł Alesia Smalenčuka.
Napiaredadni Dnia Voli ŭ vučebnym korpusie Jeŭrapiejskaha humanitarnaha univiersiteta adbyłasia hutarka «Postaci Biełaruskaj Narodnaj Respubliki», pryśviečanaja stvaralnikam pieršaj biełaruskaj dziaržavy ŭ XX stahodździ. Jaje vioŭ Aleś Smalančuk, dyrektar Instytutu histaryčnych daśledavańniaŭ Biełarusi (EHU).
Instytutu histaryčnych daśledavańniaŭ Biełarusi ŭsiaho dva hady, ale jon užo razharnuŭ aktyŭnuju dziejnaść,imknučysia raźvivać taki nakirunak jak histaryčnaja antrapałohija. Hetaja dziejnaść prajaŭlajecca ŭ arhanizacyi navukovych kanfierencyjaŭ, pryśviečanych prablemam histaryčnaj pamiaci (naprykład, «Vilnia ŭ pamiaci narodaŭ rehijonu» razam ź Instytutam historyi Litvy u traŭni 2008 hodu); realizacyi niekalkich doŭhaterminovych daśledčych prajektaŭ (u ich liku «Biełarusistyka ŭ archivach i biblijatekach Vilni»); arhanizacyi letnich navukovych ekśpiedycyj oral history («XX stahodździe ŭ vusnaj historyi žycharoŭ Biełarusi»). I, narešcie, u realizacyi ŭłasnaj vydavieckaj prahramy ŭ miežach EHU.
Na minułym tydni Instytutam byli prezientavanyja dva vydańni — «Historyja Biełarusi najnoŭšaha času ŭ dakumientach i materyjałach» (układ. Ju.Bačyšča) i kurs lekcyj prafiesara Zachara Šybieki «Haradskaja cyvilizacyja. Biełaruś i śviet».Pakolki vydańnie hetych knih na Biełarusi prablematyčna, drukavać ich daviałosia ŭ Vilni, a ŭ Minsku ich možna znajści tolki ŭ «Akademknizie».
Taksama varta nazvać hadavik antrapałahičnaj historyi Homo Historicus 2008 (red. A.Smalančuk i I.Dubianieckaja), jaki, pavodle apytańnia «NN», uvajšoŭ u «piaciorku» najbolš vartasnych navukovych vydańniaŭ Biełarusi minułaha hodu.
Pra dziejnaść, prablemy i pierśpiektyvy Instytutu histaryčnych daśledavańniaŭ «NN» raspavioŭ prafiesar Aleś Smalančuk:
Hałoŭnaj metaj našaj navukovaj dziejnaści źjaŭlajecca pašyreńnie takoha bačańnia biełaruskaj historyi, u centry jakoha znachodziacca tyja, kaho viadomy daśledčyk Aron Hurevič adnojčy nazvaŭ «maŭklivaj bolšaściu historyi». Asensavańnie historyi skroź pryzmu žyćcia ludziej, što amal nie pakinuli śledu ŭ archiŭnych dakumientach – składanaja, ale zachaplalnaja zadača. Jana niepaźbiežna paspryjaje razumieńniu minułaha nie jak svajho rodu «historyi palavańnia, napisanaj zajcam», a jak vyniku dziejnaści žycharoŭ biełaruskaj ziamli…
Jakija temy vašyja supracoŭniki daśledujuć zaraz?
Kali my tolki stvarali Instytut, žadańnie supracoŭničać vykazała kala 30 biełaruskich daśledčykaŭ. Staršynioju Navukovaj Rady byŭ abrany viadomy historyk Zachar Šybieka. Siarod prajektaŭ chacieŭ by adznačyć vialikuju pracu pa vyvučeńni krynic, datyčnych biełaruskaj historyi ŭ vilenskich archivach i biblijatekach.
U pryvatnaści, my pačali hruntoŭna vyvučać materyjały byłoha Archivu KDB Litoŭskaj SSR (siońnia Litoŭski asablivy archiŭ). Vyvučajem śledčyja spravy Antona Łuckieviča (kopii materyjałaŭ byli pieradadzienyja Anatolu Sidareviču), Kłaŭdzija Duž‑Dušeŭskaha, Adolfa Klimoviča, Adama Stankieviča, Janki Šutoviča dy inšych biełaruskich dziejačaŭ.
