Michaś Bułavacki. Biełaruskaja alimpijada pa matematycy

---

 

Biełaruskaja alimpijada pa matematycy

 

Na pačatku 1999 hodu, kali na zimovych vakacyjach najbolš padrychtavanyja staršaklaśniki źjechalisia ŭ Mahiloŭ na tradycyjnuju abłasnuju alimpijadu, im było prapanavana pa zakančeńni paŭdzielničać u jašče adnoj — biełaruskaj matematyčnaj alimpijadzie, na jakoj patrabavałasia raźviazać tolki adnu zadaču z zapisam raźviazańnia na biełaruskaj movie. I jakaść matematyčnaha raźviazańnia, i jakaść vykarystanaj movy aceńvalisia ŭ bałach, pa sumie jakich i vyznačalisia pieramožcy. Patreba ŭ takoj alimpijadzie, na dumku jaje inicyjataraŭ, mahiloŭskaha TBM i supołki «Koła siabroŭ», była abumoŭlenaja dyskryminacyjaj biełaruskaj movy i aparteidam biełaruskamoŭnych.

Žury dadatkovaj alimpijady ŭ pryznačany dzień i čas čakała dobraachvotnikaŭ u vialikaj zale ŭniversytetu i hadała, kolki pryjdzie. Chvalavańnie było naturalnym, bo i asnoŭnaja dvuchdzionnaja alimpijada stamiła ŭdzielnikaŭ, i dadomu śpiašalisia — dzień byŭ raźjezny. Pryjšli 27 školnikaŭ. Pieravažna z elitnych ustanovaŭ abłasnoha centru. Naturalna, u pałovy z movaj byli prablemy. Cikava, što dobraja mova była ŭ tych navučencaŭ licejaŭ, himnazijaŭ, jakija vyraśli ŭ horadzie, dzie movaj karystajucca mieniej.

Pieramoh u alimpijadzie nia toj, chto lepš viedaŭ matematyku i dobra ŭmieŭ raźviazvać matematyčnyja zadačy, a toj, chto spałučaŭ hetaje majsterstva z majsterstvam vałodańnia movaj: Bukarava Dzijana, Ryhor Michałap i Antoś Kavalčuk. Lepšaje matematyčnaje raźviazańnie było ŭ Jurasia Hrušeckaha, ale nizkija bały za movu adkinuli jaho ŭrešcie tolki na šostaje miesca.

Słušnaść idei mahła vyjavić tolki druhaja takaja alimpijada, bo pieršuju nie było z čym paraŭnoŭvać. I voś roŭna praz hod «alimpijcy» vobłaści byli znoŭ zaprošanyja pazmahacca za piać pryzoŭ TBM. Na hety raz pretendentaŭ było ŭžo sorak. Šyrej adhuknulisia rajony. Vyjaviłasia, što niekatoryja nastaŭniki matematyki ŭžo čakali takoj alimpijady i rychtavali «pad jaje» svaich vučniaŭ. Asobnyja vučni pryjechali admysłova na hetuju alimpijadu. Takim čynam, ideja biełaruskaj alimpijady pryžyvajecca, pra što śviedčyli i ciopłyja słovy nastaŭnikaŭ na adras arhanizataraŭ. Šeść udzielnikaŭ byli ŭžo znajomymi žury, jany pryjšli paspaborničać druhi raz.

Važnym dla nas było i toje, što nastaŭniki stanoŭča aceńvajuć źmiest prapanavanych zadač. Tut sapraŭdy jość prablema. Arhanizatary abłasnych i respublikanskich alimpijad za 40 hadoŭ pierabrali tradycyjnaje koła školnych zadač i ciapier nibyta vymušanyja ŭklučać zadačy, tematyka jakich usio dalej adychodzić ad školnaj prahramy. Na raźviazvańni takich zadač admysłova natreniroŭvajucca asobnyja vučni, najpierš pretendenty na «alimpijskija» pryzy z prestyžnych ustanovaŭ (dzie pieramohi na alimpijadach ličacca abaviazkovymi). I atrymlivajecca, što pieramahaje na alimpijadzie nie najrazumniejšy (jak heta i pavinna być), a toj, chto lepš namuštravany na peŭnaha charaktaru zadačach.

I nastaŭniki adrazu zaŭvažyli i adznačyli, što zadačy biełaruskaj matematyčnaj alimpijady vyhodna adroźnivajucca: jany nie vychodziać za miežy školnaj prahramy, ale patrabujuć zdolnaści varyjatyŭna karystacca nabytymi viedami.

Ale hałoŭnaje vyjaviłasia paśla taho, jak pracy vučniaŭ byli pravieranyja. Jakaść uzrasła — i matematyčnych razvažańniaŭ, i — asabliva! — movy.

Lepšaje matematyčnaje raźviazańnie zadačy i na hety raz było znojdziena ŭ talenavitaha chłopca Ju.Hrušeckaha. Ale ciapier i jahonaja mova była adnoj ź lepšych: adna pamyłka na 50 słovaŭ. Na hety raz jon nie pakinuŭ nikomu šancu apiaredzić siabie. I Hrušecki nie adzin taki. Z šaści paŭtornych udzielnikaŭ piać palepšyli svaju movu.

Ryhor Michałap pry vidavočnym roście i ŭ matematycy, i ŭ movie znoŭ apynuŭsia na druhim miescy. A treciaje zaniała Dzijana Skačkova z Kryčava. Niečakana, bo Dzijana pryjechała ŭ Mahiloŭ na abłasnuju alimpijadu pa biełaruskaj movie, pa zakančeńni jakoj vyrašyła pasprabavać svaje siły i ŭ matematyčnaj alimpijadzie.

Mahiloŭskaja arhanizacyja TBM źviarnułasia da Ministerstva adukacyi z prapanovaj pravieści analahičnuju alimpijadu dla ŭsioj krainy. I tady bieraściejcy (bo ŭ hetym hodzie respublikanskaja matematyčnaja alimpijada pravodzicca ŭ Bieraści) atrymajuć unikalnuju mahčymaść udzielničać u I-j biełaruskaj matematyčnaj alimpijadzie Biełarusi: udzieł u joj budzie volnadastupnym.

Naturalna, što isnavańnie dźviuch paralelnych alimpijadaŭ — nia norma. Naša mara, kab novaja alimpijada jak maha chutčej źnikła z-za adsutnaści patreby ŭ joj, bo biełaruskimi stanuć alimpijady dziaržaŭnyja. Ale hetaha daviadziecca pačakać.

Michaś Bułavacki, Mahiloŭ