Litaraturnyja vyniki hoda pavodle Paŭła Abramoviča

2012 hod skončyŭsia. Jahonyja vyniki skłalisia ŭ mianie ŭ taki rejtynh.

Adkryćcio hoda

Sapraŭdnym litaraturnym adkryćciom hoda dla mianie staŭsia haradzienski piśmieńnik Andrej Pakroŭski, jaki, miž inšym, prysutničaje ŭ biełaruskaj litaratury ŭžo vosiem hadoŭ. Sioleta ŭ vydaviectvie «Łohvinaŭ» pabačyła śviet kniha jahonych apaviadańniaŭ «Jak ja pierastaŭ vieryć u Dzieda Maroza».

U pačatku minułaha stahodździa niekatoryja mastackija tvory biełaruskija krytyki nazyvali «abrazkami», i heta najlepšaje aznačeńnie dla tvoraŭ Pakroŭskaha. U kožnym tvory-škielcy bačnaja niervova-trapiatkaja sutnaść maładoha žyćcia, jakomu chočacca farbavać batarei ŭ roznyja kolery, pračynacca ad pacałunkaŭ u vucha, hučna śmiajacca, nazirajučy za minskimi litaratarami ci haradzienskimi kantralorami. Ale ty raścieš, pačynaješ naležać nie samomu sabie, a cełamu śvietu, i voś jon — pieršy strach, što ty — hety nie ty, pieršy son, što ty pamior u śnie. Adnak viera ŭ litaraturu niepachisnaja i zvonku jašče bliščyć nadzieja: «ładna, skazaŭ tata. ładna, skazała mama, z našaha syna nie vyjšaŭ anton, bo jon samy sapraŭdny andrej, ale ŭsio ž taki jon naš syn, my jaho lubim, tut užo ničoha nie zrobiš, dobra jašče, što andrej, a nie niejki tam siarhiej, siarhiej — heta ŭvohule haŭno redkaje».

Kniha hoda

Kirył Duboŭski — finalist konkursaŭ maładych litarataraŭ da stahodździa haziety «Naša Niva» (2007), Słovo.doc (2009), imia Łarysy Hienijuš (2010) — vydaŭ u 2012 hodzie knihu apaviadańniaŭ «Chorošij roman», jakaja zasłuhoŭvaje čytackaj uvahi i zvańnia najlepšaj knihi hoda. Piśmieńnicki styl Duboŭskaha minimalistyčny; litaraturnaja technika jaho prostaja, całkam pazbaŭlenaja składanych moŭnych kanstrukcyjaŭ, aŭtarskich mietafaraŭ. Tematyka tvoraŭ zvykłaja: kachańnie, siabroŭstva, pošuki siabie i svajho miesca ŭ žyćci, abarona dušy ad čužych vartaściaŭ i ŭłasnaj adzinoty. U knizie vyrašajucca tolki litaraturnyja zadačy — anijakaj palityki, padmieny litaraturnych mietadaŭ i pryjomaŭ srodkami publicystyki tut i blizu niama.

Hetaja kniha ŭvasablaje adrazu niekalki važkich tendencyjaŭ u sučasnaj biełaruskaj litaratury.

Pa-pieršaje «Chorošij roman» — zbornik apaviadańniaŭ, a apaviadańnie apošnim časam — ulubiony žanr našych piśmieńnikaŭ. I ŭsio było b dobra, ale litaraturny trend Biełarusi — «knihaj» nazyvać zbornik. Kab źjaviłasia kniha, treba napisać knihu. Kab źjaviŭsia zbornik, dastatkova ŭkłaści zbornik. Niadziŭna, što redaktary — układalniki zbornikaŭ zrabilisia «šerymi kardynałami» biełaruskaj litaratury. I ci čuli vy naohuł, kab pra zbornik kazali, što jon — słaby?.. Adnak pakiniem toje pytańnie ŭbaku, tym bolej što apaviadańni Duboŭskaha ŭtvarajuć cełasnuju knihu, jany niesupiarečlivyja i suhučnyja adno adnamu — u adroźnieńnie ad bolšaści biełaruskich mastackich «knih».

