Julija Andrejeva. Abłasny teatar
№ 09 (218), 26 lutaha — 5 sakavika 2001 h.
Abłasny teatar
Pra Mazynskaha apošnim časam šmat čuvać. Pieršaj navinoj teatralnaha sezonu byŭ jahony vymušany sychod z pasady hałoŭnaha režysera Respublikanskaha teatru biełaruskaj dramaturhii (daŭniej hety teatar nazyvaŭsia “Volnaja scena”). Hetaja navina ŭsich skałanuła. Zdajecca, daŭno ŭžo adyšli ŭ minułaje tyja časiny, kali partyjny bos svajoju mazolistaju rukoju pryznačaŭ i zvalniaŭ miascovych žracoŭ Apalona. Dy dzie tam! Skandalnaje zvalnieńnie Mazynskaha nie spyniła isnavańnia Teatru-studyi, a sam Mazynski vyrašyŭ zasnavać pieršuju biełmoŭnuju niezaležnuju antrepryzu. Pieršym spektaklem jakoj u hod prezydenckich vybaraŭ stała nie “Antyhona”, nia “Makbet” — “Viečar”, pavodle Dudarava.
Teatar “Volnaja scena” mieŭ pryhožuju trupu i raznastajny repertuar, rabiŭ čatyry, a to j piać premjeraŭ u sezon z roznymi režyserami – ad Mikałaja Dzinava (sapraŭdnaje proźvišča Haviadzinaŭ) da Pinihina ź jahonym tvorčym antypodam Rajeŭskim. Ažyćciaviŭ skandalnuju pastanoŭku “Ŭźlotu Artura Ŭi, jaki možna było spynić”. Hety skandał mocna paspryjaŭ papularnaści “Volnaje sceny” siarod žurnalistaŭ. Teatar jeździŭ na festyvali, atrymoŭvaŭ niejkija ŭznaharody – pieravažna ŭ krainie, a adnojčy navat za miažoj – u Bransku. Pabyvaŭ u Edynburhu, ździviŭšy tamtejšuju publiku dudaraŭskim pierakładam Šekśpira na biełaruskuju movu z užyvańniem nie zusim cenzurnaj leksyki. Prydbaŭ utulnaje pamiaškańnie, dzie naładžvalisia pryhožyja viečaryny i mastackija vystavy. Raspracavaŭ sobski styl u afišach – pedantyčna-kryklivy, z paznakami nakštałt “fantasmahoryja-psychaanaliz”, “fantastyčny tryler-klip”, “žudasnaja kamedyja”, “dramatyčnyja mroi” ci navat “kabare-detektyŭ”. Zajmieŭ ułasnuju staronku ŭ Internecie – z adrasami i rekvizytami, padrabiaznym pieralikam kolišnich premjeraŭ, festyvalaŭ i ŭznaharodaŭ, z archivami i navinami. A hałoŭnaje – z fatahrafijami aktoraŭ trupy i ichnymi dniami naradžeńnia. I ŭsio heta na rasiejskaj movie – h.zn. ź vidavočnym raźlikam na Bransk. Jak uva ŭsich biełaruskich pradpryjemstvaŭ.
Paŭstańnie “Chartyi-97”, padpisańnie Biełaruskaj Deklaracyi svabody, apazycyjnyja maršy, mitynhi – usie hetyja padziei nie abyšlisia biaz čynnaha ŭdziełu Mazynskaha. U sakaviku 1998 h. na zaprašeńnie českaha telebačańnia i radyjostancyi “Svabodnaja Eŭropa” jon razam ź Jurjem Chaščavackim naviedvaje Prahu z nahody premjernaha pakazu na Českim telebačańni słavutaha dakumentalnaha filmu “Zvyčajny prezydent”...
Mienavita tamu nichto nie ździviŭsia, kali na Mazynskaha byŭ učynieny napad: režyser viartaŭsia z łaźni, da padjezdu zastavałasia niekalki krokaŭ, i raptam – žudasny ŭdar zzadu tupym pradmietam pa hałavie. U vyniku – surjoznyja paškodžańni hałavy, strasieńnie mazhoŭ, złamanaja ruka, reanimacyja. Cikava, što Mazynski žyvie ŭ tym samym domie i ledź nia ŭ tym ža padjeździe, što j aktor Raścisłaŭ Jankoŭski, jaki kaliści taksama byŭ źbity nieviadomymi chulihanami. Napad adbyŭsia pry hetkich samych abstavinach i pavodle vielmi padobnaj schiemy. Niahledziačy na hety dzikunski napad, dakładna praź miesiac – 27 lutaha – Mazynski navažyŭsia zładzić premjeru ŭ novym teatry pad staroju šyldaju. Takaja žyćciovaja ćviordaść nia moža nie zasłuhoŭvać pavahi.
