USAID spansaruje Łukašenku
№ 07 (128) 1999 h.
USAID spansaruje Łukašenku
Bolšuju častku amerykanskaj dapamohi, układzienaj u Biełaruś z 1996 hodu, źjeŭ Łukašenka, adzin z najbolš zaciatych apanentaŭ amerykanskich intaresaŭ u Eŭropie — śćviardžajuć ludzi, dobra znajomyja z pracesami akazańnia dapamohi. Niahledziačy na heta, rehijanalny ofis Ahienctva ZŠA pa mižnarodnym raźvićci, jaki znachodzicca ŭ Kijevie, praihnaravaŭ zapatrabavańni źmianić šlachi akazańnia dapamohi, a naadvarot, zapytaŭ Kanhres ZŠA pra toje, kab amal padvoić vieličyniu hadavoj dapamohi Biełarusi.
Łukašenkaŭ režym rabuje dapamohu pa staroj savieckaj schiemie: utrymlivajučy štučna zanižanyja kursy abmienu valuty. Amerykanski Fond Dapamohi (USAID) vysyłaje hrošy atrymalnikam praź biełaruskija banki ŭ dalarach. Dalary jduć na karyść režymu, a atrymalnik pieravodu atrymoŭvaje tolki małuju častku dalaravaha koštu ŭ biełaruskich rublach. Dziaržava nia tolki kanfiskuje častku hrantaŭ, dziakujučy rabaŭnickim abmiennym kursam, ale j nie dazvalaje abnajaŭlivać hrošy, prymušaje karystacca vyklučna bieznajaŭnymi rachunkami, na čym kradzie jašče častku. Bolš za toje, reštu jašče j abkładajuć vialikim padatkam. Piter Bern, były dyrektar Fondu Sorasa ŭ Biełarusi, ličyć, što atrymalniki dapamohi vypłačvajuć u jakaści padatkaŭ kala 30 % ad sumy hrantaŭ. U vyniku da arhanizacyjaŭ-atrymalnikaŭ dapamohi dachodzić chiba jaki adzin dalar ź piaci ci šaści. «A piać ź šaści dalaraŭ dapamohi iduć naŭprost u administracyju biełaruskaha prezydenta», — śćviardžaje Bern.
Piter Bern kaža, što jon užo ŭzdymaŭ prablemu ŭ Kijevie ŭ kastryčniku, ale aficyjnyja pradstaŭniki USAID zrabili vyhlad, što nia čujuć. Linda Bernštajn, adkaznaja za finansavuju dapamohu Biełarusi, admoviłasia kamentavać zajavu Berna. «Heta častka značna šyrejšaj palityčnaj prablemy», — adkazała jana.
Na web-sajcie kijeŭski USAID piša, što na 1999-ty finansavy hod čakajecca vydzialeńnie dla Biełarusi 11,3 miljonaŭ dalaraŭ (u paraŭnańni z 6,7 miljonaŭ dalaraŭ u 1997 i 1998 hadach). Heta mizer pobač z 225 miljonami dalaraŭ, jakija ZŠA vydzieliła ŭ jakaści dapamohi Ŭkrainie pa hetaj prahramie, ale ŭsio ž heta značnaja padtrymka režymu, jakomu krytyčna nie staje valuty. «Škada, što takija vialikija sumy hrošaj marnujucca», — škaduje Bern. Z 1997 hodu, kali dziejnaść Fondu Sorasa ŭ Biełarusi zabaranili, a samoha Berna departavali, jon praciahvaje pracavać ź niedziaržaŭnymi arhanizacyjami Biełarusi z-za miažy.
Zapyt USAID na 2000 hod ciapier razhladajecca ŭ Kanhresie. Adzin z kanhresmenaŭ-respublikancaŭ, jaki maje dačynieńnie da kantrolu za finansavaj dapamohaj, adznačyŭ, što jon ničoha nia čuŭ pra chitryja systemy pieravodu hrošaj, ale heta jaho nie ździŭlaje. «Našaj palitycy brakuje ŭjaŭleńnia. My ŭvieś čas abaraniajemsia i nia dumajem pra nastupalnyja metady». Inšaja adkaznaja asoba ŭ Kanhresie vykazała nieparazumieńnie, čamu USAID nie pierasyłaje ŭ Biełaruś dalary hatoŭkaju ŭ dyplamatyčnaj pošcie.
