Valerka Bułhakaŭ. § 3. Pra haspadarčuju nieabchodnaść i ekanamičnuju metazhodnaść. SŁOŬNIK PANIAĆCIAŬ
№ 07 (128) 1999 h.
SŁOŬNIK PANIAĆCIAŬ
§ 3. Pra haspadarčuju nieabchodnaść i ekanamičnuju metazhodnaść.
My z maim znajomym N lubim pahodnym dziańkom pachadžać vakoł našaha mikrarajonu. Padčas hetkich prachodak my viadziem zacikaŭleny dyjaloh. Ubačyŭšy niejkich sprytnych maładzionaŭ u vialikim samachodzie marki «Ford», moj spadarožnik sa skruchaj u hołasie adznačaje: «Nu, chiba jany razumniejšyja za mianie — dyk čamu ž jany majuć mašynu, a ja nie?» Paśla nievialikaj paŭzy mnie davodzicca nieadkładna reahavać: «Vidać, tut zahvazdka nie ŭ mazhoch, a ŭ prazie žyćcia — mienavita svojeasablivaja vitalnaść vyznačaje hetkuju liniju ichnych pavodzinaŭ».
Biełarusy ŭ svajoj masie nieabyjakava staviacca da vyrabaŭ-vynikaŭ industryjnaj kultury. Im padabajucca bujnatanažnyja aŭtamabili, ich vabiać kominy pradpryjemstvaŭ ahulnarespublikanskaha padparadkavańnia i pachi vialikich haradoŭ. Novy čas prynosić novyja zamiłavańni: redki biełarus ustaić pierad vialikim patrymanym aŭtamabilem niamieckaj abo japonskaj vytvorčaści.
Raskryŭšy jakuju-niebudź biełaruskuju hazetu, my pabačym na jaje staronkach symbaličnaje adlustravańnie hetaj nieabyjakavaści. «Naroščvać tempy vytvorčaści kalijnych uhnajeńniaŭ — nadzionnaja patreba siońniašniaha dnia», «Paśla niepraciahłaha spynieńnia znoŭ zapracavaŭ kanvejer MTZ — flahmanu biełaruska-rasiejskaj intehracyi», «Dvaccać rabočych Mienskaha zavodu kołavych ciahačoŭ za vypusk nia majučaj u suśvietnym maštabie analahaŭ pradukcyi byli ŭznaharodžanyja prezydentam Rasiejskaj Federacyi», «Vyraby Žytkavickaha matorabudaŭničaha zavodu karystajucca ŭsio bolšym popytam».
Aficyjnyja srodki masavaj infarmacyi pa staroj tradycyi burna aśviatlajuć padziei, źviazanyja z «narodnaj haspadarkaj», i tradycyjna zmaŭkajuć, kali havorka zachodzić pra stan movy i kultury tytulnaj nacyi (paniaćcie kultury ŭsio čaściej asacyjujecca ŭ ich z hastrolami zaježdžych rasiejskich teatralnych trupaŭ). Sapraŭdy, čaho vartaja hetaja mova pierad abliččam niečuvanaha ekanamičnaha rostu i adnaŭleńnia adzinaj ekanamičnaj prastory?
Hipertrafija industryi planamierna nasadžałasia ŭ Biełarusi — pieradusim jak efektyŭny srodak rusifikacyi, pryviazki ŭskrainy da centru. Imperskija ideolahi neakalanijalizmu nikoli nie curalisia nihilisckaha dušku. Dla ich abaronazdolnaść «radzimy», jaje «ekanamičnaja biaśpieka» zaŭsiody byli katehoryjami najvyšejšymi, u paraŭnańni ź jakimi niejkaja «ŭskrainnaja» tradycyjnaja kultura blakła j hublała choć jaki sens i značeńnie. Virus hetaha imperskaha nihilizmu nadziejna pierachoŭvajecca ludźmi ŭ biełych chałatach ažno dahetul: biespamyłkovym śviedčańniem hetaha źjaŭlajecca tak i niepieraadolenaja tendencyja myślić u terminach «haspadarčaj nieabchodnaści» i «ekanamičnaj metazhodnaści».
U čyich intaresach zachoŭvać taki stan rečaŭ — z adnaho boku, vulharna abahaŭlać bujnuju pramysłovaść, padparadkavanuju dziaržavie, bačačy ŭ joj zaruku budučaj stabilnaści, a z druhoha — brudna taptać nahami movu, niahledziačy na toje, što jana, u adroźnieńnie ad pramysłovaści, źjaŭlajecca kalektyŭnym tvoram dziasiatkaŭ pakaleńniaŭ biełarusaŭ, dumajecca, tłumačyć nia treba.
Voś tak i žyviem: čužymi nacyjanalnymi intaresami.
Valerka Bułhakaŭ