U Maładziečnie šparkimi tempami idzie rusifikacyja
Aleś Kštałtny, Maładziečna
Piša naš čytač z horada Dažynak-2011.
Dažynki Maładziečna sustrakaje abnoŭlenym. Źjaviłasia šmat novych abjektaŭ, fasady damoŭ na centralnych vulicach apranulisia ŭ pastelnyja kolery, stary asfalt šmat dzie źmianiła plitka, źjavilisia pryhožyja fantany i skulptury. Adnym słovam, jość čamu paradavacca. Ale jość i toje, što mocna zasmučaje.
Horad, jaki ŭ 90-ch hadach minułaha stahodździa pretendavaŭ na zvańnie kulturnaj stalicy kali nie ŭsioj Biełarusi, to, prynamsi, cełaha rehijona, amal całkam straciŭ svoj biełaruski kałaryt.
A na toj čas tut byli ŭsie prykmiety davoli žvavaha nacyjanalnaha adradžeńnia:
bolšaść ustanovaŭ adukacyi nabyła status biełaruskamoŭnych, horad pazbaviŭsia kamunistyčnaj tapanimiki, tut naradziŭsia Fiestyval nacyjanalnaj muzyki i paezii, moładzievy fiestyval «Rok-niemaŭla», pravodzilisia kanfierencyi, imprezy, jakija nasili biełaruski nacyjanalny charaktar i šmat čaho inšaha. Miascovym savietam deputataŭ była raspracavanaja hruntoŭnaja prahrama raźvićcia biełaruskaj movy i kultury. Tut nie adbyŭsia nivodzin antynacyjanalny refierendum (pačynajučy ad zachavańnia SSSR), što śviedčyła pra prychilnaść balšyni nasielnictva da idejaŭ nacyjanalnaha adradžeńnia. Možna ćvierdzić, što hetaja prychilnaść zastajecca i dahetul. Ale miascovaja ŭłada paśla sychodu pieršaha demakratyčna abranaha mera horada Hienadzia Karpienki i ŭstalavańnia prezidenckaj viertykali pierastała prysłuchoŭvacca da nastrojaŭ haradžan — bo nie haradžanie ž jaje vybirajuć,
— i paviała palityku na vykaranieńnie tych parastkaŭ biełaruščyny, jakija šparka ŭzychodzili na ŭzaranaj hlebie. Možna kazać, što ni biełaruskich sadkoŭ, ni biełaruskich škoł užo niama, a kali niejkija jašče j majuć taki status, to tolki na papiery. Miascovaja rajonka «Maładziečanskaja hazieta» ź biełaruskamoŭnaj zrabiłasia dźviuchmoŭnaj, Fiestyval biełaruskaj pieśni i paezii pierastaŭ być štohadovym, u adroźnieńnie ad Słavianskaha bazaru, i ŭžo nie pravodzicca z tym razmacham što za Karpienkam. Nie hučyć tut i hołasu TBM, bo daŭno nie padaje jano ŭžo prykmietaŭ žyćcia. I, što samaje prykraje, vizualnaje asiarodździe hetaha słaŭnaha biełaruskaha horada pačało bolš nahadvać niejki pravincyjny rasijski haradok. Mnohija šyldy nazvaŭ vulic, jakija raniej vykonvalisia pa-biełarusku, zamienienyja na ruskamoŭnyja, mała dzie ŭ dziaržaŭnych i niedziaržaŭnych ustanovach ubačyš (pra pačuješ ja ŭžo i nie kažu) biełaruskaje słova. Ale najbolšy razmach rusifikacyja nabyła z nabližeńniem Dažynak. Tak, na niadaŭna adramantavanym kinateatry, jaki ad pačatku svajho isnavańnia (a heta nie mienš jak pałova stahodździa) mieŭ nazvu «Radzima», ciapier «krasujecca» śviežaja šylda «Rodina». Navat za kamunistami padčas ramontu hetaj ustanovy nichto nie navažvaŭsia mianiać biełaruskuju šyldu. Nasuprać kinateatra, na tolki što adčynienym abutkovym markiecie, taksama zichcić śviežaj farbaj ruskamoŭnaja šylda «Dom obuvi». I hetak spres, dzie tolki adbyvajecca zamiena starych šyldaŭ albo ŭźnikajuć novyja. Biez sumnievaŭ, miascovy rajvykankam budzie adchryščvacca ad hetaha pracesu, maŭlaŭ, heta vola ŭładalnikaŭ ustanovaŭ, što ŭstaloŭvajuć ruskamoŭnyja šyldy. Ale tady paŭstaje pytańnie: chto ŭ domie haspadar? I čamu rekłamnaja pradukcyja z vyjavami Maładziečna, jakaja źjaviłasia ŭ prodažy, praktyčna ŭsia vykananaja pa-rusku? I što tady, narešcie, značać zajavy kiraŭnictva krainy, ahučanyja ŭ minułym hodzie, pra płany pašyryć užyvańnie biełaruskaj movy, pra zaćvierdžany płan mierapryjemstvaŭ pa papularyzacyi i pašyreńni śfiery vykarystańnia biełaruskaj movy ŭ žyćci hramadstva? Dla maładziečanskich uładaŭ, jak bačna, hetyja zajavy — pusty huk.
Čytajcie taksama:
Kamientary da artykuła