Viktar Marcinovič: Jak my ŭčora nazirali viartańnie ściaha i vitańnia
Fota Nadziei Bužan
Viktar Marcinovič na budzma.by pra doŭhačakanaje viartańnie nacyjanalnaj simvoliki.
Pamiatajecie, biełarusy aburalisia, što himnam biełaruskaha pratestu zrabiłasia pieśnia «Pieramien» Viktara Coja? Jakaja — pry žyvych Volskim i Michałku — maje niašmat ahulnaha ź Biełaruśsiu?
Pamiatajecie, biełarusy biedavali, što z troch papularnych pretendentaŭ u kandydaty nivodzin nie biełaruskamoŭny? A paśla — što «tryumvirat hracyj» źviartajecca da nacyi nie na movie?
Dyk pahladzicie, jak chutka ŭsio vypraviłasia, ledź tolki pryhasiŭsia režym.
Zachodžu ŭ pierachod. Mnie nasustrač uzdymajecca hrupka moładzi. U kožnaha treciaha na plačach samarobny bieł-čyrvona-bieły ściah. Jany jašče navat mianie nie pabačyli, jany nie viedajuć, svoj ja ci nie svoj. Ale ź ichnaha boku ŭžo hrymić: «Žyvie Biełaruś!» — «Žyvie», — adkazvaju im ahałomšana. Prachodžu jašče 10 mietraŭ (a scenka razhortvajecca ŭnačy na Puškinskaj płoščy), i novyja junaki, uzrost jakich całkam vyklučaje toje, što jany mohuć pamiatać Paźniaka, vitajucca: «Žyvie Biełaruś!»
Dalej ja vychodžu da prajeznaj častki i baču niejki spraŭdžany son adradženca dzievianostych: biaskoncaja čarha mašyn, upryhožanych bieł-čyrvona-biełym, pavolna ciahniecca ŭzdoŭž ludskoha łancuha, i jany, pasažyry i piešachody, zdaroŭkajucca, hukajučy «Žyvie Biełaruś!». Ravie «Žyvie Biełaruś» dziadźka sa ściaham, što vysunuŭsia ź lučka na vielizarnym siedanie. Piajuć «Žyvie Biełaruś» padletki, što ŭskaraskalisia na płatformu mini-hruzavička, upryhožyŭšy jaho simvolikaj.
A paśla pamiž saboj znoŭ pierachodziać na ruskuju movu, bo, naturalna, biełaruskaj vałodajuć pakul niedastatkova.
Što rabiłasia ź bieł-čyrvona-biełymi ściahami i biełaruskim nacyjanalnym vitańniem na akcyi la steły, vy sami bačyli.
Usio sieciva ŭčora zadavałasia pytańniem, adkul u ludziej, što žyli ŭ našym utulnym čyrvona-zialonym śviecie, stolki «niepažadanych» simvałaŭ.
Ale sa ściaham usio zrazumieła: jaho možna pašyć ułasnaručna, chacia ja tolki što pačuŭ vielmi kranalnuju historyju pra toje, jak siamja biełarusaŭ, što šmat hadoŭ tamu emihravała ŭ Kanadu, vyjšła na akcyju salidarnaści z tym ściaham, što zabrała z Radzimy, — pry tym, što, kali źbiraješ rečy, kab adjechać nazaŭsiody, kožny hram u bahažy — na vahu dyjamientaŭ.
Sakołki z «Pahoniaj» sam nie pašyješ.
A ich navokał zrabiłasia da haryšča.
Jak novyja, «simvałbajeŭskija», tak i staryja, liniałyja, jašče z «tych», staradaŭnich, časoŭ pačatkavańnia dyktatury.
U 1999-m ludzi vyjšli ŭ ich adśviatkavać Dzień Voli, potym rasčaravalisia, spužalisia, adkłali ŭ šafu. A tut raptam uspomnili. Padumali, što samy čas. I pamier padyšoŭ.
Admietna było zaŭvažyć takuju na žančynie, što pradavała cybulu na rynku, — jana mnie hetuju historyju i raspaviała.
«Pieramien» praciahvaje hučać z bolšaści aŭto, i heta mocnaja pieśnia. Jaskravy markier pazicyi, pačuŭšy jaki, navakolnyja tački padtrymajuć ciabie bibikańniem. Ale pračynajecca i inšaja muzyka — tak, naprykład, hitaryst ź dziaŭčynaj-skrypačkaj u pierachodzie la Kamaroŭki na maich vačach repietavali «Try čarapachi» — mabyć, jany nie hrali Volskaha dahetul i im treba było ŭzhadnicca pa hučańni. «Mahutny Boža» byŭ pieršym śpievam, jaki vykanała kapeła Dziaržaŭnaj fiłarmonii na prystupkach. A vokličy «Žyvie Biełaruś» pačali dazvalać sabie navat mašynisty mietro paśla abjaŭleńnia prypynkaŭ.
Usio, što ciapier adbyvajecca, — vyčarpalny adkaz na pytańnie pra los movy, nacyjanalnaha ściaha, našych himnaŭ paśla taho, jak hetaja 26-hadovaja šyzucha skončycca.
Ja dapuskaju, što ŭsio, što my ciapier bačym, — jašče zusim nie finał. Što zaraz pa zaprašeńni čałavieka, što znachodzicca ŭ rospačy, padjedzie rashvardyja, ci viarnucca čornyja, ci abjaviacca «cituški». I maja Radzima budzie patoplenaja ŭ jašče bolšaj kryvi, a strach vierniecca jašče na 5 hadoŭ.
Ale ja dakładna viedaju, što buduć śpiavać, jakimi ściahami ŭpryhožvać vulicy i jak vitać minakoŭ paśla vyzdaraŭleńnia krainy.