Ci budzie biełarusizacyja?
Paśla zajavy ministra kultury Biełarusi Paŭła Łatuški na Piatym źjeździe biełarusaŭ śvietu ab tym, što jon zrobić usio mahčymaje, kab pieravieści svajo ministerstva na biełaruskuju movu...
Paśla zajavy ministra kultury Biełarusi Paŭła Łatuški na Piatym źjeździe biełarusaŭ śvietu ab tym, što jon zrobić usio mahčymaje, kab pieravieści svajo ministerstva na biełaruskuju movu, adzin z delehataŭ hetaha źjezdu, homielski aktyvist Ihar Słučak, vyrašyŭ jamu dapamahčy ŭ spravie biełarusizacyi.
U zvarocie, razasłanym u niekalki dziesiatkaŭ ministerstvaŭ i viedamstvaŭ krainy, było prapanavana pieravieści spravavodstva na biełaruskuju movu, a taksama ŭžyvać jaje ŭ paŭsiadzionnym pracoŭnym žyćci.
Za hety čas było atrymana 25 adkazaŭ, pieravažnaja bolšaść ź jakich, darečy, dadzienaja na biełaruskaj movie. Ruskamoŭnymi akazalisia tolki Ministerstva pracy i sacyjalnaj abarony, Ministerstva handlu, Ministerstva sielskaj haspadarki j charčavańnia i Ministerstva pramysłovaści.
U cełym adkazy davoli stanoŭčyja i vytrymanyja.Jość navat pazityŭna‑emacyjnyja, jak, naprykład, ź Ministerstva adukacyi: «Vykazvajem Vam słovy padziaki za kłopat nakont karystańnia rodnaj movaj u dziaržaŭnych ustanovach respubliki». Ci ź Ministerstva sielskaj haspadarki j charčavańnia: «Błahodarim Vas za hraždanskuju poziciju v otnošienii vozroždienija duchovnosti i sochranienija nacionalnosti v Biełarusi». Dobra pačynajecca adkaz i z Vyšejšaj atestacyjnaj kamisii: «Nam impanuje Vaša zaniepakojenaść raźvićciom i ŭmacavańniem biełaruskaj kultury i biełaruskaj movy, u pryvatnaści ŭ našaj paŭsiadzionnaj rečaisnaści».
Ale jość i suchija adpiski kštałtu: «Razhledzieli.., paviedamlajem…, niemetazhodna…» albo «Zakon RB «Ab movach u Respublicy Biełaruś» praduhledžvaje prava na vykarystańnie ruskaj movy…» i h.d. Prykładna takija adkazy pryjšli ź Ministerstva pracy i sacyjalnaj abarony, Ministerstva sportu i turyzmu, Ministerstva handlu, Hienieralnaj prakuratury, Ministerstva infarmacyi, a taksama z Homielskaha abłasnoha i haradskoha savietaŭ.
U niekalkich vypadkach dajecca detalovaje abhruntavańnie, čamu mienavita siońnia niemažliva pieravieści spravavodstva na biełaruskuju movu: «Pieravod spravavodstva ŭ orhanach unutranych spraŭ na biełaruskuju movu patrabuje značnych finansavych srodkaŭ na zamienu štampaŭ, piačatak, błankaŭ drukavanaj pradukcyi, vydatkaŭ na pierakład i vydańnie na biełaruskaj movie dziejučych pastanoŭ, zahadaŭ, rasparadžeńniaŭ, inšaj słužbovaj dakumientacyi. Z ulikam taho, što orhany ŭnutranych spraŭ u svajoj dziejnaści ciesna ŭzajemadziejničajuć ź inšymi pravaachoŭnymi orhanami, sudami, orhanami ŭłady i kiravańnia, pieravod spravavodstva na biełaruskuju movu tolki ŭ Ministerstvie ŭnutranych spraŭ biez praviadzieńnia anałahičnaj pracy ŭ sistemie spravavodstva inšych dziaržaŭnych orhanaŭ Respubliki Biełaruś niemetazhodny». Ci, naprykład, takim čynam: «Ministierstvo promyšlennosti Riespubliki Biełaruś s ponimanijem otnositsia k idieje dalniejšieho rasširienija ispolzovanija biełorusskoho jazyka v našiej stranie kak hosudarstviennoho jazyka. V to žie vriemia my połahajem, čto dannyj prociess dołžien imieť postjepiennyj charaktier i pośledovatielno osuŝiestvlaťsia na hosudarstviennom urovnie, naprimier, čieriez sootvietstvujuŝuju prohrammu».
