Michał Zaleski. Hieroi i achviary

---

 

Hieroi i achviary

Film «Advažnaje serca» z udziełam Meła Hibsana vyjšaŭ u pierakładzie na biełaruskuju movu

 

Ot zdaryłasia. Žyŭ u našym miastečku adzin dobry čałaviek. A potym jechaŭ z puščy lesavoz, začapiŭ jaho biervianom. Pamior, a dzieci zbeścilisia. Syn siadzieŭ, kažuć, i prapaŭ niedzie paśla turmy. Dačka skurviłasia dyj naradziła bajstručka. Biehaje ciapier sam sabie: smarkaty, murzaty, nachabny i zładziejkavaty. Chto pra jahonaha dzieda zhadvaje? Dzicio toje ludziam, jak stremka.

Byvaje hetak i z cełaj nacyjaj. Kurdy, baski, čačency… Trapili jany, jak Marka ŭ piekła. Haniać ich pa-ŭsiakamu: kryvanosyja jany, i kryvadušnyja, i kryvažernyja. Nadta biespakojnyja. Treba supakojvać. Što im mulaje?

Nasamreč, usio ŭ ich jak u astatnich. Tolki voli brakuje. Voli ŭ svaim krai. Kraju svajho niama ŭ ich. Nibyta na svajoj ziamli žyvuć… i nie na svajoj.

Vialikaja dziaržava, jak bahaty čałaviek, kali prydbała što, zadarma nie addaść. U vialikaj dziaržavy jość zakon i vojska, hrošy i sudździ, špiehi i katy. Usio jość, kab trymać svoj paradak. Znojdziecca zaŭsiody viaroŭka ci siakiera na dolu jakoha tam MakVolesa ci Kalinoŭskaha.

Bo pamiž niezadavolenych, jakich šmat, byvaje narodzicca adzin, pra jakoha składajuć potym kazki i mity.

Ci chacieŭ MakVoles prahnać anhielcaŭ? Tak. Ale pierš jon chacieŭ mieć ziamlu, žonku, dziaciej i nikoha nie čapać. Sam hetak kazaŭ. A ci chacieŭ jon žudasnaj i pakutlivaj sabie śmierci? Nie.

Stań na kaleni i žyvi, dazvalajuć słuhi vialikaj dziaržavy. Addaj svaje hrošy našym sudździam, kažuć jany. Addaj svaich synoŭ, kab jany zabivali našych vorahaŭ, patrabujuć jany. Ale sudździ tyja sudziać nia našym zakonam i vorahi tyja ničoha nam nie pavinny, bo dziaržava nia naša. Što rabić?

Niechta ciarpić. Hieroj paŭstaje. Jon pieramahaje. Za im iduć. Praciatyja nianaviściu, bolem, stracham, brudnyja, niaholenyja, biaźlitasnyja mužčyny. Inšych mała na vajnie. Jany nie ŭciakajuć, bo zhadzilisia pamierci. Śmierć pobač. Nia kožny ŭstrymajecca, kab nie rabić drennaha.

Kali vojska paŭstancaŭ padychodzić da horadu, ludzi pierad im uciakajuć, kab schavacca za murami. Prosta ludzi. Ciahnuć niejkija biabiechi, honiać aviečki. Aviečak ža mohuć adabrać i źjeści, a žančyn — zhvałcić. Bo heta — vajna. I ad taho, što jana za volu, za rodny kraj, za ziamlu kreŭnych, vajna nia robicca inšaj.

Asyryja, Jahipiet, Rym, Arda, Rasieja, Aŭstryja, Brytanija, Turcyja, Treci Rajch, SSSR: kolki było imperyjaŭ i źnikła. Dzie tyja, što stvarali i razburali ich? Spłyvajuć reki kryvi. Zastajucca askiepki ŭspaminaŭ. Honar nacyjaŭ za svaich hierojaŭ, što naradzilisia ŭ svoj čas.

A katoryja paśpiašalisia ci nie paśpieli? Jak toj akaviec, što biŭ karotkimi čerhami z haryšča padpalenaj chaty ŭ 54-m? Heta šarahoŭcy, achviary.

Pra toje, što možna addać za volu, pra toje, što musiš addać za volu, — film z Mełam Hibsanam pra hieroja. Mocny i sumny. Film ahučany pa-biełarusku, i mova tut hučyć naturalna. Niachaj by padletki hladzieli. Vychoŭvali ŭ sabie pavahu da patryjatyzmu.

Ale nia daj Boža, kab biełarusam znoŭ spatrebilisia hieroi.

Michał Zaleski