Anatol Sidarevič. Hulnia ŭ abdymony

Hulnia ŭ abdymony

Demakratyčnaj apazycyi ŭžo prapanoŭvali zabyć pra Ju.Zacharanku, V.Hančara, A.Krasoŭskaha, Z.Zavadzkaha: maŭlaŭ, hetyja ž ludzi byli ŭ atačeńni PPRB. Ciapier nam prapanujuć plunuć i na samu demakratyju. Aŭtar abiedźviuch prapanovaŭ — Siarhiej Dubaviec, jaki nadrukavaŭ u papiarednim numary “NN” artykuł pra “kurycu” ź “iajkam”.

Demakratyja – reč druhasnaja, śćviardžaje jon, bo, ci bačycie, “hołaja” demakratyja ŭ nas zusim nia hołaja, a mienavita rasiejskaja”. A što takoje hołaja demakratyja, spadar publicyst nia vyznačyŭ. Tym časam ad marksystaŭ Bernštajna, Kaŭckaha, Antona Łuckieviča dy inšych ja viedaju, što demakratyja – heta j pavaha da pravoŭ mienšaści, u tym liku kulturna-moŭnaje. Što ž heta za demakratyja takaja “hołaja”, što pravoŭ mienšaści nie pryznaje?

“Najpierš niezaležnaść, paśla demakratyja”, “najpierš kraina, paśla – režym”. Frazy zapaminalnyja, ale adna vyjaŭlaje antydemakratyzm aŭtara, druhaja ž – sensava pustaja: krainy biez režymu nie byvaje. I ŭsiaki režym jość abo demakratyčnym, abo niedemakratyčnym. Tertium non datur.

Samaje cikavaje – heta futuralahičnyja praktykavańni sp.Dubaŭca. “Jakraz biełarusizacyja budzie pieršaj umovaj pieratvareńnia “chamskaje ŭłady” ŭ niachamskuju, jak heta i było paŭsiudna”, – piša jon. Litvie, adkul sp.Dubaviec naziraje za padziejami ŭ Biełarusi, nie patrebna było pravodzić lituanizacyju ŭłady abo “ŭzbekizacyju” – va Ŭzbekistanie. I navat ukrainščyna va Ŭkrainie pakrysie ŭmacoŭvaje svaje pazycyi. Miž tym, u pieršaj z troch krainaŭ ułada demakratyčnaja, u druhoj – despatyja, a ŭ treciaj – režym karumpavanaje kamunistyčnaje namenklatury. Takim čynam, pamiž palityčnym režymam i nacyjanalnym (moŭna-kulturnym) abliččam ułady dakładnaje zaležnaści niama. U nas u 1990–94 h. było niejkaje padabienstva demakratyi i pravodziłasia biełarusizacyja ŭłady, ale jak tolki pačali zhortvać demakratyju, pačali zhortvać i biełaruščynu. I nijak nie naadvarot.

I z čaho heta sp.Dubaviec uziaŭ, što hetaja ŭłada budzie biełarusizavacca, pieratvaracca z “chamskaje” ŭ niachamskuju? Chamstva – heta chvaroba, stan dušy. Chamam zvali adnaho z synoŭ čałaviečych, jaki naśmiajaŭsia sa svajho baćki, źniavažyŭ jaho. Hetak i ŭłada naśmiajałasia z movy svaich baćkoŭ, źniavažyła jaje.

Pierachodzim da druhoha značeńnia terminu “biełarusizacyja ŭłady” – da jaje prasiaknutaści intaresami biełaruskaha narodu, krainy.

Biełaruskaje palityčna (jakaja b kansalidavała narod i dbała pra jaho prahres) ułady ŭ nas nie było j niama. Uładu cikavić nie kraina – terytoryja, nie narod – nasielnictva, jakoje płacić padatki dla ŭtrymańnia hetaje samaje ŭłady. Biełaruś razhladałasia jak startavaja placoŭka dla adnaŭleńnia čahości kštałtu SSSR (my ŭsie pamiatajem słovy pra toje, što Biełaruś – projdzieny etap, što chtości svoj narod za cyvilizavanym śvietam nie paviadzie). U nas i paniatak dziaržavy źvioŭsia da paniatku ŭłady. Ułada ž stała karparatyŭnaju ŭłasnaściu, jana adčužyłasia ad narodu, skažaje jahonuju volu, razmaŭlaje ź im dziaržaŭnaj movaj susiedniaj krainy, viaźnieńniami, źbivańniami, pazbaŭleńniem ułasnaści, prava na pracu j vučobu, tłumić imknieńnie aktyŭnych hramadzian upłyvać na hramadzkija spravy. Vynikaje niepaźbiežnaja vysnova: baroniačy dziaržavu, my vymušany baranić “chamskuju ŭładu”.

