15 tysiač naziralnikaŭ na 6500 učastkaŭ
№ 35 (244), 27 žniŭnia 2001 h.
15 tysiač naziralnikaŭ na 6500 učastkaŭ
Na pytańni “NN” adkazvaje Aleś Bialacki, kaardynatar hramadzianskaj inicyjatyvy “Niezieležnaje nazirańnie”.
“NN”: Adzin z devizaŭ sioletniaha nazirańnia — “Kožny hołas budzie ŭličany!” Dzie harantyi hetaha? Jaki budzie mechanizm kantrolu za sumlennaściu vybaraŭ?
A.B.: Nazirańnie ažyćciaŭlajuć dźvie vialikija kaalicyi arhanizacyjaŭ: Centralnaja kaardynacyjnaja rada pa nazirańni za vybarami i Asambleja niaŭradavych arhanizacyjaŭ. Kala 15 tys. asobaŭ vykazali žadańnie nazirać. I heta na 6500 vybarčych učastkaŭ u Biełarusi. Pad ciskam z boku administracyjaŭ, miascovych uładaŭ, praŭda, chto-nichto ŭrešcie adračecca nazirańnia. Ułady sprabujuć ablić brudam sam paniatak nazirańnia. Ministerstva justycyju publikuje ŭžo treciuju zajavu, dzie vykazvaje sumnieŭ u zakonnaści našaj hramadzkaj inicyjatyvy. Adnak bolšaść ludziej nie spałochajecca. Jany abjadnanyja žadańniem źmianić sytuacyju, vyleźci z taho brudu, u jakim nas trymaje siońniašniaja ŭłada. Ludzi chočuć, kab nie adbyłosia padmieny biuleteniaŭ, a hetaha napeŭna možna čakać ad našaj ułady.
“NN”: Jak Vy źbirajeciesia pieraškodzić falsyfikacyjam u časie daterminovaha hałasavańnia?
A.B.: Tak, my baimsia papiaredniaha hałasavańnia, tak, skryni nie padpisanyja naziralnikam, i naziralnik nia viedaje, što sa skryniaju robicca ŭnačy, tak, my atrymlivajem kopii pratakołaŭ, nie padpisanyja siabrami kamisii, my nia možam prymusić siabroŭ kamisijaŭ padpisać hetyja pratakoły, što robić našuju kopiju prosta pryvatnymi natatkami naziralnika. Ale sprava masavaj falsyfikacyi prostaja tady, kali hramadztva abyjakava stavicca da vybaraŭ. A kali hramadztva aktyvizavanaje, kali jość žadańnie źmianić sytuacyju, kali ŭźnikaje hramadzkaja inicyjatyva kštałtu našaj, sytuacyja ŭskładniajecca. Ja vieru, što taja hramadzkaja sytuacyja, jakaja stvorycca da 9 vieraśnia, i tyja maralnyja pryncypy, jakija jość u biełaruskim hramadztvie, nie dazvolać značnaj kolkaści falsyfikacyjaŭ. A kali ich buduć prymušać heta rabić, my atrymajem tysiačy śviedčańniaŭ hetaha.
Praŭda ŭspłyvie. Takija maštaby nie schavać. I vielmi važna, što ŭ nas buduć mižnarodnyja naziralniki. Prysutnaść naziralnika, atmasfera hramadztva, jakoje žadaje źmienaŭ, prymusić i siabroŭ kamisijaŭ, i pradstaŭnikoŭ miascovaj ułady zaniać neŭtralnuju pazycyju. U razmovach z naziralnikami “vertykalščyki” nieadnarazova padkreślivali: navat i palcam nie varuchnu, kab falsyfikavać vybary. A nam tolki heta i treba.
Nam treba praŭdzivyja vyniki. Kali kampanija Łukašenki, vykarystoŭvajučy svaje srodki j resursy, ŚMI, uładu j h.d., projdzie bolš paśpiachova, čym kampanija Hančaryka, my vymušanyja budziem zafiksavać pieramohu Łukašenki. Usie harady, miastečki, centry, buduć zabiaśpiečanyja nazirańniem, blizkim da 100%. Na viaskovych učastkach sytuacyja bolš składanaja, bo ludzi tam mocna zaležać ad vykanaŭčaj ułady.
Systema nazirańnia adpaviadaje vybarčaj systemie Biełarusi. Na 158 administratyŭnych rajonaŭ u nas 158 rajonnych kamandaŭ naziralnikaŭ. Na čale kožnaj — dva kaardynatary, jakim dapamahaje juryst, jaki adsočvaje zakonnaść vybarčych praceduraŭ. Vybarčy praces idzie ŭžo 2 miesiacy, i jany adsačyli farmavańnie rajonnych učastkovych vybarčych kamisijaŭ, rehistracyju naziralnikaŭ. I za hetyja dva miesiacy jany napisali kala 300 skarhaŭ u vyšejšyja kamisii, u prakuraturu, i na asabliva hrubyja parušeńni zakonu tam vymušanyja reahavać.
