Prafiesaru Kaladzie – 70 hadoŭ
Dziakujučy Andreju Kaladzie my siońnia majem adzin ź lepšych uzoraŭ mastackaha pierakładu na biełaruskuju movu. A jašče jon stvaryŭ unikalny narodny teatr «Žyvoje słova»
Jaho kaleha pa pracy ŭ Akademii mastactvaŭ Jarasłaŭ Hromaŭ niekali skazaŭ: «Nastaŭnik, śćviardžaje mudraść, heta toj, chto vyrašaje los čałavieka, a nie tolki paviedamlaje jamu sumu viedaŭ. U hetym sensie piedahahičnaja dziejnaść Andreja Andrejeviča Kalady — heta pierš za ŭsio vychavańnie tvorčaj asoby, vychavańnie čałavieka-hramadzianina, zdolnaha vostra i pračuła adhukacca na padziei žyćcia, schoplivać samyja tonkija pracesy, jakija adbyvajucca ŭ paŭsiadzionnaj rečaisnaści».
Los naš, jaho vychavancaŭ, sapraŭdy ŭ mnohim vyrašany im i jaho niepaŭtornym, samabytnym teatram mastackaha čytańnia «Žyvoje słova». Jon jak režysior-piedahoh nie prosta staviŭ śpiektakli, ale byŭ apantany imknieńniem pieradać svoj akciorski vopyt, svaje pierakanańni nam. Ja asabista ŭdziačna jamu za toje, što majo bolš ruskaje vymaŭleńnie biełaruskich słoŭ (heta ad mamy —iana ź Lipieckaj vobłaści) dapamoh papravić, i ja zahavaryła niadrenna i navat pryhoža pa-biełarusku, na movie svajho baćki. Mała taho, navučyŭ bačyć za słovami jarkija vobrazy, paniaćci. My z zadavalnieńniem avałodvali technikaj vusnaj movy, razumieli nieabchodnaść danieści da słuchačoŭ praz vyraznaść i hłybinny sens mastackaha słova ŭsio bahaćcie biełaruskaj mastackaj litaratury.
Tut smakavali słovy «cukar», «miod»
I «skrypku uźnimali z futarała».
Ad «składaŭ bomb» pramiorźli navylot,
Kab słova «mir» jašče ciaplej hučała.
Hetyja prostyja, ale ščyryja radki ja čytała ŭ sakaviku 1991 hoda, kali naš teatr uračysta adznačaŭ svajo 25-hodździe. Na jubilejnym viečary sa svaim teatram raźvitvaŭsia Andrej Andrejevič Kalada, jaki tady ŭžo pierajšoŭ na prarektarskuju rabotu ŭ Biełaruski dziaržaŭny teatralna-mastacki instytut (ciapier Biełaruskaja akademija mastactvaŭ). I znoŭ usio pačałosia sa Słova... Pa prapanovie Andreja Andrejeviča rektaram i Savietam BDTMI była pryniata prahrama pierachodu na biełaruskuju movu navučańnia. Jašče na pačatku svajoj akciorskaj i piedahahičnaj dziejnaści Andrej Kalada zrazumieŭ i dobra zasvoiŭ na praktycy adzin z zapavietaŭ K.S.Stanisłaŭskaha ab tym, što słova — dziejsnaje. I zrabiŭ dla siabie vysnovu: značyć, možna i treba ŭździejničać na čałavieka praz słova dziejsnaje...
Jak prarektar pa vučebnaj rabocie A.A.Kalada prymaŭ samy aktyŭny i niepasredny ŭdzieł u rabocie pa arhanizacyi kafiedry kinatelemastactva, raspracoŭcy vučebnych płanaŭ dla novych śpiecyjalistaŭ — budučych režysioraŭ mastackaha i dakumientalnaha kino, režysioraŭ i mastakoŭ multyplikacyi, kinaapieratarstva... Byli zrobleny peŭnyja zachady pa pašyreńni teatralnaha fakulteta; zamiest adnoj kafiedry akciorskaha majsterstva i režysury ŭtvaryli niekalki śpiecyjalizavanych kafiedraŭ — majsterstva akciora, režysury, sceničnaj movy i vakału, kinatelemastactva.
Dziakujučy tvorčaj zadumie A.Kalady my siońnia majem ci nie adzin ź lepšych uzoraŭ mastackaha pierakładu na biełaruskuju movu šerahu vydatnych tvoraŭ. U tvorčaj skarboncy A.Kalady pierakład na biełaruskuju movu ŭsich apaviadańniaŭ, čatyroch apovieściaŭ i troch ramanaŭ F.Dastajeŭskaha, asobnych pjes M.Astroŭskaha, M.Hohala, A.Čechava, I.Turhienieva, M.Horkaha, M.Bułhakava, H.Ibsiena, S.Mrožaka, Dž.Osbarna, S.Varmy, A.Hurnieja, Ł.Maluhina, S.Canieva, pjes šerahu maładych dramaturhaŭ Biełarusi...
Jon aŭtar vučebnaha dapamožnika «Vyraznaje čytańnie», knih «Słoŭnik akciora i režysiora», «Vypuskniki Biełaruskaj dziaržaŭnaj akademii mastactvaŭ», «Biełaruskaje litaraturnaje vymaŭleńnie», vučebna-mietadyčnaha dapamožnika «Sceničnaja mova», aŭdyjoknih «Ludzi na bałocie» «Podych navalnicy», «Pradsłava», «Sny impieratara», «Kałasy pad siarpom tvaim», «Byŭ. Jość. Budu».
