Matyli i kamiani Paliny Kačatkovaj

Nahodaj dla hutarki z Palinaj Kačatkovaj staŭ vychad jaje knihi «Matyli». Zbornik składajecca z apaviadańniaŭ i ese, jakija aŭtarka pisała dvaccać hadoŭ. Jon uvajšoŭ u łonh-list premii Hiedrojca.

Knižka Paliny Kačatkovaj trapiła ŭ łonh-list litaraturnaj premii imia Hiedrojca. Sama aŭtarka kaža, što heta dla jaje pieršaja i apošniaja kniha mastackaj prozy. Čamu talenavitaja piśmieńnica bolš nie piša? Što pieraškadžaje? Brakuje talentu, hrošaj, času? Čamu uvohule tak mała ŭ biełaruskaj litaratury praryvaŭ, čamu čytačy ŭžo stamilisia čakać šedeŭraŭ? Ci treba — i jak? — dapamahać talentu?

Natałka Babina: Adkul Vy rodam? Biełaruskaja mova ad siamji ci heta śviadomy vybar?

Palina Kačatkova: Ja naradziłasia ŭ Oršy 44 hady tamu. Ale tolki naradziłasia, maja sacyjalizacyja adbyvałasia ŭ Mahilovie, Homieli. U homielskaj škole, dzie ja vučyłasia, była vielmi dobraja i vielmi surovaja nastaŭnica biełaruskaj movy. Jana, naprykład, za siekundnuju zatrymku z adkazam na pytańnie pra «paślavajennuju liryku Janki Kupały» (piedahahičnaja pravakacyja: paślavajennaj liryki Kupały nie isnuje) mahła ŭłupić vučniu vienikam pa hałavie. Abo za niejkuju pravinu patrabavała namalavać na došcy schiemu pierajezdaŭ siamji Kołasaŭ. Heta byli hvałtoŭna ŭbityja viedy, ale viedy jana nam dała. A dyrektar škoły Raald Zianonavič Hrachoŭski, nasupierak paŭsiudnaj praktycy tych hadoŭ, nikoha nie vyzvalaŭ ad biełaruskaj movy. Da słova, u hetaj škole vučyŭsia i piśmieńnik Uładzisłaŭ Achromienka, jon na niekalki hadoŭ starejšy za mianie.

NB: A jak Vy pačali pisać?

PK: Pišu z 17 hadoŭ. U apošnija školnyja hady ŭ Homieli ja paznajomiłasia z Alesiem Bialackim — jon byŭ siabram našaj siamji, prychodziŭ da nas damoŭ. Mienavita jon paraiŭ mnie pastupać na fiłfak.

NB: Mnie zdajecca, najlepšyja apaviadańni ŭ Vašaj knizie — napisanyja ŭ pačatku 1990-ch…

PK: 1990-ja hady — najlepšy čas. Tady ja dobra vyhladała, mieła dobruju pracu ŭ muziei, na Hłobusa tady my radasna pracavali — knihi rabili…

U pravaabarončym centry było ŭžo nie da pisańnia.

U 2006, u paślavybarčy pieryjad, kali ja ŭ «Viaśnie» zajmałasia i sajtam, i adkazvała na ŭsie telefanavańni svajakoŭ paciarpiełych na Płoščy i ŭ rehijonach — pomnicca, i Vy mnie tady zvanili, — u mianie zdaryŭsia niervovy zryŭ. Ja siabie vielmi kiepska adčuvała, navat pačali vypadać vałasy pasmami.

NB: A čym Vy zarablajecie na žyćcio?

PK: Scenarami, redaktarskaj pracaj. A «Matyli» — maja pieršaja i, napeŭna, apošniaja drukavanaja kniha mastackaj prozy.

NB: Nie pišacca Vam ciapier?

PK: Nie.

NB: Čamu?

PK: Niama matyvacyi. Mnie patrebnaja niejkaja dyscyplinarnaja prastora. Kali znachodzicca čałaviek, jaki mnie kaža «pracuj», — ja pracuju. A tak, samoj… Dla čaho mnie pisać? Dla kaho?

NB: Ci adčuvajecie siabie ŭklučanaj u piśmieńnicki asiarodak?