Taksama sprabujem znajści dakumienty, jakija pralili b śviatło na zahadku mahiły Kalinoŭskaha ŭ Vilni.
Padčas hetaj pracy siarod materyjałaŭ polskaha Tavarystva prychilnikaŭ navuki (pačatak XX st.) byli znojdzienyja listy jaho plamieńnic, jakija ŭtrymlivajuć cikavuju infarmacyju, što datyčyć maładości Kalinoŭskaha.
U fondzie litoŭskaha historyka Aŭhuścinasa Janułajcisa znojdzienyja dakumienty, źviazanyja ź jaho starejšym bratam Viktaram. Na staronkach polskaha pieryjadyčnaha druku mižvajennych časoŭ sprabujem prasačyć los miemaryjału paŭstancam, što kaliści znachodziŭsia kali viežy Hiedymina na Zamkavaj hary i h.d. Praviedzienyja daśledavańni buduć bolš šyroka pradstaŭlenyja na kanfierencyi «Kastuś Kalinoŭski ŭ histaryčnych dakumientach i kulturnaj tradycyi», jakuju płanujem pravieści ŭ Miensku ŭ vieraśni hetaha hoda.
Jašče adnym nakirunkam źjaŭlajecca vyvučeńnie dakumientaŭ Centralnaha Dziaržaŭnaha archiva Litvy, jaki ŭtrymlivaje materyjały pa historyi biełaruskaha ruchu mižvajennaha pieryjadu i dazvalaje hruntoŭna daśledavać fienomien «Hramady». Pryčym z punktu hledzišča jaje šarahovych siabroŭ.
Jakija zadumy majecie na bližejšy čas?
U našych płanach praviadzieńnie treciaj historyka‑etnahrafičnaj ekśpiedycyi pa Biełarusi «Šlacham Doŭnar‑Zapolskaha». Pasprabujem prajści tym maršrutam, jakim padarožničaŭ małady biełaruski daśledčyk pa Paleśsiu ŭletku 1890 h. Darečy, čarhovy numar hadavika «Homo Historicus» apublikuje materyjały z taho padarožža «Zamietki iz putiešiestvija po Biełoruśsii»
Ci ŭklučanyja ŭ dziejnaść Instytutu studenty EHU?
Pad patranažam viadomych historykaŭ va univiersitecie pačaŭ dziejničać navukovy studencki hurtok imia Mikoły Ułaščyka (staršynia Andruś Mastyka). Imkniemsia zaachvočvać studentaŭ da ŭdziełu ŭ navukovych daśledavańniach. Heta karysnaja škoła i dla raźvićcia navukovych zdolnaściaŭ i dla razumieńnia kaštoŭnaści biełaruskaj historyi i kultury.
Što strymlivaje raźvićcio vašaha pierśpiektyŭnaha daśledčaha centru?
Strymlivajučym faktaram zastajecca adsutnaść finansavańnia Instytutu. Amal usio što było zroblena i što robicca siońnia – vynik samaachviarnaj pracy jaho supracoŭnikaŭ. Kaliści my raźličvali na dapamohu Univiersitetu, ale paharšeńnie ahulnaj finansavaj situacyi, a taksama toje, što historyja Biełarusi nie naležyć da pryjarytetnych nakirunkaŭ raźvićcia EHU, raźviejała našy nadziei. Budziem šukać srodki samastojna.
…A zhadanaja napačatku hutarka vyklikała niečakana vialikuju cikavaść studentaŭ EHU. Aŭdytoryja była pierapoŭnienaja, studenty zadavali šmat pytańniaŭ. Zaprašeńnie na lekcyju było svojeasablivaj pravierkaj, jakoj kolkaści ludziej nieabyjakavaja historyja. Stała vidavočna, što studentaŭ univiersitetu chvalujuć takija prablemy, jak los biełaruskaj dziaržaŭnaści, movy i kultury. Siarod moładzi spakvala źjaŭlajecca razumieńnie, što niemahčyma stać jeŭrapiejcam, nie staŭšy biełarusam, nie adšukaŭšy ŭłasny dom.