Ad bambaschovišča da Vieny: tvorčy šlach Ryda Talipava

Pra znakamitaha režysiora raspaviadaje akcior Ihar Ściapanaŭ.

Minuła dzieviać dzion paśla taho, jak 21 lutaha pajšoŭ z žyćcia słavuty režysior Ryd Talipaŭ.

Ryd Talipaŭ.

Jon lačyŭsia ad zapaleńnia lohkich u 9-j balnicy Minska. 16 lutaha ŭ jaho zdaryŭsia insult, i praź piać dzion Talipava nie stała. Jamu było 63 hady. Adzin z najbližejšych siabroŭ Talipava — akcior teatra i kino Ihar Ściapanaŭ — raspavioŭ karespandentu «NN» pra stanaŭleńnie i pieršyja teatralnyja pastanoŭki siabra.

Pieršy teatr — u baškirskaj vioscy

«My paznajomilisia 36 hadoŭ tamu, ja tady jašče vučyŭsia ŭ škole. Ryd Siarhiejevič vykładaŭ kreśleńnie, a taksama vioŭ dramatyčny hurtok. Mienavita tady, na niejkim «patryjatyčnym» konkursie my i paznajomilisia. Ja zaniaŭ pieršaje miesca abyjšoŭšy jahony kalektyŭ, što vielmi ździviła Talipava. Tady my pačali supracoŭničać.

Naradziŭsia Ryd Talipaŭ u Baškiryi, u vielmi intelihientnaj siamji, stvaryŭ teatr u svajoj vioscy. Teatr, choć i nie byŭ prafiesijny, dabiŭsia peŭnych pośpiechaŭ. Paśla Talipaŭ vučyŭsia ŭ muzyčnaj vučelni, pracavaŭ na kinastudyjach i ŭ rešcie rešt los zakinuŭ jaho ŭ Minsk. Pieršy minski śpiektakl — «A zory tut cichija» — Talipaŭ pastaviŭ z svaim teatralnym hurtkom u Pałacy pijanieraŭ Frunzienskaha rajona. Paśla źjaviłasia teatralnaja studyja, jakaja praisnavała da kanca 70-ch.

Heta była pieršaja ŭ Biełarusi teatralnaja škoła. Tady ŭ Maskvie pačaŭsia «studyjny» ruch siarod teatrałaŭ. Tak, u Minsku stvaryŭsia teatr «Sterea», jaki staviŭ «Zory», a paśla «Ramea i Džuljetu».

«Stryptyz» u bambaschoviščy

Zatym stvaryłasia «Teatr-studyja na płoščy Pieramohi», praź jakuju prajšli sotni navučencaŭ. Pamiaškańnie było — bambaschovišča žyłoha doma na vulicy Kisialova, tamu hledačoŭ tudy traplała niašmat. Čałaviek 25–30. Tam było zaŭždy ciomna i dušna — čas ad času kamuści stanaviłasia drenna, bo jaki ž teatr u bambaschoviščy? Navat dziŭna zaraz heta ŭspaminać.

Mienavita tam upieršyniu byŭ pastaŭleny znakamity śpiektakl «Stryptyz» pavodle pjesy Słavamira Mrožaka. Paśla hety śpiektakl stanie adnoj ź vizitovak Talipava ŭ teatrach Jeŭropy.

Paśla my dabilisia pamiaškańnia na vulicy Lenina, 400 kvadratnych mietraŭ, šeść mietraŭ pad ziamloj: ad HUMa amal da byłoha restarana «Patsdam». Studyjcy sami łamali ścieny pierabudoŭvali studyju. U hetym pamiaškańni pravodzilisia avanhardnyja vystavy, ładzilisia fiestyvali, pry ŭsim pry hetym išoŭ navučalny praces. Tut my pastavili «Kartateku» Tadevuša Ruževiča, jakaja paśla była adznačanaja Ministerstvam kultury tady jašče Savieckaha Sajuza, a taksama — Ministerstvam kultury Polščy.

Byli vialikija płany i nadziei, ale, jak tolki razvaliŭsia Sajuz, u błytaninie, jakaja ŭtvaryłasia, my stracili pamiaškańnie. My praciahvali stavić śpiektakli ŭ załach kštałtu Pałaca šachmat i šašak, ci Pałaca mastactvaŭ.

Adnačasova z strataj pamiaškańnia, teatr akazaŭsia zapatrabavanym u Jeŭropie. Adnojčy nas zaprasiŭ aŭstryjski pradziusier zaprasiŭ nas sa śpiektaklem «Stryptyz» u Aŭstryju, paśla ŭ Słavieniju. Talipava zaprasili na pracu ŭ Aŭstryju. Jon pačaŭ pracavać za miažoj, bo tut nie było pamiaškańnia, nie było dzie zachoŭvać dekaracyi. Teatr u pavietry isnavać nie moža.

Dalejšaja historyja ahulnaviadomaja — Aŭstryja, Hiermanija, Rasija.

Sotni vučniaŭ, siarod jakich Evielina Sakura, Hienadź Šulman, Anatol Kot, Nadzieja Anisimava. Paśla — dyrektarstva ŭ Kołasaŭskim teatry.

Pražyŭ u adnapakajoŭcy

U Talipava nie było dziaržaŭnych uznaharod u Biełarusi, jon žyŭ u prostaj adnapakajoŭcy, i heta pry tym, što amal usie jaho śpiektakli byli adznačany jak minimum premijami. Ale

inšaha takoha režysiora ŭ Biełarusi niama i nie budzie. Viedajecie, režysury možna navučycca, ale vialikim režysioram moža stać tolki toj, chto režysioram narodzicca Jon nasamreč «rabiŭ» svaje śpiektakli — nie było takoj śfiery ŭ teatry, dzie jon by nie pasprabavaŭ siabie — ad padboru muzyki da asabistaj pracy z dekaracyjami.

Jon nie prosta staviŭ śpiektakl — jon stvaraŭ kožnuju drobiaź. Adnojčy my pryjechali ŭ Aŭstryju ź śpiektaklem «Stryptyz», u jakim patrebny byŭ dym. A dym-mašyn u nas prosta nie było. Dyk što vynajšaŭ Talipaŭ. My kuplali ŭ aptecy hlicerynu, nalivali na vatu, a paśla padnosili jaje da haračaha prasu. Što dziŭna, ale dymam možna było kiravać — jon stanaviŭsia jak žyvy, źmianiaŭsia ŭhodna z muzyčnaj miełodyjaj. Aŭstryjcy paśla śpiektakla pryjšli daviedacca, jak u nas atrymałasia zrabić «dymavuju chareahrafiju» — ujavicie, jak jany ździvilisia, kali ŭbačyli za scenaj ludziej z prasami?

Kamientary da artykuła