Pa-druhoje, kniha Duboŭskaha składajecca z litaraturna-mastackich tekstaŭ, jakija stvaralisia ciaham 2004–2010 hadoŭ. Toje taksama tendencyja, bo ciapier tolki zredčas vydajucca całkam novyja zborniki apaviadańniaŭ — biełaruskija piśmieńniki žyvuć pieravažna svaimi pieradrukami.

Pa-treciaje, kniha Duboŭskaha — rasijskamoŭnaja (za adzinym tvoram-vyniatkam). Isnuje mierkavańnie, byccam usich rasijskamoŭnych biełaruskich piśmieńnikaŭ treba sahnać u reziervacyju ci vypravić u Maskvu. Ja ž liču, što hetyja litaratary robiać šmat važnaha dla biełaruskaha słoŭnaha mastactva, u ich asiarodździ adbyvajucca cikavyja rečy i mienavita jany bolš asensavana i ŭpeŭniena kirujuć litaraturnym pracesam. Duboŭski — ich jaskravy pradstaŭnik.

Litaraturny krytyk hoda

Anatol Sidarevič u 2012 hodzie braŭ udzieł va ŭsich značnych litaraturnych palemikach i dyskusijach (najpierš vakoł «Hamburhskaha rachunku Bachareviča» i «Ciomnaj kamory biellitu» Jana Maksimiuka), vykarystoŭvaŭ usiu palitru žanraŭ litaraturnaj krytyki i publicystyki, źviartajučysia da čytačoŭ sa staronak «Našaj Nivy» (ahlady «Biez fiction» i «Pra niedarečnaści i navukovuju etyku», prablemnyja artykuły «Prablema Łastoŭskaha» i «Z naftalinu dastatyja», partretny narys «Jon uźniaŭ žalezny łožak i nožku łožka pastaviŭ sabie ŭ rot…», recenzija «Svojeasablivy Janka Juchnaviec» i inš.).

U 2012 hodzie Sidarevič iznoŭ pracavaŭ adzin za ceły ŭniviersitet. Jahonaje mierkavańnie było ŭzvažanym i nieabchodnym, a nazirańni — trapnymi i aryhinalnymi. Asabista dla spadara Anatola najpierš važnyja dva pryncypy ŭ prafiesijnaj dziejnaści: navukovaść i biełaruskaść. Teksty Sidareviča im adpaviadali, i ŭ hetym jahonaja navuka kaleham.

Adnak heta jašče nie ŭsio: u 2012 hodzie Sidarevič vinšavaŭ piśmieńnikaŭ ź jubilejami (Alesia Naŭrockaha i Alenu Vaiślevič), ładziŭ paminalnyja stały pa tych litaratarach, jakija ŭžo syšli z žyćcia (Źmicier Žyłunovič, Mikoła Kuprejeŭ, Aleś Pietraškievič). Mienavita humanizm litaraturna-krytyčnych tekstaŭ Sidareviča, jahonaja asabistaja hodnaść i ščyraja pavaha da žyvych i pamierłych biełaruskich piśmieńnikaŭ daje prava nazvać jaho «Litaraturnym krytykam hoda».

Vydaviectva hoda

«Palimpsiest» Alesia Arkuša i «Šabany» Alhierda Bachareviča, «Raj daŭno pieranasieleny» Aleny Brava i «Šali» Źmitra Bajaroviča, «Dzieci i zdani» Viery Burłak i «Stapielii» Viktara Žybula, «Šał» Juryja Stankieviča i «Siečka» Andreja Fiedarenki, «Stračany los» Imre Kiortesa i «Piaty etap» Siarhieja Piaseckaha… Hetyja i inšyja knihi vyjšli sioleta ŭ vydaviectvie «Halijafy», jakoje vartaje taho, kab zvacca «Vydaviectvam hoda».