U bolšaści adkazaŭ prasočvajecca navat žadańnie prademanstravać svaje dasiahnieńni ŭ vykarystańni biełaruskaj movy:
«Dziela zabieśpiačeńnia ŭžyvańnia dźviuch movaŭ Ministerstva finansaŭ rychtuje prajekty pastanoŭ Urada pa šerahu pytańniaŭ vyklučna na biełaruskaj movie. Taksama Ministerstva finansaŭ vykarystoŭvaje biełaruskuju movu, kali adkazvaje na listy hramadzian i arhanizacyj, jakija źviarnulisia na biełaruskaj movie»; «…padrychtoŭka orhanami dziaržaŭnaj statystyki zvodnaj statystyčnaj infarmacyi ažyćciaŭlajecca jak na ruskaj, tak i na biełaruskaj movie. Prykład tamu — rabota Hałoŭnaha statystyčnaha ŭpraŭleńnia Hrodzienskaj vobłaści, jakoje ŭžo na praciahu mnohich hadoŭ vypuskaje štomiesiačny dakład ab sacyjalna‑ekanamičnym stanoviščy Hrodzienskaj vobłaści na biełaruskaj movie…»; «…rašeńni Kanstytucyjnaha Suda publikujucca ŭ časopisie «Vieśnik Kanstytucyjnaha Suda Respubliki Biełaruś» na ruskaj i biełaruskaj movach».
Prysutničajuć i aptymistyčnyja zapeŭnieńni kštałtu: «…prociess pieriechoda na biełorusskij jazyk v stranie, hdie 81% nasielenija — etničieskije biełorusy, nieiźbiežien»(Ministerstva sielskaj haspadarki i charčavańnia); «Uličvajučy ŭsio heta, Biełstat praciahnie paśladoŭnuju rabotu pa raspaŭsiudžvańni ŭ dziejnaści orhanaŭ dziaržaŭnaj statystyki biełaruskaj movy z ulikam norm Kanstytucyi Respubliki Biełaruś i zachavańnia pravoŭ i svabod hramadzianaŭ».
Analizujučy ŭsie hetyja adkazy, možna zrabić vysnovu, što pakul prablema «biełarusizacyi» surjozna na dziaržaŭnym uzroŭni nie abmiarkoŭvajecca.
Ale pry hetym čynavienstva adčuvaje peŭnyja źmieny ŭ staŭleńni da nacyjanalnaha pytańnia, tamu i takija aściarožnyja adkazy. Inicyjatyvy Paŭła Łatuški i mahiloŭskaha hubiernatara Piatra Rudnika, jaki vyrašyŭ prapahandavać vykarystańnie biełaruskaj movy ŭ rehijonie i navat stvaryŭ admysłovuju kamisiju, źjaŭlajucca tolki pieršymi łastaŭkami i ŭ bolšaj stupieni asabistymi idejami. Tym nie mienš, jany znachodziacca ŭ rečyščy siońniašnich intaresaŭ i patrebaŭ biełaruskaha režymu, tamu što, pa‑pieršaje, heta budzie vitacca Zachadam, pa‑druhoje, adciahnie ŭvahu hramadstva ad sacyjalna‑ekanamičnych prablemaŭ i, pa‑treciaje, vybje adzin z kazyroŭ apazicyi.
Heta, adnak, nie aznačaje, što ŭžo zaŭtra ŭłada pačnie pavalnuju biełarusizacyju. Taki praces chutčej za ŭsio budzie ŭ bolšaj stupieni imitacyjnym ź nievialičkimi krokami pa pašyreńni vykarystańnia biełaruskaj movy. Ale alternatyvy raźvićciu nacyjanalnaj kultury i movy ŭ sučasnaj nacyjanalnaj dziaržavie paprostu nie isnuje, i heta niemažliva nie ŭličvać.