Tonkaja bietonnaja ściana
Anhieła Mierkiel dakazała i zdolnaść žančyny kiravać vialikaj dziaržavaj, i moc «miakkaj siły», i pazityŭny efiekt abjadnańnia Hiermanii. Piša Vital Taras.
27 vieraśnia projduć vybary ŭ niamiecki Bundestah. Ahladalniki miarkujuć: ich vyniki dazvolać Anhiele Mierkiel zachavać pasadu kanclera FRH. Mierkiel dakazała i zdolnaść žančyny kiravać vialikaj dziaržavaj, i moc «miakkaj siły», i pazityŭny efiekt abjadnańnia Hiermanii. Piša Vital Taras.
Bikfordaŭ šnur
Padziei 1989‑ha, padobna ahniu bikfordavaha šnura, nabližali krach kamunistyčnaj sistemy. Vyvad savieckich vojsk z Afhanistana, pieršyja alternatyŭnyja vybary ŭ SSSR, poŭnaja pieramoha «Salidarnaści» na vybarach i farmavańnie pieršaha niekamunistyčnaha ŭrada Polščy…
A 10 vieraśnia zdaryłasia jašče adna padzieja, vyklučna važnaje značeńnie jakoj stanie zrazumiełym nie adrazu.
Abnoŭlenaje kiraŭnictva Vienhierskaj sacyjalistyčnaj rabočaj partyi vyrašyła ŭ paradku ekśpierymientu nienadoŭha adkryć učastak miažy pamiž Vienhryjaj i Aŭstryjaj. Mierkavałasia, što heta budzie taki mižnarodny turystyčny piknik. Ale adkryćciom miažy skarystalisia, najpierš, hramadzianie HDR, jakija adpačyvali ŭ Vienhryi. Niekalki sot čałaviek praz toje «akienca» paśpieli vybracca ŭ Aŭstryju, a adtul — u FRH. Heta stała pačatkam kanca.
Paźniej u vieraśni niekalki hedeeraŭskich turystaŭ u Prazie pieraleźli cieraź ścianu pasolstva FRH, kab atrymać palityčny prytułak. Praź niekalki dzion tam było ŭžo niekalki tysiač uciekačoŭ z Uschodniaj Hiermanii. Jany žyli prosta na łužajcy pad adkrytym niebam, mnohija byli ź dziećmi. Uvieś centr Prahi, rajon Mała Strana, byŭ litaralna zabity kinutymi «Trabantami» — małalitražnymi aŭtamabilami vytvorčaści HDR.
Ułady Čechasłavakii nie rašalisia aryštoŭvać tych, chto imknuŭsia patrapić u pasolstva Zachodniaj Hiermanii. Skončyłasia tym, što ŭ Prahu prylacieŭ tahačasny ministr zamiežnych spraŭ FRH Hans‑Dytrych Hienšer. (Jon tady ŭznačalvaŭ Svabodnuju demakratyčnuju partyju, jakaja była ŭ kalicyi z CHDS‑CHSS). Hienšer zajaviŭ, što jaho kraina vyrašyła ŭpuścić 4 tysiačy uciekačoŭ. Heta ŭžo było pradvieście chutkaha zrujnavańnia Bierlinskaj ściany, jakaja simvalizavała saboj padzieł Jeŭropy na Uschod i Zachad.
Restaŭracyja razburanaha
Mnie daviałosia naviedać Bierlin u 1994 hodzie. Choć užo nie było nijakaj miažy, jašče isnavaŭ vyrazny padzieł na Zachodni Bierlin i Uschodni. Zachodni byŭ fiešeniebielnym i kamfortnym u paraŭnańni z uschodnimi rajonami z paŭrazburanymi panielnymi budynkami, sapsavanaj kanalizacyjaj i šumnymi tramvajami. Ale zatoje tam usio było tańniej. Žychary zachodnich rajonaŭ vonkava demanstravali pahardu da «osi» (tak zvali tych, chto žyŭ raniej va Uschodniaj Hiermanii), ale ŭpotaj mnohija «viesi» jeździli atavarvacca u znakamity ŭniviermah na Alaksandar‑plac. Univiermah karystaŭsia, darečy, šalonaj papularnaściu i ŭ turystaŭ z usich krain SND.