Knihi «Halijafaŭ» u 2013 hodzie abaviazkova ŭvojduć u łonh- i šort-listy prestyžnaj litaraturnaj premii imia Hiedrojca. Najpierš knihi prozy Bachareviča, Stankieviča, Fiedarenki, Brava, Tałstova.

Tendencyja hoda

Da stahodździa z dnia naradžeńnia Maksima Tanka byŭ padrychtavany zbornik jahonych vieršaŭ «Abviaržeńnie» (Minsk: Łohvinaŭ, 2012). Układalnik zbornika, paet Andrej Chadanovič, adabraŭ sto vieršaŭ, jakija, na jahonuju dumku, z «peŭnaściu «dajechali da naščadkaŭ», naležać da korpusu najlepšaj biełaruskaj paezii XX stahodździa.

Tendencyja padačy mastackich tvoraŭ u adryvie ad hramadska-palityčnaha kantekstu ich stvareńnia, idejna-estetyčnaj revizii i piersanalizavanaha adboru tych tvoraŭ biełaruskaj savieckaj kłasiki, što «vytrymali pravierku časam», usio bolš lehalizujecca ŭ navukovych i čytackich kołach našaj krainy. Jana «abviarhaje» tendencyju siaredziny 90-ch — pačatku 2000-ch, kali ajčynnyja krytyki i litaraturaznaŭcy razam z častkaj piśmieńnicka-čytackaj hramady abviaščali ŭsiu biełaruskuju savieckuju litaraturu «satanisckaj» padrobkaj pad nacyjanalnaje mastactva, razhladali jaje tolki jak častku historyi tatalitaryzmu ŭ Biełarusi.

Rasčaravańnie hoda

Ich dva. Pa-pieršaje, praviadzieńnie Hoda knihi ŭ Biełarusi. Spraŭdziŭsia moj prahnoz, ahučany paŭhoda tamu: niahledziačy na vialikija płany, biudžety i resursy, Hod knihi nie adbyŭsia jak Hod biełaruskaj knihi, i hramadstva amal nie źviarnuła na jaho ŭvahi. I ŭsio heta — praz antybiełaruskuju, kvazikulturnuju palityku biełaruskich uładaŭ.

Pa-druhoje, rasčaravaŭ vybar łaŭreata Nobieleŭskaj premii pa litaratury — kitajskaha piśmieńnika Mo Jania (abhruntavańnie kamiteta: «Za jahony ašałamlalny realizm, jaki jadnaje narodnyja kazki z sučasnaściu»). Namieśnik staršyni Sajuza kitajskich piśmieńnikaŭ Mo Jań u adnym ź intervju paraŭnaŭ cenzuru z «nieabchodnaj, choć i niepryjemnaj pravierkaj nakštałt tych, jakija ładziać słužby biaśpieki ŭ aeraportach». Całkam zhodny z łaŭreatam Nobieleŭskaj premii 2009 hoda Hiertaj Miuler: uznaharodžańnie Mo Jania — katastrofa. Ad siabie dadam: i pieramoha siervilnaha mastactva. Darečy, Nobieleŭskaja pramova pa litaratury — 2012 — ci nie samy kvoły, banalny tekst u historyi najnoŭšaj suśvietnaj publicystyki, prykład niaŭdałaj budovy piśmieńnikam kamunikacyi z čytačom: «For a writer, the best way to speak is by writing. You will find everything I need to say in my works. Speech is carried off by the wind; the written word can never be obliterated. I would like you to find the patience to read my books. I cannot force you to do that, and even if you do, I do not expect your opinion of me to change. No writer has yet appeared, anywhere in the world, who is liked by all his readers; that is especially true during times like these».

U kancy artykuła — adnym skazam.

«Viartańnie hoda» — vychad novaj knihi Leanida Hałuboviča «Z hetaha śvietu: vieršy paśla vieršaŭ» («Knihazbor»).