Niadaŭna šerah biełaruskich demakratyčnych niaŭradavych arhanizacyjaŭ źviarnuli ŭvahu na jašče bolš składanuju prablemu — stvareńnie režymam niaŭradavych arhanizacyjaŭ, jakija vydajuć siabie za prychilnikaŭ demakratyi i spaborničajuć za atrymańnie dapamohi z sapraŭdnymi NA. U adkrytym liście biełaruskaja Asambleja niaŭradavych arhanizacyjaŭ (ANA) abvinavaciła pradstaŭnictvy USAID, u pryvatnaści, tyja, jakija znachodziacca va Ŭkrainie, što ich dziejnaść nie adpaviadaje metam stanaŭleńnia demakratyi ŭ Biełarusi. Reč u tym, što biełaruski režym sprabuje ŭziać pad svoj kantrol tak zvany «treci sektar», NA, ukaraniŭšy tam svaich ludziej abo ahientaŭ KHB, ale na heta nichto nie zvažaje. Pavodle Žanny Litvinoj, kiraŭnika Biełaruskaj Asacyjacyi Žurnalistaŭ, «urad stvaryŭ svoj kišenny pravaabarončy kamitet, svaju ŭłasnuju Asacyjacyju žurnalistaŭ. Sapraŭdny ž treci sektar, asnoŭnuju siłu supracivu tatalitaryzmu, sprabujuć marhinalizavać». Ale nia ŭsie za miežami Biełarusi razumiejuć tuju niebiaśpieku, jakuju ŭjaŭlaje saboj dyktatarski režym u Biełarusi, i toje, chto ŭ Biełarusi niasie asnoŭny ciažar «adkrytaha supraćstajańnia dyktatury». List padpisali Vasil Bykaŭ, Taciana Proćka, Michaił Čyhir, ciapier užo čarhovy viazień režymu, dy inšyja.
Tery Lery, pradstaŭnik USAID, ličyć, što heta tolki pryvatnaja baraćba, vynik kankurencyi miž NA u baraćbie za dapamohu. «ANA i biełaruskaja apazycyja chočuć skamprametavać arhanizacyi, źviazanyja z uładami, — kaža Lery. — Ale jak my možam nie padtrymlivać arhanizacyi, chaj i stvoranyja pry padtrymcy ŭradu, ale niepalityčnyja, da prykładu, supołki invalidaŭ».
Sapraŭdy, bolšaść biełaruskich NA, stvoranych dziaržavaj, nia vielmi adroźnivajecca ad arhanizacyjaŭ, zasnavanych byłymi partyjnymi i kamsamolskimi bosami va Ŭkrainie i Rasiei dziela zarablańnia hrošaj pošukam hrantaŭ.
«My napisali hety list nia dziela skandału ci intryhaŭ, — kaža Karłas Šerman, vice-prezydent PEN-klubu i adzin z aŭtaraŭ. — My ŭdziačnyja tym dabradziejam, bieź jakich niezaležny sektar u Biełarusi zahinuŭ by. Ale što datyčyć hrošaj amerykanskich padatkapłacielščykaŭ, dyk ja ŭpeŭnieny, što jany nia chočuć, kab hrošy išli na finansavańnie łukašenkavaha AMONu».
Z taho času, jak Łukašenka vysieliŭ zachodnich dyplamataŭ ź ichnych rezydencyjaŭ, Eŭropa pierastała dapamahać Biełarusi pa linii TACIS. Pramuju dapamohu ad ZŠA Biełaruś praciahvaje atrymlivać. Pradstaŭnica amerykanskaha infarmacyjnaha centru ŭ Miensku, adnak, kaža, što amerykanskaja misija ŭ Biełarusi nie niasie adkaznaści za toje, kudy traplajuć hetyja hrošy. «It is not subject here», — dadała jana.
Pavodle «Kyiv Post»
Padrychtavaŭ Andrej Saŭčanka