Tady adnym z najbolš papularnych miescaŭ usio jašče zastavaŭsia Bierlinski mur — dakładniej, toje, što ad jaho zastałosia. Pamiataju, uraziła, nakolki ž taja znakamitaja ściana była tanklavaja, naśpiech zroblenaja. (Uspomniŭsia Lenin: «…tycni, jana i razvalicca».) Zrešty, pry sacyjaliźmie ŭsio tak budavałasia, navat u Hiermanii.
Praź piać hadoŭ paśla padzieńnia ściany ŭ Bierlinie davoli žvava jšoŭ handal jaje bietonnymi kavałkami. Samyja maleńkija ź ich nasypali ŭ suvienirnyja butelečki. Chto tam viedaje, adkul byli tyja kavałki ź piaskom, ale nabyŭ niekalki suvieniraŭ i ja, a potym usie ich razdaryŭ.
Sioletniaj viasnoj padčas restaŭracyi ściany z nahody dvaccataj hadaviny jaje razbureńnia (što samo pa sabie hučyć davoli zabaŭna) ułady Bierlina ŭziali i čamuści zamazali farbaj słavutaje hrafici — pacałunak kiraŭnikoŭ SSSR i HDR Brežnieva i Choniekiera. U asnovie hrafici — realny fotazdymak epochi «raźvitoha sacyjalizmu». Maskoŭski mastak Dźmitry Urubiel nazvaŭ kampazicyju «Boža! Dapamažy mnie vyžyć u hetaj śmiarotnaj lubovi» .
Historyja papiałuški, pradavački čarnic
Anhiele Mierkiel napiaredadni rujnavańnia ściany spoŭniłasia tryccać piać hadoŭ. U toj čas jana była ŭžo ŭ razvodzie ź pieršym mužam — studentam Ulrycham Mierkielem. Anhieła Kaśnier (heta jaje dziavočaje imia) viančałasia ź im u 1977 h., a praz čatyry hady jany raźvialisia. Jašče praz dva hady Mierkiel paznajomiłasia sa svaim ciapierašnim mužam Joachimam Zaŭeram, ale šlub jany ŭziali tolki ŭ 1998 h. Darečy, Zaŭer nie prysutničaŭ na inaŭhuracyi Mierkiel u jakaści kanclerki, kab nie pryciahvać da siabie ŭvahu presy.
Da 1989 hoda Anhieła Mierkiel pracavała ŭ Instytucie fizičnaj chimii Akademii navuk HDR, dzie atrymała doktarskuju stupień.
Miž inšym, jana aktyŭna zajmałasia hramadskaj dziejnaściu, była sakratarom rajonnaha kamiteta Sajuza studenckaj niamieckaj moładzi pa ahitacyi i prapahandzie.
I hetaja dziejnaść, jak jana sama pryznajecca, joj padabałasia. Što nikolki nie pieraškodziła Mierkiel, jak i mnohim žycharam HDR, z padzieńniem kamunizmu pamianiać levyja pohlady na pravyja. Praŭda, jana, choć i vyrasła ŭ siamji luteranskaha pastara, nikoli nie była idealistkaj. U intervju niamieckamu vydańniu «Vielt am Zontah» z nahody svajho 55‑hodździa Mierkiel pryznałasia, što ŭ škole jana, jak i mnohija inšyja, śpiekulavała… čarnicami. Za kiłahram čarnic narychtoŭščykam płacili 4 marki. A dziaržaŭny košt jaho byŭ 2 marki. Možna było kupić jahady ŭ kramie, a potym znoŭ ich pradać, ale ŭžo ŭdvaja daražej…
U 1989 hodzie Mierkiel ustupiła ŭ novuju partyju «Demakratyčny praryŭ». Spačatku partyja ŭvajšła ŭ «Aljans za Hiermaniju» razam z CHDS i CHSS, a paśla abjadnańnia krainy ŭliłasia ŭ CHDS. Paśla pieršych ahulnaniamieckich vybaraŭ u Bundestah
u 1990-m kancler Hiermanii Kol prapanavaŭ deputatcy ad CHDS Mierkiel pasadu ministra pa spravach moładzi i žančyn. Jana stała samym maładym ministram u historyi fiederalnaha ŭrada.
