Siarhiej Chareŭski. Albom na pamiać

Siarhiej Chareŭski

Albom na pamiać

Paŭstancki kamandzir 1831 hodu, litaratar i kampazytar Napaleon Orda pad čas paŭstańnia Kalinoŭskaha niečakana dla ŭsich zaniaŭsia, jak tady zdavałasia, niedarečnaj spravaju — pačaŭ malavać pamiatnyja miaściny j šedeŭry biełaruskaha dojlidztva...

Paśla ŭdziełu ŭ papiarednim paŭstańni jon ledź paśpieŭ emihravać, i ŭ Francyi całkam pryśviaciŭ siabie muzycy. Nastaŭnikam staŭ jahony siabra — Šapen. Eŭrapiejskaja viadomaść pryjšła da kampazytara Ordy chutka. Słava, hrošy j spakojnaje žyćcio ŭ viasiołaj francuskaj stalicy byli harantavanyja. Tady Orda zaniaŭsia i litaraturaj. Tut jahonym nastaŭnikam staŭ druhi siabra — Adam Mickievič. Napeŭna, i ŭ hetaj spravie Ordu čakaŭ pośpiech.

Adnak, usio vyrašyłasia pa-inšamu. Napačatku paŭstańnia Kalinoŭskaha jon nielehalna viartajecca na radzimu. I nia z tym, kab nanoŭ uziać u ruki strelbu, nia z tym, kab zaniacca pałymianaj publicystykaj. I navat nia dziela taho, kab pisać maršy dy paŭstanckija himny. Jon abiraje sabie rolu mastaka, kab namalavać usie pomniki, jakija jość u krainie, kab zachavać pamiać pra ich na viaki. Orda stanovicca mastakom u 49 hadoŭ! U časie paŭstańnia 1863 hodu i paśla jaho jon, niby ničoha vakoł nie adbyvajecca, abjaždžaje ŭsiu Biełaruś ad Aśviei da Kobrynia, ad Sapockina da Turava. U vyniku źjaŭlajucca tysiačy hrafičnych tvoraŭ.

Čamu jon nia braŭ čynu ŭ paŭstańni Kalinoŭskaha? Pradčuvaŭ, čym jano skončycca? A staŭšy mastakom, źbiaroh dla naščadkaŭ tuju Biełaruś, jašče nie apahanienuju, nie rasiejskuju. Litaralna śled u śled za im išli akupanty j źniščali dy hańbavali tyja śviatyni, jakija tolki što zafiksavaŭ Orda. Bolšaj častki ich ciapier nie jsnuje naohuł.

Dva dziasiatki hadoŭ jon vandravaŭ, nia majučy svajho domu, całkam addaŭšysia mastactvu. Ale pryjšoŭ čas, kali zaroblenyja koliś u Paryžy hrošy skončylisia. Skončyłasia j žyćcio. Pieršy albom ź litahrafijami Ordy vyjšaŭ paśla jahonaje śmierci, u Aŭstryi. Paśla byli nastupnyja albomy. Jon zdabyŭ sabie novuju, paśmiarotnuju słavu. Ni da jaho, ni paśla nivodzin mastak nie rabiŭ hetkaje tytaničnaje raboty. Da siońnia jahonaja spadčyna jašče nie sabranaja całkam. Nichto peŭna nia viedaje navat kolkaści jahonych hraviuraŭ, litahrafijaŭ dy akvarelaŭ. Časam zdajecca, što im niama kanca — vyjavam biełaruskich haradoŭ, miastečak, zamkaŭ, cerkvaŭ dy majontkaŭ...