Siarhiej Paŭłoŭski. NIERELIHIJNAJA NACYJA (Tema numaru)
№ 07 (128) 1999 h.
NIERELIHIJNAJA NACYJA
Jość zakanamiernaść u tym, što, pišučy z numaru ŭ numar pra biełaruskuju praŭdu i kryŭdu, pra našy filii i fobii, my mižvoli padstupajemsia da miažy ŭśviadomlenaha i patajemnaha, kali sensy pierastajuć razumiecca, a mohuć tolki adčuvacca ŭ hłybini dušy. Heta ŭžo taja sfera, dzie panuje nie navuka, a relihija. Pašyranaje mierkavańnie pra nierelihijnaść biełarusaŭ identyčnaje dumcy pra toje, što biełarusaŭ mała abychodzić niezaležnaść ichnaje krainy. Inšymi słovami, adnosiny da Viery i Svabody supadajuć. I tut adrazu zhadvajecca adkaz na pytańnie — a čamu našyja susiedzi — litoŭcy abo palaki takija ŭpartyja ŭ adstojvańni svaje niezaležnaści? Dy tamu, što ŭ ich nikoli, navat u kamunistyčnyja časy, nie pieraryvałasia tradycyja kaściołu. Ź inšaha boku ateizm rasiejcaŭ i dałučanych da ich biełarusaŭ nie dapuskaŭ pamknieńnia da niezaležnaści...
Adzin kaleha ŭ adkaz na takija maje razvahi pryvioŭ u prykład statystyčna nierelihijnyja nacyi staroje Eŭropy, nakštałt halandcaŭ abo švedaŭ. Maŭlaŭ, pracent viernikaŭ tam mienšy za pracent niaviernikaŭ i praciahvaje źmianšacca. Ale znoŭ ža hutarka idzie pra patajemnaje, a nie pra toje, chto kaža, što Boha niama, a chto — što Boh jość, chto chodzić u carkvu, a chto nia chodzić. Samy zaciaty deklaravany ateist moža ŭ dušy svajoj ščyra vieryć i naadvarot. Tut jak u znakamitym epizodzie ź filma Andreja Tarkoŭskaha «Stałkier». Pamiatajecie, jak Stałkier tłumačyć, čamu Dzikabraz paviesiŭsia? Jon u Zonu išoŭ za brata prasić, a jaho hrašyma zavaliła. Bo ŭ Zonie tolki samyja patajemnyja žadańni zbyvajucca. Ja dumaju, što kožny sučasny halandziec abo šved u pracesie ŭzhadvańnia absalutna niaśviedama atrymaŭ i pačućcio Boha, i pačućcio Svabody. U vyhladzie taho samaha patajemnaha žadańnia.
I dalej, što b jon ni kazaŭ, za kaho b ni prasiŭ, a žyć jon užo budzie i z Boham, i ŭ Svabodzie.
Vyhladaje, heta jakraz toje, što ŭ našym vypadku najčaściej vypadaje z pracesu ŭzhadavańnia. I samaje pieršaje, što vypadaje — patajemnaje pačućcio Siabie. Toje samaje kalektyŭnaje patajemnaje, jakoje i tvoryć nacyju. U celnych i adzinych u sabie narodaŭ hetaje pačućcio hadujecca ŭ siemjach, u tradycyjnym asiarodku, u škole, choć škoła pieravažna ahučvaje, h.zn. vykryvaje patajemnaje, imkniecca zrabić jaho ŭśviadomlenym. Hłybinnaje ŭzhadavańnie tut prachodzić sposabam zavučvańnia, zazubryvańnia, jak na ŭrokach relihii. Ale heta ŭsio ž nia toje miesca, dzie najpierš adbyvajecca pieradača patajemnaha.
Najpierš — mižčałaviečy kantakt. A ŭ nas naša starejšaje pakaleńnie, kali nie ciarpieła ad stalinščyny, dyk časta vierna joj słužyła. A stalinščyna vymahała nia tolki ŭśviadomlenaje, ale j patajemnaje lubovi. Jość i takija metady ŭzhadavańnia, kali ŭ patajemnaje zahaniajucca patrebnyja ŭładzie pačućci. Heta najpierš — paničny strach i vytvornaje ad jaho pačućcio rabskaje pakory. Badaj, niama ŭ našaj krainie starejšaha čałavieka, jaki b nie nasiŭ pad sercam choć krupicu hetaha strachu i pakory. Ludziej inšaha kštałtu zusim mała, jany, jak ciapier modna kazać, na ŭzroŭni statystyčnaje pamyłki. U hutarkach z takimi ludźmi prosta fizyčna adčuvaješ prysutnaść patajemnaha pačućcia Siabie, Svabody i Praŭdy. Rozumam heta nia vytłumačyš — atrymajecca nabor banalnaściaŭ. Mahčyma, adziny sposab pierajemnaści patajemnaha — heta hladzieć i imknucca być takim, jak jany. Składanaja mechanika patrabuje, jak i ŭsio hienijalnaje, vielmi prostaha metadu. Ale na hetym prostaść skančajecca.
Na kaho pazirać biełarusam, da kaho imknucca być padobnymi, kab urešcie davieršyŭsia hety šmatpakutny praces farmavańnia nacyi? Moj adkaz — na tych ludziej, jakich abjadnoŭvaje siońnia Rada BNR. Ale heta tolki moj adkaz. Moj i jašče niekalkich socień čałaviek, kamu takoje hladzieńnie dastupnaje. Na kaho hladziać astatnija? Na ŭsienarodnaha prezydenta? Tych, chto hladzić z pašanaj, usio mieniej. Vyhladaje, što bolšaść prosta paziraje pa bakach. Jany ŭ prastoi. Jany nia dumajuć pra pierajemnaść, tamu j nia majuć patajemnaha pačućcia biełarusaŭ.
Siarhiej Paŭłoŭski