PK: Nie, i nikoli nie adčuvała. Siabroŭka skazała: jakaja ty piśmieńnica? Ty ž nie tusuješsia ź piśmieńnikami, a treba być u tusoŭcy.

NB: Nu, tusavacca zusim nieabaviazkova… Pisać abaviazkova.

PK: Pra maje teksty pisali ŭ internecie, što heta teksty samotnaj varjatki…

NB: To što, Vy niezadavolenyja, što kniha vyjšła?

PK: Ja ŭdziačnaja Barysu Piatroviču, jaki padyšoŭ da mianie i prapanavaŭ vydać, bo inakš knihi ŭvohule nie było b. Ale jana trochi niedaroblenaja vyjšła. Tut i maja vialikaja vina, bo ja nie vielmi cikaviłasia, jak prasoŭvajecca sprava z vydańniem. Na knizie staić padzahałovak «Navieły», ale tut nie tolki navieły. Mnie hetaje pytańnie ciapier časta zadajuć: ty što, nie viedaješ, što takoje navieły? Viedaju. I viedaju, što ŭ knizie nie tolki navieły, a roznyja teksty.

NB: I ŭsio ž ci pišacie ciapier niešta?

PK: Apošnim časam rychtavała da druku knihu Alesia Bialackaha «Aśviečanyja biełaruščynaj» — litaraturaznaŭčyja artykuły, krytyka, ese. Heta teksty, jakija Aleś pisaŭ z 1986 hoda, častku ŭžo za kratami. 468 staronak vyjšła. U kancy studzienia budzie prezientacyja.

Apošni mastacki tekst, jaki napisała, — «Zdrada cieła», jon uvajšoŭ u knihu.

U mianie była ideja muziejnaha detektyva. Ja navat pisała jaho, doŭha pisała. Paśla spaliła ŭ lesie na Dražni vosieńniu 1994 hoda...

NB: Muziejny detektyŭ, napisany Vami, — heta pavinna być cikava. Apošni detektyŭ, jaki ja čytała pa-biełarusku, «Sutareńni Romuła», vyklikaŭ u mianie niejkaje adprečvańnie, jakoje ja nie mahu sabie patłumačyć. Niby i siužet mocny, i ideałahična ŭsio pravilna…

PK: «Sutareńni Romuła» ja nie asiliła. Moža, heta dla dziaciej? Dla darosłaha čałavieka tam niama emocyj. Krytyk Anton Navina (Anton Łuckievič) jašče ŭ 1928 hodzie ŭ knizie «Adbitaje žyćcio» sfarmulavaŭ: kali tvor daje emocyju, «anałahičnuju luboŭnamu ekstazu», to heta «čystaja krasa», i tvor jość. Nie daje — tvora niama.

NB: Ci daŭno čytali cikavuju biełaruskuju knihu?

PK: Ja Kastusia Tarasava lublu čytać. Alenu Bravu z radaściu čytaju, «Mienada i jaje satyry». Mnie blizkija hetyja prablemy, blizki hety žorstki psichałahizm.

Vy, da słova, druhi žurnalist, jaki źviartajecca da mianie pa intervju jak da piśmieńnicy. Pieršaj była Taćciana Sapač, jakaja zapisała sa mnoju pieradaču ŭ kancy 2007 hoda.

NB: Sama Taćciana zastałasia ŭ biełaruskaj litaratury nazaŭždy, chacia ŭ jaje taksama była tolki adna taniusieńkaja i maleniečkaja, ale biaźmierna talenavitaja kniha — «Vosień». A Vam ja žadaju, kab Vy ŭsio ž napisali i vydali jašče prynamsi adnu knihu, takuju ž talenavituju, jak «Matyli», a to i lepšuju.

«Jość słovy, jakija nie varta kazać.
Jość rečy, jakija nie varta viedać.
Davajcie pahavorym pra matyloŭ».

Tak pačynajecca pieršaje apaviadańnie ŭ knizie Paliny Kačatkovaj.

Pračytajcie i dalej, kniha taho vartaja.

* * *

Palina Kačatkova nar. u 1969 u Oršy. Piśmieńnica. Pracavała ŭ Muziei Bahdanoviča i pravaabarončym centry «Viasna». Žyvie ŭ Minsku.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0