Andrej Mielnikaŭ. Małaja padarožnaja knižyca
№ 07 (128) 1999 h.
Małaja padarožnaja knižyca
22 sakavika, paniadziełak, Vorša. U RAFiku-maršrutcy siadzić kanduktar. Heta — na dziesiać pasažyraŭ maksymum. Tak by mović, baraćba ź niepracoŭnymi dachodami šafiora. A ŭ kanduktara jany pracoŭnyja?
Bobr. Sustrakaje Aleś Puškin. Uvieś u čornym. Načyščanyja boty, pad pachaj — tečka. Chodzić treci dzień pa Babry i vyśviatlaje ŭ ludziej, kaho b tyja chacieli ŭ prezydenty. Karcina nastupnaja: ź dziesiaci miascovych — try ćviorda «za Łuku», piaciora — bałota: nikomu nia vierać, i — pa adnym za Paźniaka z Čyhirom. «Ale za Paźniaka ŭsio ž bolš», — kaža Aleś. Uvohule, babroŭskija samazabiaśpiečvajucca: u kožnaj chacie bočki, miaški, skryni z praduktami — tak lubuju ŭładu možna pieratryvać. Kročym da puškinskaj siadziby. Pa darozie Aleś pakazvaje na pryvatnyja kramki z tańniejšymi za dziaržaŭnyja tavarami, padvodzić da carkvy, pabudavanaj na narodnyja srodki za Harbačova. Sam Puškin nabyŭ dla carkvy zvon za šeśćdziesiat baksaŭ i biaspłatna raśpisaŭ jaje freskami. Carkva začynienaja, ale Aleś kaža, što maje ŭ chacie svoj kluč ad chrama: «pajamo i zojdziem», ale zajści nie vychodzić. Siadzim, pjem kavu. Stuk. Učastkovy. Apraŭdvajecca, što čałaviek jon padniavolny, ale musić vieźci Puškina ŭ Krupski RAUS na razmovu, bo tak zahadaŭ načalnik. Kocim utroch na milicejskim «Žyhulonku». Pra mianie Aleś kaža jak pra rok-muzyku. Učastkovy — amatar panku. Pra pank i razmaŭlajem.
Krupki. Puškin prapanoŭvaje mnie vyjści la škoły, dzie pracuje naš siabra Andrej Alachnovič. Škoła stalinskaj pabudovy nahadvaje haradzienskuju turmu. Kali vychodzim z Alachnovičam, badziory Puškin kročyć nasustrač. Maŭlaŭ, razmova pryznačanaja na druhuju. A pakul — redakcyja rajonki «Leninskim kursam». Aleś daje abjavu, što nabudzie zrub pad łaźniu — znajšlisia amatary jaho tvorčaści ŭ Niamieččynie i, adpaviedna, hrošy. Damaŭlajemsia, što kali praz hadzinu Puškin nia vierniecca z RAUSu, pojdziem z Alachnovičam vyzvalać. Hladžu materyjały tutejšych archiealahičnych raskopaŭ i słuchaju raspoviedy pra Małoje Paleśsie (tak hieohrafy zavuć rehijon Krupak). La treciaj prychodziać Alachnovičava žonka Natalla i Janina Puškina. Zavichajucca la stała, a my z Andrejem rušym da RAUSu. Z-za dźviarej kabinetu načalnika milicyi Zimnickaha danosiacca hałasy troch čałaviek. Tam jašče j rajonny prakuror. Načalnicki hołas łaje Basajeva dy inšych čačenskich zmaharoŭ. Tady — iznoŭ hłuchaja razmova. Narešcie la dźviarej hučyć: «Pišytie łučše kartiny, Aleksandr Nikałajevič». Z abiedu ledź paśpiavaju na elektryčku. Biez kvitka. Chłopcy supakojvajuć: tam buduć pradavać, a nie — skažaš: «ad Bieražka».
Miensk. Na zaniatkach u Biełaruskim Kalehijumie Ihar Babkoŭ davodzić, što, kab razvažać pra sutnaść čałavieka, treba jaho ŭpisać u peŭnuju madel śvietu.
24 sakavika. La praduktovaj na Daraševiča pad sotniu čałaviek stajać pa jajki.
25 sakavika, Homiel. Bambiać Juhasłaviju. Uraziła, što j Čarnahoryju taksama. A kali b bambili Biełaruś ź jaje kazarmami va Ŭruččy, Baravusie, Piačach, aeradromam pad Voršaj i RŁS pad Baranavičami? Ni Chusejna, ni Kadafi bambardavańniami nia skinuli.
