Barys Kazakoŭ. Śniežań
№ 07 (128) 1999 h.
Barys Kazakoŭ.
Śniežań
Kali my pramaŭlajem: «śniežań» — u našym ujaŭleńni paŭstajuć zusim peŭnyja asacyjacyi: Kalady, biełyja hurby, čorna-biełyja karunki halla ŭ pustych sadach, ptuški, jakija nie adlatajuć z radzimy, punsovy šar sonca ŭranku i chutkim adviačorkam, śviežyna na śniezie...
U «Śniežni» Barysa Kazakova siužet dvuboju čałavieka j jahonaje śvińni — nieadjemnaha śniežańskaha rytuału — stanovicca kostkaj kampazycyi, vakoł jakoje naroščvajucca dadatkovyja abjekty. «Śniežań» — nietypovaja praca Kazakova. Pieradusim tut jon sprabuje vyrašyć prablemu prastory, uvajści ŭ biaskoncaść perspektyvy ščylnaha, u pryciemkach, zimovaha pavietra. Choć vyrašeńnie jon znajšoŭ dekaratyŭnaje, blizu multyplikacyjnaje: plama abjektu paznačaje i siužetnuju liniju i stvaraje plan.
U hetym vyjaŭlajecca dośvied Kazakova jak teatralnaha mastaka. Naprykancy 60-ch jon azdablaŭ spektakli ŭ teatrach Miensku i Mahilova. Dyjapazon jahonych sceničnych siužetaŭ vialiki. Heta i «Kavarstva j kachańnie» Šylera, i «Miljanerka» Šoŭ, i «Zorka Venera». Darečy, mienavita afarmleńnie da spektaklu «Zorka Venera» Ałtuchova i Burjana, jaki byŭ upieršyniu pastaŭleny ŭ Teatry junaha hledača ŭ Miensku, i stvaryła Kazakovu słavu adnaho z vydatnych teatralnych mastakoŭ našaje krainy. Paśla jon śviedama pakidaje hetuju tvorčuju halinu, dzie zdoleŭ realizavacca z pośpiecham, na toje, kab zaniacca mienšymi, stankavymi formami. Adnak i ŭ stankavych tvorach Kazakova papiaredni ŭpłyŭ teatralnaha žyvapisu vidavočny.
... Siarod tych rasiejcaŭ, što stali mastakami ŭ Biełarusi, jość tvorcy roznaha maštabu. I pa-roznamu jany bačyli j bačać svaju misiju. Za redkim vyniatkam, jak raniej, hetak i ciapier, bolšaść ź ich ni ŭ jakaj stupieni nia bačyć siabie mienavita ŭ biełaruskim kantekście. Hetkim vyklučeńniem stała tvorčaść Barysa Kazakova, jaki pieraŭvasablaje šerah biełaruskich mitaŭ: vioska, chata, karova-karmicielka... Jahonyja pałotny — «Łaźnievy dzień», «Viartańnie dadomu», «U Siarhiejevičach», «U chlavie», «Ivan Ściapanavič» pierarastajuć u kanceptualny šerah vobrazaŭ, ź jakich satkanaje biełaruskaje žyćcio. I kožny z hetych vobrazaŭ hruntujecca na abjektach, jakija jość mitami: małako, chleb, vino, čovien, chata, praca...
Adbor dakładnych formaŭ, niby słovaŭ da vieršu, robić pałotny Kazakova amal prypavieściami, nabližajučysia da miažy litaratury. Naprykład, karciny «Kryŭda. Padletak» ci «Car-vino, car-ryba» — heta ŭžo siužety, jakija mohuć stać vartymi dla ŭvasableńnia nia tolki ŭ žyvapisie...
Kanceptualizm Kazakova, jahonaja paśladoŭnaść u vyčerpvańni temy, ci jaje frahmentu, nabyvaje časam paradaksalnyja formy. Adzin z najbolš pakazalnych prykładaŭ — heta šerah partretaŭ vučonych, jakimi azdoblenaja zala pasiedžańniaŭ u Instytucie hlebaznaŭstva i ahrachimii. Sami partrety pieratvoranyja ŭ dekaratyŭnyja pano, jakija adno za adnym paznačajuć peŭnyja źbiehi paniaćciaŭ, mity pra vučonaść i navuku z usim naboram adpaviednych aksesuaraŭ. U hetkim ža rečyščy stvorany i «Pory hodu», jakija raspačynajucca pałatnom «Śniežań. Tut biełaruskija miesiacy musiać vyjaŭlacca praz nabory tryvałych ujaŭleńniaŭ pra paradak ziamnoha žyćcia.
Dastatkovaść — najpieršy pryncyp mastactva Kazakova. Kolki dastatkova mužčynaŭ, kab udała raździełać parsiuka? Dvuch. A žančyna dapamahaje z vadoju. Dva mužčyny, adna žančyna, dva viadry, adzin parsiuk. Mienavita ŭ hetaj dastatkovaści i toicca sens słova paradak.
Kalarystyčna centar kampazycyi skancentravany zvyšdakładna — na kropcy ahniu, jakim smalicca viapruk. Haračyja vodbliski ad jaje pa kole aśviatlajuć samu dzieju, jakaja kinetyčna razhortvajecca ŭ nas na vačach. U maroznaj ranišniaj smuzie, kali ŭžo pahaśli zory, ale nie ŭspłyło sonca. Ludzi varušacca siarod ściudzionaje, niamoje prastory. Niby adnyja na ŭvieś bieły śviet...
Dziela taho, kab prycišyć dramatyzm siužetu, u kampazycyju dadadzienyja ptuški — bieskłapotnyja istoty. Vysoka ŭ niebie lacić volnaja hałka, jakaja svaim strakatańniem budzić navakolnuju cišu. A pa dyjahanali, u supraćlehłym kucie, la sabačaje budki, śviecica druhi ahieńčyk — pieŭnieŭ hrabianiok. Pieŭnia z kuraju haspadary zarežuć nia siońnia, nia ŭ śniežni..
Siarhiej Chareŭski
Kazakoŭ Barys (1937, m. Bałachna, Rasieja) žyvapisiec, teatralny dekaratar. U 1958 skončyŭ Horkaŭskuju mastackuju vučelniu, u 1964 — Biełaruski teatralna-mastacki instytut. Z 1970 da 1974 vykładaŭ tamsama. Azdablaŭ spektakli ŭ teatrach Miensku i Mahilova.