U 1994‑m Mierkiel ŭznačalvaje Ministerstva achovy navakolnaha asiarodździa.
Žaleznaja kanclerka
Jašče praz čatyry hady Hielmut Kol admoviŭsia ad pasady hanarovaha staršyni CHDS praź finansavy skandał. Anhieła Mierkiel skrytykavała ŭ presie svajho byłoha prateže i zaklikała partyju pazbavicca «ad staroj hvardyi». Padaŭ u adstaŭku i tahačasny staršynia partyi, lider frakcyi CHDS‑CHSS u parłamiencie Volfhanh Šojble. Pakul CHDS zastavałasia bieź lidera, Mierkiel była hienieralnym sakratarom partyi. U 2000 hodzie na źjedzie CHDS jaje abrali staršynioj. Partyja na čale ź Mierkiel niekalki hadoŭ zastavałasia ŭ apazicyi sacyjał‑demakratyčnamu ŭradu, a z 2005, kali ŭ vyniku vybaraŭ była ŭtvorana «vialikaja kaalicyja» CHDS i SDPH, jana fiederalnaja kanclerka — pieršaja žančyna ŭ Hiermanii na hetaj pasadzie. Siońnia jana vystupaje za kaalicyju sa svabodnymi demakratami.
Mierkiel časam nazyvajuć «teŭtonskaj Tetčer». (Miž inšym, kali vieryć apublikavanaj niadaŭna infarmacyi, sapraŭdnaja železnaja ledzi — Marharet Tetčer padčas pieramovaŭ ź Michaiłam Harbačovym kanfidencyjna prasiła jaho supraćdziejničać majučamu adbycca abjadnańniu Hiermanii.) Ale imidž Mierkiel, prynamsi, u zamiežnaj palitycy, zusim nie taki žorstki. Jana pavodzić siabie dosyć hnutka.
Nichto nie sumniavajecca u jaje addanaści demakratyčnym pryncypam. Naprykład, jana pryniała ŭ siabie duchoŭnaha lidera Tybieta Dałaj‑łamu, niahledziačy na razdražnionuju reakcyju Kitaja.
Padčas vajny ŭ Hruzii jana padtrymała prezidenta Saakašvili, a potym vystupiła ŭ padtrymku płanaŭ uvachodžańnia Hruzii i Ukrainy ŭ NATO. Z druhoha boku, niamieckaja kanclerka nie adnojčy apošnim časam sustrakałasia z Pucinym i Miadźviedzievym, trymajučysia prahmatyčnaj linii ŭ palitycy, asabliva ŭ pytańniach ekanomiki.
Vystupajučy za dalejšuju prysutnaść niamieckich vojsk u Afhanistanie ŭ składzie kaalicyjnych sił načale z ZŠA i za ŭzmacnieńnie sankcyj AAN suprać Irana z‑za jaho jadziernych ambicyj, Mierkiel vitała rašeńnie Vašynhtona admovicca ad raźmiaščeńnia elemientaŭ PRA ŭ Polščy i Čechii.
U 2007 hodzie na pasiadžeńni Parłamienckaj asamblei Rady Jeŭropy z nahody 50‑j hadaviny ŭtvareńnia Jeŭrasajuza Anhieła Mierkiel, adkazvajučy na pytańni deputataŭ, u pryvatnaści, zaznačyła, što historyja ES daje nadzieju i hramadzianam Biełarusi, jakija nie chočuć ciarpieć niespraviadlivaści.
«Siońnia biełarusy śviatkujuć Dzień Voli, — skazała tady kanclerka Hiermanii. — My dumajem pra ich i kažam: Jeŭropa na vašym baku!»
Minuła dva hady. Biełaruś sa svajho boku, praktyčna, nie vyznačyłasia — z kim ža joj być? Adkaz zaležyć nie stolki ad vybaraŭ u Bundestah, kolki ad taho, ci adbuducca ŭ Biełarusi demakratyčnyja vybary. I tady apošniaja ściana ŭ Jeŭropie abryniecca sama saboj.