«Pieraśled hoda» — zakryćcio časopisa «ARCHE» i spynieńnie jahonych knihavydavieckich prajektaŭ.

«Skandał hoda» — nadrukavańnie ŭ haziecie «Suddeutsche Zeitung» antyizrailskaha vierša «Toje, što musić być pramoŭlenaje» niamieckaha piśmieńnika, nobieleŭskaha łaŭreata pa litaratury 1999 hoda Hiuntera Hrasa.

«Siensacyja hoda» — vydańnie apovieści Vasila Bykava «Ataka» («Dziejasłoŭ», № 1).

«Strata hoda» — sychod z žyćcia troch znakamitych piśmieńnikaŭ-fantastaŭ: Reja Bredbiery, Hary Harysana i Barysa Struhackaha.

«Pahadnieńnie hoda» — pahłynańnie rasijskim vydaviectvam «Eksmo» svajho kankurenta «AST», u vyniku čaho na rynku krainy źjaviŭsia manapalist, a pryvatnyja knihavydavieckija inicyjatyvy i praca nievialikich vydaviectvaŭ stalisia amal niemahčymymi (mnohija śpiecyjalisty nazyvajuć hetuju kamiercyjnuju ŭhodu «rejdarskim zachopam»).

«Trendy hoda» — prasoŭvańnie na knižnym rynku flipbekaŭ (knih na taniutkaj papiery sa śpiecyjalnym pieraplotam i pierakidnymi staronkami) i bum knih ab hieahrafii (tak, u knizie «Pomsta hieahrafii» Robierta Kapłana davodzicca, što hieahrafija — kluč da historyi, a na mapach zašyfravany los dziaržavaŭ i narodaŭ).

«Idei hoda» — raspracoŭka niamieckim kreatyŭnym ahienctvam «Korefe» pieršaj u śviecie jadomaj kucharskaj knihi «The Real Cookbook» i padrychtoŭka niamieckim vydaviectvam «Steidl» pieršaj u śviecie «knižnaj» parfumy «Paper Passion» (udzieł u raspracoŭcy braŭ Karł Łahierfield).

«Najlepšy aŭtarski kalektyŭ» — časopis «Dziejasłoŭ».

«Najlepšaja dakumientalnaja kniha» — daśledavańnie Siarhieja Dubaŭca «Majstroŭnia: historyja adnaho cudu» (sieryja «Biblijateka Svabody»).

«Najlepšy zamiežny raman, vydadzieny pa-biełarusku» — «Anarchy in the UKR» ukrainca Siarhieja Žadana (pierakładčyk Aleh Žłutka; vydaviectva «Łohvinaŭ»).

«Najlepšy zamiežny raman, vydadzieny pa-rusku» — «Mapa i terytoryja» francuza Mišela Uelbeka (pierakładčyk Maryja Zonina, vydaviectva «Astriel: CORPUS»).

«Najlepšaja biełaruskaja dziciačaja kniha» — zbornik apaviadańniaŭ Ludmiły Ciniakovaj «Dzivosy letniaha łuhu» (vydaviectva «Mastackaja litaratura»).

«Najlepšaja zamiežnaja dziciačaja kniha, vydadzienaja pa-biełarusku» -trochtomnik palaka Januša Korčaka «Karol Maciuś Pieršy», «Karol Maciuś na biaźludnym vostravie», «Kajtuś-čaradziej» (pierakładčyki: Jadviha Biahanskaja, Uładzimir Vasilevič, Maryna Šoda; vydaviectva «Łohvinaŭ»).

«Najlepšaja ekranizacyja biełaruskaj knihi» — kinastužka «U tumanie» Siarhieja Łaźnicy pavodle adnajmiennaj apovieści Vasila Bykava.

«Najlepšaja ekranizacyja zamiežnaj knihi» — kinastužka «Sutyčka» (The Grey) Džo Karnachana pavodle apaviadańnia Jana Makienzi Džefiersa «Pryvidny chadok» (Ghost walker).

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0