Andrej Dyńko. Biełarusy i žydy ŭ paralelnym vymiareńni
№ 33 (154), 6 — 13 śniežnia 1999 h.
Andrej DYŃKO
Biełarusy i žydy ŭ paralelnym vymiareńni
Biełaruskaje ziamlactva ŭ Izraili maje 25 filijaŭ u roznych haradach. Jano bolš šmatlikaje, čym hramada žydoŭskaja tut. Siarod kiraŭnikoŭ filijaŭ jość ludzi z takimi biełaruskimi proźviščami jak Kaziniec, Kamisarčyk, Piernikaŭ. Usio ž bolšaść siabroŭ ziamlactva, jak i bolšaść tych, što zastalisia tut, ciažka nazvać žydami biełaruskimi. Biełaruskich vybili ŭ vajnu, a hetyja pryjechali siudy paśla vajny, i ichnaja biełaruskaść nia bolšaja, čym «adeskaść» adeskich ci «krymskaść» krymskich. Tamu j nie trymajuć ich u Biełarusi ni mahiły dziadoŭ, ni žachi minułaha. Choć moža zastalisia samyja našy, samyja niazvodnyja?
U Viciebsku vydajecca cudoŭny časopis «Mišpacha», u jakim drukujucca biełaruskija žydoŭskija intelektuały ad patryjarcha litaratury na idyš Hirša Relesa da Jafima Holby, što daŭno žyvie za moram. Redakcyja «Mišpachi» znachodzicca na vulicy Kałhasnaj 6, i ŭ hetym jość svoj cymies.
Biełaruskaja žydoŭskaja hramadka žyvie niezaŭvažnym čužomu voku paralelnym žyćciom: u Homieli pravodzicca Festyval intelektualnych i spartovych hulniaŭ, u Viciebsku — Festyval klubaŭ moładzi «Purymšpil» (i, darečy, u jahonych ramkach konkursy «mis Ester» i «mister Mardechaj»), Mienskaje abjadnańnie žydoŭskaj kultury, najdaŭniejšaja supołka žydoŭskaj intelihiencyi, papaŭniaje biblijateku imia Izi Charyka, “Alija” rychtujecca ŭ 15 ulpanach pa vyvučeńni habrejskaj, u žanočym klubie «Tejhłach» navučajuć kašernamu charčavańniu (uvaha: chleb chlebazavodu numar 3 hatunkaŭ «Baradzinski», «Raŭbicki», «Śvisłacki» kašerny!). Artadaksalnyja judei złučanyja ŭ 16 hramadaŭ, prahresiŭnyja — u 13, mienskaja hramada prahresiŭnych i vydaje samuju cikavuju — jak dla čałavieka, što jeść niekašernaje, — z žydoŭskich hazetaŭ Biełarusi — «Mezuzu» nakładam 299 as. «Mezuza» maje dadatki: emihrancki «Becaŭta—Vmiestie» i litaracki «Davar—Słova». U krainie vychodziać taksama miesiačnik «Druźja Chavierim» nakładam 3000, «Aviŭ-Viasna» nakładam 2000 i «Bierieha» nakładam cełych 5000. I ŭsie jany drukujucca ŭ «Medžyku», dzie j niezaležnyja biełaruskija vydańni. My razam.
Leŭ Tałstoj pisaŭ: «Žyd viečny, jon uvasableńnie viečnaści». I toje, što žydoŭ tak pamienieła ŭ Biełarusi, dyk heta z toj pryčyny, što ŭ našym žyćci i pavietry pamienieła viečnaści — u hetym korań našaj biady. U nas pamienieła, a ŭ Izraili prybaviłasia.
Za žydoŭ, što zajmieli svoj Izrail, i za Izrail, što zajmieŭ našych žydoŭ, možna paciešycca. Izrailskija desantniki j tankisty dajuć klatvu na hary Masadzie, dzie ŭ staryja časy stajała krepaść, abaroncy jakoj zrabili sabie śmierć, kab nia trapić u ruki rymlanaŭ. Jany klanucca słovami «Masada bolej nie ŭpadzie nikoli». Najaŭnaść svajho domu Izraila, svajoj paŭnavartasnaj dziaržavy, całkam źmianiaje nacyjanalnuju identyčnaść i navat mentalnaść žydoŭskaha narodu. Izrailskija žydy — heta ŭžo nia toj raśsiejany pa śviecie narod, jaki, budučy marhinalizavanym sacyjalna i viečna frustravanym maralna, vyploskvaŭ usiu svaju enerhiju ŭ mastackuju tvorčaść. Heta bolš nie słabasilny narod skrypačoŭ, šachmatystaŭ i artystaŭ.
Biełarusy nia majuć takoj tradycyi, jak žydy, i spadziavacca, što biełaruskaja mova paŭtoryć los habrejskaj, nie vypadaje. Nielha dapuskacca, kab jana źnikła.
I kali b našy žaŭniery klalisia słovami «Chatyń bolej nie zharyć», heta b tolki rastroŭlivała śviežyja rany i zamacoŭvała naš kompleks achviary. Inšy šlach čakaje nas.
Žyćcio biełaruskaj kultury dla bolšaści nasielnikaŭ krainy taksama prachodzić niezaŭvažna, u dalokim paralelnym vymiareńni. Tolki žydy žyvuć tut va ŭnutranaj emihracyi, viedajučy, što niedzie jość ajčyna, jakuju jany «adzyskali», a my zastajemsia nieviadomymi na «našaj nie svajoj» ziamli.
Žydy pabudavali dziaržavu, hruntujučy svaju samatojesnaść na minułym. Naša minułaje nie takoje vieličnaje. Novaja biełaruskaja samatojesnaść hruntujecca chutčej na supolnaj mecie ŭ budučyni, na viery ŭ našu Novuju Ziamlu ŭ Novaj Eŭropie.
Śviežy numar hazety «Bierieha» paviedamlaje, što prajšli pieramovy z kiraŭnikami šerahu kałhasaŭ Biełarusi nakont nabyćcia zbožža dla vypiečki «macy-šmura», vytvorčaść jakoj planujecca pačać užo ŭ studzieni ŭ puščanym letaś u chod cechu pa vypiečcy macy, jaki adpaviadaje ŭsim normam kašrutu. Žyvuć!