Jon byŭ, jon jość, jon budzie dla nas zaŭsiody mudrym, abajalnym, maładym i vielmi pryhožym čałaviekam, jaki naradziŭsia ŭ vioscy ź nie mienš pryhožaj nazvaj Paniamoń. Pamiać čałavieka zaŭsiody schilnaja ŭznaŭlać lepšaje. Dziacinstva, hady vučoby ŭ Navahrudskaj siaredniaj škole №1 pralacieli dla Andreja Kalady chutka. Nie raz jon nam raspaviadaŭ pra svajo pastuchoŭstva, pra mamu, jakaja budziła jaho rankam razam z soncam. Ad hetych hutarak nam stanaviłasia ciaplej i ŭtulniej kala svajho takoha słavutaha piedahoha. Redka chto sa studentaŭ nie viedaŭ pastuchoŭskaha chleba. I tamu my razam ź im pryhadvali dziacinstva, svaich mam. Matula našaha nastaŭnika Alaksandra Michajłaŭna zdoleła pryvić dzieciam — Ninie, Žoru, Ženiu i Andreju — nie tolki pracavitaść i samaadkaznaść, ale i ščyraść, dabryniu, spahadlivaść da ludziej i vysokaje pačućcio ŭłasnaj hodnaści.
Krychu paźniej my daviedalisia, što značna paŭpłyvaŭ na farmiravańnie charaktaru padletka rodny dziadźka pa matčynaj linii Ivan Michajłavič Makoŭski. Heta byŭ adukavany, intelihientny čałaviek. A pavahu da mastackaha słova, adčuvańnie jaho pryhažości vychoŭvała na svaich urokach nastaŭnica ruskaj movy i litaratury Jaŭhienija Siamionaŭna Sakałova.
Z asablivaj udziačnaściu Andrej Andrejevič i pa siońnia ŭspaminaje mastackaha kiraŭnika teatralnaha kalektyvu rajonnaha Doma kultury Navahrudka Arsiena Łaboviča, jaki prapanavaŭ junaku pasprabavać svaje akciorskija siły ŭ hałoŭnaj roli ŭ śpiektakli «Sprava Hleba Rahozina». A imia Kanstancina Mikałajeviča Sańnikava my čuli ledź nie na kožnaj repietycyi, u čas hutarak, pajezdak i navat našych ścipłych zastollaŭ, jakija nie raz dapaŭnialisia nadzvyčaj smačnymi buterbrodami, padrychtavanymi dla hałodnych studentaŭ jaho lubimaj žonkaj Taćcianaj. Što cikava: dla Sańnikava-piedahoha, jak i dla našaha Kalady, takija paniaćci, jak vychavańnie i navučańnie, byli niepadzielnyja. I kali nam Andrej Andrejevič raspaviadaŭ, što Sańnikaŭ nieciarpima staviŭsia da falšu, patrabavaŭ ad studentaŭ naturalnaści pražyvańnia na scenie, mastackaści ŭ pakazie praŭdy žyćcia, my bačyli ŭ hetaj charaktarystycy adnačasova i našaha šanoŭnaha Kaladu, jaki taksama byŭ asabliva patrabavalny da vyraznaści słova, dyscypliny pavodzin, źviartajučy ŭvahu na nieabchodnaść štodzionna treniravać svoj akciorski instrumient, udaskanalvać srodki ŭnutranaj akciorskaj techniki.
Pryjemna było daviedacca, što nas, budučych piedahohaŭ, navučaŭ prafiesijanał, jaki paśla zakančeńnia Biełaruskaha dziaržaŭnaha teatralna-mastackaha instytuta ŭ lipieni 1962 hoda pa raźmierkavańni byŭ zaličany ŭ trupu prasłaŭlenaha Kupałaŭskaha teatra. A na prahramcy dypłomnych śpiektaklaŭ trynaccataha vypusku akciorskaha fakulteta siarod inšych znachodzim pažadańni: «Zbylisia mary — voś i ŭ teatry, pryčym Janki Kupały, a heta, brat, nie mała! K.Sańnikaŭ».
Niamała stvorana, niamała pieražyta i pražyta. Tak mnoha chočacca jašče skazać i ŭspomnić dobraha, śvietłaha. Vinšujučy Andreja Andrejeviča z Dniom naradžeńnia, žadaju, kab žyŭ moj lubimy nastaŭnik doŭha-doŭha i ŭsio ŭ jaho žyćci było dobra! Upeŭniena, što da hetych vinšavańniaŭ dałučacca maje siabry- «žyvasłoŭcy»: nastaŭnica biełaruskaj movy i litaratury adnoj sa smalavickich škoł Jaŭhienija Paŭłaŭna Čakur, načalnik Hrodzienskaha abłasnoha ŭpraŭleńnia adukacyi Alaksandr Ivanavič Siahodnik, Piotr Łaman — paet, akcior Biełaruskaha dziaržaŭnaha akademičnaha teatra imia Ja.Kołasa, Andrej Kałamijec, Vasil Nicko, Alaksandr Hładki, Andrej Kizino — artysty Biełaruskaha respublikanskaha teatra junaha hledača, Mikoła Šabovič, Alaksandr Łuhoŭski — vykładčyki Biełaruskaha dziaržaŭnaha piedahahičnaha univiersiteta imia M.Tanka i mnohija inšyja, chto vučyŭsia ŭ cudoŭnaha Mastaka biełaruskaha Słova.
Siemdziesiat hadoŭ Andreju Andrejeviču Kaladzie... Ź jubilejem, moj najdaražejšy Nastaŭnik! Dačakacca Vam u dobrym zdaroŭi i 80, i 90, i 100!