“NN”: Jak chutka Vy atrymajecie infarmacyju pra vyniki hałasavańnia?
A.B.: Da ranicy 10-ha my atrymajem infarmacyju z bolšaści ŭčastkaŭ i zmožam rabić realnyja prahnozy. Dla bolšaj dakładnaści infarmacyi my budziem vykarystoŭvać paralelnuju systemu padliku hałasoŭ, aprabavanuju ŭ niekalkich dziasiatkaŭ krainaŭ, jakaja daje mahčymaść uviedać papiarednija vyniki hałasavańnia praz 2—3 hadziny paśla skančeńnia vybaraŭ. Jany składzienyja na padstavie 5-pracentavaj vybarki pratakołaŭ vybarčych kamisijaŭ, raskładzienaj praparcyjna pamiž vioskaj, rajonnymi centrami j vialikim haradami. Hetaja vybarka zroblenaja navukoŭcami, sacyjolahami, statystami. Pad jaje była stvoranaja admysłovaja kamputarnaja prahrama. Jaje spraŭdžvali specyjalisty, navukoŭcy, jakija nia majuć dačynieńnia da “Niezaležnaha nazirańnia”. My atrymajem źviestki raniej za CVK, ale abnarodujem ich paźniej, padmacavaŭšy kopijami pratakołaŭ, jakija naziralniki voźmuć u vybarčych kamisijach, pratakołami parušeńniaŭ, što ŭ vypadku masavych falsyfikacyjaŭ pasłužać materyjałam dla sudovych pracesaŭ. Varta skazać pra adkaznaść za parušeńni na vybarach. Pavodle art.192 Kryminalnaha kodeksu Biełarusi, “falšavańnie dakumentaŭ na vybarach ci parušeńnie tajamnicy hałasavańnia, ci śviadoma niapravilny padlik hałasoŭ, ci inšaje skažeńnie vynikaŭ hałasavańnia, ździejśnienaje siabram kamisii pa vybarach prezydenta Respubliki Biełarusi ci inšaj asobaj, jakaja prymała va ŭstanoŭlenym zakanadaŭstvam paradku ŭdzieł u padrychtoŭcy i praviadzieńni vybaraŭ — karajecca štrafam, ci pazbaŭleńniem prava zajmać pasady takoha kštałtu abo zajmacca peŭnaj dziejnaściu, ci papraŭčymi rabotami na termin da dvuch hadoŭ, ci abmiežavańniem voli na termin da piaci hadoŭ ci pazbaŭleńniem voli na toj samy termin”.
“NN”: A čamu hetaja systema tak demanizujecca ŭ aficyjnych ŚMI?
A.B.: Čałaviek, jaki nie kradzie, ničoha j nie baicca. Toje ž samaje z našymi ŭładami. Kali jość z-za čaho CVK pieražyvać, dyk jana j pieražyvaje.
“NN”: A jak Vašyja naziralniki ŭviedajuć, za kaho hałasavali tyja ludzi, što pryjšli na vybary? Apytańnie vybarcaŭ na vychadzie zabaranili…
A.B.: Systema paralelnaha padliku hałasoŭ budzie składacca pa vynikach aficyjnych pratakołaŭ vybarčych kamisijaŭ z 500 učastkaŭ. Naturalna, kali naziralnik adznačyć, što prahałasavali 200 čałaviek, a potym u skryni vyjavicca 500 biuleteniaŭ, taki vynik budzie pastaŭleny pad sumnieŭ. Paralelny padlik hałasoŭ faktyčna vyklučaje mahčymaść pierapisvańnia pratakołaŭ na vybarčych učastkach paśla skančeńnia vybaraŭ. Samy niebiaśpiečny momant — pieravoz pratakołaŭ z vybarčych učastkaŭ u terytaryjalnyja kamisii. Bo staršynia z sakratarom mohuć zajści ŭ luby kabinet vykankamu dy pierapisać pratakoł na svoj kapył. A paralelny padlik hałasoŭ vyklučaje takuju mahčymaść. Ja dumaju, tamu naša ŭłada tak i chvalujecca.
Nam treba narmalna pravieści hetyja vybary, i kožny z nas pavinien jakasna zrabić svaju pracu — zmabilizavać vybarcaŭ, pranazirać jak śled. Ja nie dapuskaju dumki, što my možam kiepska spracavać, my pavinny spracavać dobra. Dosyć nam užo aby-jak pracavać.
Hutaryła Śviatłana Kurs