Pamior daśledčyk biełaruska-niamieckich suviaziaŭ, litaraturaznaŭca Uładzimir Sakałoŭski
Siońnia, 20 červienia, u Miensku na 83-m hodzie žyćcia pamior kandydat fiłałahičnych navuk, navukoviec, litaraturaznaviec, daśledčyk biełaruska-niamieckich suviaziaŭ Uładzimir Sakałoŭski.
Pra biełaruskaha piśmieńnika i pierakładčyka Uładzimira Sakałoŭskaha prafiesar Adam Maldzis niejak skazaŭ: “Ja nie ŭjaŭlaju sabie biełaruska-niamieckija hramadska-kulturnyja, asabliva litaraturnyja suviazi biez prac Uładzimira Sakałoŭskaha. Jon adkryŭ mnohija ich fakty, sistematyzavaŭ i abahulniŭ”.
Da hetych słoŭ ja chaču jašče dadać, što ciapier, kali jaho nie stała, nie mahu ŭjavić Słonimščynu biez majho starejšaha siabra, ziemlaka, talenavitaha čałavieka.
Paznajomiŭsia ja z Uładzimiram Lavonćjevičam Sakałoŭskim dzieści ŭ siaredzinie 1980-ch hadoŭ. Tady jakraz z druku vyjšli dźvie jaho aryhinalnyja knihi, jakija adrazu zrabili daśledčyka litaratury viadomym i kampietentnym znaŭcam u halinie pierakładu i niamiecka-biełaruskich suviaziaŭ. Heta byli knihi “Para stanaŭleńnia” i “Biełaruskaja litaratura ŭ HDR”. Hetyja knihi litaraturaznaviec mnie dasłaŭ u Słonim, i ja pra ich napisaŭ dobryja słovy ŭ miascovym druku. Tak my pasiabravali. I kali jon byvaŭ na rodnaj Słonimščynie, nikoli nie minaŭ majoj chaty, bo nam zaŭsiody było pra što pahutaryć.
Rodam Uładzimir Sakałoŭski sa słonimskaj vioski Mialkanavičy, dzie naradziŭsia 10 śniežnia 1930 hoda.Baćka jaho Lavoncij Alaksiejevič na vioscy byŭ davoli adukavanym čałaviekam. Jon u svoj čas skončyŭ himnaziju i niekalki kursaŭ Varšaŭskaha ŭniviersiteta. Dobra vałodaŭ biełaruskaj, polskaj, ruskaj i niamieckaj movami, viedaŭ taksama łacinskuju i staražytna-hreckuju movy, prymaŭ aktyŭny ŭdzieł u miascovaj filii Tavarystva biełaruskaj škoły (TBŠ). Tak što prykład Uładzimiru było z kaho brać. Tamu junak taksama pajšoŭ u navuku, bo mieŭ talent da zamiežnych moŭ, da vučoby.
Paśla zakančeńnia fakulteta zamiežnych moŭ Hrodzienskaha ŭniviersiteta Uładzimir Sakałoŭski pracavaŭ pierakładčykam va Uschodniaj Hiermanii, potym vykładaŭ niamieckuju movu ŭ Łatvii, pracavaŭ u Instytucie litaratury imia Janki Kupały, paśla — u Bonskim univiersitecie.
Pobač ź biełaruskaj movaj u jaho zaŭsiody była niamieckaja. A asnoŭnaj tematykaj daśledavańniaŭ stała historyja raźvićcia i ŭzajemadziejańnia biełaruskaj i niamieckaj kultur.
Viedaŭ daŭno, što ŭ 1961 hodzie ŭ Bonie na niamieckaj movie vyjšła kniha Andžeja Ciechanavieckaha Michal Kazimierz Oginski und sein Musenhof zu Slonim. Kniha heta ŭnikalnaja, jana źjaŭlajecca adnym ź pieršych śpiecyjalnych daśledavańniaŭ pa historyi prydvornaha teatra Biełarusi, da taho ž napisanaja aŭtaram pa nieviadomych raniej archiŭnych materyjałach. Doŭhi čas hetaje vydańnie było niedastupnym biełaruskim daśledčykam i prostym čytačam. I tolki dziakujučy Uładzimiru Sakałoŭskamu kniha Andžeja Ciechanavieckaha pabačyła śviet i ŭ Biełarusi. Pieršaja vydańnie pa-biełarusku vyjšła ŭ 1993 hodzie i adrazu chutka razyšłosia. Druhoje vydańnie, z bolš dapoŭnienymi kamientaryjami, u pierakładzie Uładzimira Sakałoŭskaha źjaviłasia ŭ 2006 hodzie.
U apošni čas biełaruski vučony i pierakładčyk vialikuju ŭvahu addavaŭ daśledavańniu Biełarusi ŭ pieryjad Pieršaj suśvietnaj vajny, a taksama Nadzvyčajnaj misii BNR u Niamieččynie.Sprava ŭ tym, što adnu z važnych rolaŭ u źniešniepalityčnaj dziejnaści Biełaruskaj Narodnaj Respubliki adyhrała Nadzvyčajnaja misija respubliki ŭ Bierlinie, jakaja na praciahu amal siami hadoŭ (1919-1925) u ciažkich i składanych umovach hodna prezientavała Biełaruś u Niamieččynie i doŭhi čas źjaŭlałasia adnym z hałoŭnych centraŭ BNR pa kaardynacyi dziejnaści biełaruskich dypłamatyčnych pradstaŭnictvaŭ za miažoj. Voś hety pieryjad aktyŭna i hruntoŭna daśleduje Uładzimir Sakałoŭski. Vialiki artykuł na hetuju temu jon apublikavaŭ u 2009 hodzie ŭ časopisie Arche.
Usie knihi, artykuły, vystupleńni jubilara niemahčyma pieraličyć. Dyj niama sensu. Usio zroblenaje Uładzimiram Sakałoŭskim treba čytać, daśledavać, analizavać. Pracy jaho - surjozny ŭkład u našu ajčynnuju historyju.
Jak skłaŭsia los vypusknikoŭ, jakimi žurfak hanaryŭsia 10 hadoŭ tamu? Historyja adnaho ŭračystaha kałaža31
Kamientary