Repetycyja, na jakuju ja namahałasia patrapić, adbyvałasia ŭ pamiaškańni byłoj karčmy “Na rostaniach”, dzie ciapier šparka robiać ramont. Paradnyja dźviery byli začynienyja, na tylnych visieŭ zamok. Ja doŭha vałendałasia pa dvary ŭ daremnaj nadziei, što jany adčyniacca – ci, prynamsi, niechta mnie rastłumačyć, jak trapić usiaredzinu. Cełuju hadzinu ja pačuvałasia, jak Alisa ŭ Krainie Cudaŭ – chiba što zamiest haračaha lipieńskaha poŭdnia była zavieja, i praniźlivaja vilhać, i lod pad nahami, a cudadziejnaha hryba, z dapamohaj jakoha možna ŭpliščycca ŭ zamočnuju ščylinu, u mianie nie było. Narešcie mnie paščaściła dastukacca da vachciorki ŭ susiedniaj mastackaj halerei, jakaja źlitavałasia nad mnoju i praviała niejkimi kalidorami prosta ŭ serca tvorčaha pracesu. U nievialikim pakoi panavała razrucha. Na padłozie – budaŭničy druz, ścieny napaŭrazburanyja, biez tynkoŭki. Siarod usiaho hetaha brudu j paskudztva stajaŭ stoł, viaskovyja łavy j zedliki – znaročysta teatralnyja, butaforskija, bo ŭ vioscy ja hetkaj mebli nikoli nia bačyła. U hetym asiarodku razyhryvałasia teatralnaja dzieja. Aktory Mikoła Kučyc i Alaksandar Tkačonak z Rasiejskaha teatru jašče nia nadta dobra viedali svaje roli i ščyravali z papierkami ŭ rukach, šukajučy “arhaničnaha samapačućcia”. Režyser kiravaŭ pracesam, siedziačy na stareńkaj kanapie. Tam ža znajšłosia miesca j dla mianie.
Toje, što ja pabačyła, zasmuciła mianie. Viadoma, na premjery mnohija detali pastanoŭki buduć vyhladać inačaj. Bolš pryhoža. Bolš arhanična. Adnak samaja sutnaść naŭrad ci źmienicca. A sutnaść hetaja zaklučajecca mienavita ŭ tym, što Mazynski z pachvalnaju paśladoŭnaściu ŭznaŭlaje stylistyku abłasnych teatraŭ savieckaje epochi. Całkam vierahodna, što “Viečar” Dudarava i nie nadajecca na inšuju pastanoŭku. Schiematyčnyja pejzany i pejzanki, prablemy i charaktary, jakich nia znojdzieš anidzie pa-za absiahami piśmieńnickaha dačnaha kaaperatyvu… Kaliści heta zdavałasia “vostrym”, ciapier – staramodnym i niecikavym. Niezaležnaść antrepryzy ničoha nie źmianiła ŭ styli Mazynskaha.
Navošta ž teatar vybraŭ dla svajho viartańnia hetkuju pjesu?
Dudaraŭ prapanavaŭ Mazynskamu svaju padtrymku ŭ adradžeńni “Volnaje sceny”. Znajšlisia j biznesmeny, jakija dali hrošy “pad Dudarava”, bo ŭ mazyncaŭ nie było navat srodkaŭ, kab skončyć pracu nad “Mamabukam”. Farmalny patranaž nad teatram uziaŭ na siabie Sajuz teatralnych dziejačoŭ, jaki ŭznačalvaje Dudaraŭ. Ciapier abmiarkoŭvajecca mahčymy ŭdzieł prafsajuzaŭ. Sam Mazynski kateharyčna asprečvaje lubuju suviaź pamiž dudaraŭskaj prapanovaj i vybaram pjesy: “Dy niama tutaka nijakaj suviazi! “Mamabuk” u nas užo byŭ; heta adziny spektakl, jaki ŭ nas zastaŭsia paśla taho, jak našaja častka trupy pajšła z teatru. My chacieli ŭziać jašče adnu jahonuju pjesu – “Kim” – i zrabić trypcich. Kudy ž tut padzieniešsia – Dudaraŭ najlepšy naš dramaturh. Nam treba być udziačnymi. Mała taho – heta zrazumieły i blizki nam materyjał, vielmi prablematyčny. Tak što ŭsio syšłosia nibyta najlepšym čynam”.
Nad hetymi apošnimi słovami varta zadumacca. Najlepšy naš čyn — stylistyka abłasnoha teatru.
Apazycyjnaść, pry ŭsioj jaje pryciahalnaści ŭ epochu aŭtarytaryzmu, nia zdolnaja sama saboju nadać žyćcia miortvamu domu.
Julija Andrejeva