Aleś Arkuš: «Jura nie raz mnie kazaŭ, što jaho chočuć zabić»

Vydaviec Aleś Arkuš apublikavaŭ u svaim błohu ŭspaminy pra Juryja Humieniuka. Pavodle Arkuša, Humianiuk nia raz kazaŭ, što jaho chočuć zabić.

Uviečary 19 studzienia jon vypaŭ ź 9-ha pavierchu ŭ internacie niepadalok ad domu ŭ pryvatnym sektary, dzie žyŭ z maci-pensijanerkaj. Niajasna, ci heta było samahubstva, zabojstva albo niaščasny vypadak.

Ź Juram Humieniukom ja paznajomiŭsia z dapamohaju pošty na samym pačatku 90-ch. Niechta z supolnych znajomych daŭ jamu moj adras jak «zmahara alternatyvy». I my pačali listavacca. U mianie zachavałasia bolšasia častka hetych listoŭ. Vydatny letapis taho niaprostaha, ale nadzvyčaj cikavaha i burlivaha času.

Što tolki ni abmiarkoŭvałasia ŭ tych listach! I prablemy sučasnaj biełaruskaj litaratury. I asobnyja piśmieńniki. I estetyčnyja nakirunki ŭ litaratury. I navat terminy, naprykład, nonkanfarmizm.

U vyniku hetych abmierkavańniaŭ i naradziłasia ideja Tavarystva Volnych Litarataraŭ.

Jura byŭ ci nie samym paśladoŭnym i pryncypovym prychilnikam teveełaŭskaj idei. Kali ścisła, to sens jaje ŭ nastupnym: stvaryć litaraturnuju supołku ź nievialikaj kolkaśju siabroŭ, jakija abjadnalisia b na pryncypach adnolkavych tvorčych i žyćciovych pazycyjaŭ. Sa svaim časopisam i vydaviectvam. Pryčym razharnuć svaju dziejnaść u rehijonach, pakinuŭšy stalicu. Stvaryć svojesablivuju «fermerskuju» haspadarku ŭ supraćvahu vialikamu «kałhasu».

Jura byŭ zaciatym antykamunistam i na duch nie pieranosiŭ kamunistyčny, kazarmienny ŭkład žyćcia, pieradusim tvorčaha. Jašče studentam jon napisaŭ cełuju nizku adpaviednych vieršaŭ. SSSR jašče nie razvaliŭsia. Aficyjna nadrukavać ich było niemahčyma.

Na toj čas ja pačaŭ stvarać vydavieckuju supołku «Połackaje lada». Adnoj ź pieršych knih, jakija pabačyli śviet u «PŁ», i staŭsia humieniukoŭski debiutny zbornik «Vodar cieła». Heta było ŭ 1992 hodzie. Užo byŭ likvidavany «hałoŭlit» i stała mahčyma vydavać knihi biez cenzury.

U 1993 hodzie my zasnoŭvajem TVŁ, časopis «Kałośsie», litaraturnuju premiju «Hliniany Viales». Jura haryć žadańniem pracavać i rabić kankretnuju spravu. Časopis «Kałośsie» my praktyčna vydavali ŭtroch — ja, Humianiuk i Mudroŭ.

Ale niaŭchilna nasoŭvajecca novy paradak, jaki žorstka i nachabna pačaŭ viartać raniejšyja hramadska-palityčnyja pazycyi. U Miensku my tak i nie zmahli zarehistravać TVŁ. Nieŭzabavie ŭsie našyja idei pačali abrynacca i pieratvaracca ŭ druz.

Praŭda, kaściak TVŁ pa-raniejšamu trymaŭsia razam, što było ŭ našych siłach my rabili — vydavali «Kałośsie», uručali «Vialesa», drukavali knihi. Adnak našaja sprava hasła na vačach. Pakul nie zastałosia sumnaje vuholle.

Niejki čas Jura byŭ u poŭnym transie. Ja nia mieŭ ad jaho nijakich viestak miesiacami. Pra jaho pačali ŭsie zabyvać. Nie zaprašali ni ŭ čorna-biełyja, ni ŭ kalarovyja paetyčnyja prajekty, nie drukavali ŭ antalohijach. Jon nia vielmi paražyvaŭ. Lubiŭ paŭtarać: zatoje my nie skurvilisia. Paet viarnuŭsia da svajho junačaha zachapleńnia — pabudavaŭ vialiki akvaryjum, pra jaki moh raskazvać hadzinami.

U minułym hodzie Jura niejak ažyviŭsia. U nas była takaja tradycyja, kali jon pryjaždžaŭ u Biełastok, dzie ja pracavaŭ, to abaviazkova my ź im razam abiedali ŭ kaviarni. Abmiarkoŭvali naviny, dzialilisia płanami. Bałazie 2013 hod byŭ dla nas jubilejny — 20-hodździe TVŁ. Da jubileju Jura planavaŭ vydać svoj novy zbornik vieršaŭ, navat užo damaŭlaŭsia pra heta ź Višniovym. Planavaŭ raspačać na radyjo «Racyja» aŭtarskuju pieradaču. Byŭ u humory i niejak bolš aptymistyčna pačaŭ hladzieć u budučyniu.

I voś hetaja trahičnaja śmierć.

Cikava, što Jura nia raz mnie kazaŭ, što jaho chočuć zabić. Ja ŭsprymaŭ heta z humaram. Navat žartavaŭ na hety kont. Adnojčy ja spytaŭ jaho: «Nu što jany z taboj zrobiać?» «Skinuć z 9-ha pavierchu, abo cehłaj pa hałavie. Adnojčy mianie ŭžo źbili da nieprytomnaści», — adkazaŭ jon.

I voś zaraz chočuć davieści, što heta było samahubstva. Nie mahu ŭ heta pavieryć jašče i tamu, što Jura vielmi lubiŭ svaju stareńkuju maci. Kali my ź im letaś u kastyčniku jeździli ŭ Varšavu na prezientacyju majoj novaj knihi, to Jura za darohu try razy joj telefanavaŭ i amal ź dziciačym zamiłavańniem raspytvaŭ, jak jana siabie pačuvaje. I paśla hetaha pakinuć jaje adnu. Nie mahu pavieryć.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0