Ale ci treba baranić uładu? Što prapanavaŭ sp.Pucin? Uklučeńnie Biełarusi ŭ skład Rasiei da tamtejšych parlamenckich vybaraŭ (kaniec 2003 h.). Heta aznačaje, što ŭžo ŭ traŭni 2004 h. Łukašenka moža stracić uładu, bo prezydenckija vybary ŭ RF možna spałučyć z vybarami prezydenta Respubliki Biełarusi jak subjekta federacyi na padstavie rasiejskaha ž vybarčaha zakonu, bo maskoŭskija ŚMI zrobiać usio dziela taho, kab PPRB syšoŭ z areny, bo Pucin maje ŭ biełaruskaha elektaratu bolšy aŭtarytet, čym Łukašenka. Ułada zmušana budzie baranić toje, što jana nazyvaje dziaržavaju, h.zn. samu siabie.

Nia treba aburacca, što sp.Pucin hetak razmaŭlaŭ sa sp.Łukašenkam, abražaŭ patryjatyčnyja pačućci biełarusaŭ: z kožnym razmaŭlajuć tak, jak jon dazvalaje. Nia moža Pucin prapanavać takoje Eduardu Ševardnadze ci Isłamu Karymavu – Łukašenku moža. Jon viedaje, što paśla jahonaje zajavy prychilniki Łukašenki nia vyjduć sami na vulicy, a apazycyi PPRB nie dazvolić. Jon viedaje: Biełaruś – bankrut. Dastatkova padniać ceny na naftu i haz – i nastanie kalaps ekanomiki. Jon viedaje: Eŭropa za Łukašenku nie zastupicca. Naadvarot, uzdychnie z palohkaju.

Paŭstaje pytańnie: ci pavinna apazycyja prapanoŭvać svaje pasłuhi ŭładzie? Mienavita prapanoŭvać, bo ŭłada, jak vidać, nia maje patreby ŭ dyjalohu z apazycyjaj. Jana viedaje, što abaronić siabie sama. Dyk i apazycyja nie pavinna prapanoŭvać režymu hulniu ŭ abdymony, bo jany mohuć stacca śmiarotnymi. Ułada niachaj baronić samu siabie, apazycyja ž niachaj pa-raniejšamu baronić Biełaruś i pryncypy demakratyi, uździejničaje na Zachad.

Chtości dumaje, što ciapier samy momant dla apazycyi kali nia ŭpliščycca va ŭładu, dyk stać systemnaju – adno treba prapanavać pasłuhi režymu. Kali realnaja ŭłada nia choča vieści pieramovy j šukać kampramisu (a “chamskaja ŭłada” nia budzie biełarusizavacca ŭ moŭna-kulturnym planie j demakratyzavacca), nijakaja systemnaja apazycyja niemažlivaja. I zastanucca apazycyjnyja partyi słabymi. Zhadajma salazaraŭskuju Partuhaliju, frankisckuju Hišpaniju... I Musalini z Hitleram pratrymalisia b daŭžej, kali b nie raspačali vojnaŭ. Skinuć taki režym zbrojnym čynam niemahčyma. Aŭtarytarny režym raspadajecca, jak praviła, paśla śmierci charyzmatyčnaha lidera.

Sp.Dubaviec jak čałaviek, nie źviazany ni z adnoj z partyjaŭ, moža kolki zaŭhodna paprakać biełaruskuju arhanizavanuju apazycyju za jaje słabaść, a dla mianie j šmat kaho jašče važniej toje, što jana isnuje jak maralny supraciŭ. I abdymki z uładaju byli b dla jaje maralnaju śmierciu.

Anatol Sidarevič.

P. S. Druhi varyjant intehracyi, prapanavany sp.Pucinym (sajuz Biełarusi j Rasiei na ŭzor Eŭraźviazu), zastaŭsia pa-za ŭvahaju našych publicystaŭ. A heta dobry varyjant, jaki patrabuje, kab partnery zblizili svoj palityčny, ekanamičny i sacyjalny ład. I hety varyjant intehracyi nieprymalny dla sp.Łukašenki, bo aznačaje śmierć režymu. A raz tak – Biełarusi nakanavana i dalej zastavacca, jak skazaŭ PPRB, u padviešanym stanie. Ekanomika budzie hibieć, kultura – marazmacieć, a razumnyja maładyja ludzi, jak i sp.Dubaviec, paziraćmuć, što robicca na Baćkaŭščynie, ź Vilni, Varšavy, Berlinu, Prahi, Maskvy... I narakać na apazycyju.