27 sakavika, Vorša. Hiena j Łarysa — «duchoŭnyja kiraŭniki» Kulturna-Aśvietnickaha Centru imia Karatkieviča — vyrašyli pavinšavać usich aršancaŭ z Dniom Voli praź miascovuju telekampaniju. Padrychtavali tekst, pazyčyli ŭ kaściole videakasetu z klipami viciablanina Savieljeva, uziali hrošy, pajšli zamaŭlać. Hałava telekampanii Siarhiej Bojka adrazu ž zapraciviŭsia: niama ŭ nas dyktara, jaki b vałodaŭ biełaruskaj movaj. Hiena j Łarysa prapanujuć videatekst biez ahučvańnia: «KACIK vinšuje z Dniom Voli ŭsich ščyrych biełarusaŭ». Bojka kateharyčna suprać Dnia Voli: «U mienia otbierut licienziju!» Klipy Savieljeva taksama admiatajuć: tam usiudy bieł-čyrvona-biełyja spałučeńni. U vyniku, Hiena j Łarysa siadzieli i vinšavali aršancaŭ z Dniom Voli z chatnich telefonaŭ.
Doŭsk. Braty, jak zazvyčaj, na rybie. Nakont majho prajektu z kancertam: novy dyrektar škoły admaŭlaje lubyja rok-kancerty — chopić sustrečaŭ vypusknikoŭ raz na hod. Uzornaja SŠ.
Homiel. Ciapłyń. Usiudy haryć suchatraŭje. Jajek i masła ŭ mahazinach niama, małako — dziciačaje ŭ pakiecikach pa 200 h, 20 tysiač za pakiet. Uviečary telefanuje znajomy fermer. Patravili jamu bujnuju žyviołu — piać karoŭ i kania. Dobra šče, što nie samoha fermera.
1 krasavika, čaćvier, Bobr. Znoŭ u Puškina. Jaho razmova z prakuroram rajonu mieła praciah. Dasłali papierku za podpisam staršyni passavietu: «Aleksandr Nikołajevič! 30 marta 1999 hoda prihłašaju tiebia javiťsia v Bobrskij pos. Soviet k 11.00. S toboj iz h.Borisova dołžien vstrietiťsia rabotnik orhanov hosud. vłasti. Prošu nie ihnorirovať». «Rabotnik orhanov» pradstaviŭsia jak Siarhiej Michajłavič Hapiejeŭ — starlej, operupaŭnavažany Barysaŭskaha UKHB. Staršyniu passavietu ź jahonaha kabinetu na čas sustrečy z Puškinym prybraŭ. Aleś pastaviŭ umovaj razmaŭlać tolki pa-biełarusku. Starlej pahadziŭsia, ale pratakoł adnačasova pisaŭ na rasiejskaj. Damahaŭsia ad Puškina pryznańnia, što toj źbiraŭ podpisy za kandydataŭ u prezydenty. Aleś nie pryznaŭsia j pratakołu nie padpisaŭ. Da Vialikadnia Aleś paścicca, robić dla Bobrskaj carkvy dźvie vialikija vyjavy Chrysta na dychcie. Nadviačorkam zachodzim u carkvu. Častka fresak źleva ad uvachodu razburajecca ad vilhaci — budaŭnikam zabrakła hrošaj, kab darabić dach.
4 krasavika, niadziela, Krupski rajon. Z Andrejem Alachnovičam na jahonaj «aŭdziusie» švendajemsia pa pahanskich kapiščach Małoha Paleśsia. La samoj šašy minajem «śviaty dub» — adzin z dvanaccaci kolišnich vołataŭ. Darožnyja słužby zdaŭna namahalisia jaho śpiłavać, ale ludzi tutejšyja nie dali. U Staroj Słabadzie da nas dałučajecca dyrektar miascovaj škoły Michał Adamaŭ syn Baravula — były adnakurśnik Łukašenki dy ruplivy krajaznaŭca. Adamyč źniešnie padobny na Sokałava-Vojuša. I taksama piša vieršy ź pieśniami. Ale krajaznaŭstva pieramahaje. Naviedvajem razam vieličeznuju pahanskuju abservatoryju sa šmatvyjaŭnym vałunom na čale kampazycyi i kurhanami, što paŭtarajuć Vialikuju Miadźviedzicu, «božaje kresła», što lečyć radykulity, «pahanskija mohiłki» z mahičnaj symbolikaj i biełaruskimi kiryličnymi nadpisami paeta Ivana Aleksijeviča, adzin z tvoraŭ jakoha chodzić pa Miensku ŭ vyhladzie biełaruskaha dziciačaha falkloru. Aleksijevič žyvie ŭ Somrach — vioscy z pahanskimi kultami. Tutejšuju carkvu spalili ŭ 1942-m partyzany, a bolšaść ikonaŭ paniščyŭ jašče da vajny dasłany z Voršy nastaŭnik Uroda Aŭsiuk. Somraŭcy štohod ładziać «Piva» — kryvavaje rodavaje śviata, zamiest Paschi śviatkujuć «šułu» i pakłaniajucca dubam, kamianiam dy krynicam. Vydać Aleksijeviču zbornik źbirałasia sama Danuta Bičel.
Andrej Mielnikaŭ