Jan Maksimiuk pra partret maładoha mastaka

Ci pračytali vy apošnim časam niešta z sučasnaj litaratury, što mahli b nazvać šedeŭram? Ja — pračytaŭ. Hetaje niešta, na žal, nie ź biełaruskaj litaratury, jakaja apošnim časam, jak mnie padajecca, šedeŭrami nas nie raśpieščvaje. Kali pamylajusia, vypraŭcie... Piša Jan Maksimiuk.

Aŭtar, pra jakoha mnie siońnia chočacca napisać, pachodzić z Narvehii i zaviecca Chiecil Bjornstad (Ketil Bjørnstad). Samaje niečakanaje dla mianie było toje, što jak litaratar, Chiecil Bjornstad mnie adkryŭsia ŭsiaho hod-dva tamu, a da taho času hadoŭ 10 ja viedaŭ jaho vyklučna jak vydatnaha muzyku, adnaho z samych viadomych eŭrapiejskich džazavych pijanistaŭ, jak zorku pieršaj vieličyni słavutaj miunchenskaj firmy hukazapisu ECM.

Bjornstad, jaki atrymaŭ salidnuju muzyčnuju adukacyju jak klasyčny pijanist u Osła ŭ druhoj pałovie 1960-ch, u pačatku 1970-ch pasłuchaŭ zapis Majłsa Dejvisa «In a Silent Way» i zrazumieŭ, što jamu nakanavana stać džazavym pijanistam i kampazytaram.

Było heta nialohkaje rašeńnie, pakolki ŭsie pradkazvali maładomu muzyku bliskučuju mižnarodnuju karjeru klasyčnaha pijanista — jak śpieły pijanist Bjornstad debiutavaŭ pad uchvalnyja hałasy krytyki ŭ svaje 16 hadoŭ vykanańniem III kancertu Beły Bartaka.

U mianie ciapier kala 30 dyskaŭ z zapisami muzyki Chiecila Bjornstada. Na svaim šlachu hety muzykant, jakomu letaś spoŭniłasia 60 hadoŭ, zapisaŭ bolš za 50 albomaŭ z klasyčnaj i džazavaj muzykaj jak pijanist i jak akampanijatar pieśniaŭ, žanr jakich ciažka vyznačyć schodu (u zaležnaści ad vašaha nastroju, jany mohuć vam padacca opernymi aryjami, niejkim art-fołk-popam abo rafinavanym džazam).

Heta znakamitaja muzyka, u jakoj strohaja klasyčnaja intanacyja svabodna i zavabliva spałučajecca z žarsnaj schilnaściu kampazytara-vykanaŭcy da impravizacyi. A voś toje, što Bjornstad jašče viadomy jak eŭrapiejskaha farmatu piśmieńnik, dajšło da mianie usiaho niekalki hadoŭ tamu ŭ Berlinie, kali ja zahlanuŭ u adnu z tamtejšych bujnych kniharniaŭ i na palicach ubačyŭ pierakłady jahonych ramanaŭ.

Sol była ŭ tym, što taja palica, na jakoj stajali niamieckamoŭnyja vydańni knihaŭ Bjornstada, była padpisanaja jahonym imiem i proźviščam: Ketil Bjørnstad.

Taki podpis, zrazumieła, śviedčyć ab statusie piśmieńnika ŭ litaraturnym i vydavieckim śviecie — u bujnoj eŭrapiejskaj kniharni, u jakoj pradajuć knižki niekalkich dziasiatkaŭ tysiač aŭtaraŭ, svaje «persanalnyja palicy» majuć tolki vybranyja z vybranych, naohuł klasyki, a z sučasnych tolki tyja, jakija dabilisia nie aby jakoha mižnarodnaha pryznańnia. Karaciej, usiaho niekalki sotniaŭ podpisaŭ na knižnych palicach...

U Narvehii Bjornstad-piśmieńnik viadomy jak aŭtar zvyš 40 ramanaŭ, zbornikaŭ paezii dy bijahrafij słavutych narvežcaŭ.

U Eŭropie jaho viedajuć pierš za ŭsio jak aŭtara trylohii pra maładoha pijanista Aksela Vindynha (Aksel Vinding-Trilogien): «Pryśviačajecca muzycy» (Til musikken, 2004), «Raka» (Elven, 2007) i «Dama z daliny» (Damen i dalen, 2009).

Voś hetuju knihu (to bok try knihi, abjomam zvyš 1200 staronak) ja chacieŭ by ŭsim horača parekamendavać. Heta jakraz šedeŭr sučasnaj litaratury, pra jaki ja zhadaŭ na pačatku. Dziela jaje pračytańnia varta, prykładam, vyvučyć narveskuju movu, kažu heta z ułasnaha dośviedu.

Ale — nia ŭsim abaviazkova vyvučać. Ciapier dastupny i rasiejski pierakład hetaj trylohii. Nu, sami znojdziecie, dzie... Kniha napisanaja vielmi prazrystaj movaj i stylem, jaki adzin z recenzentaŭ nazvaŭ «ledavita pryhožym».

Kažučy pa-našamu, niama tam zvyčajnaha dla słavianskich litaraturaŭ sentymentalna-ślaźlivaha kałupańnia ŭ pačućciovych vantrobach i piačonkach hałoŭnaha hieroja... A što jość? Jość racyjanalna ŭzvažany apovied pra maładoha mastaka, adoranaha hienijalnaściu i niejkaj incestualna-mazachisckaj ciahaj da žančyn z adnoj siamji.

Spačatku Aksel zakachaŭsia ŭ pijanistku Aniu, jakaja razam ź im i elitnaj hrupaj pijanistaŭ-pačatkoŭcaŭ rychtujecca da konkursu, jaki akreślić usiu dalejšuju budučyniu maładych muzykaŭ. Ania nie vytrymlivaje stresu, pierastaje jeści i pamiraje ad anareksii.

Jejny baćka raznosić sabie čerap strełam z dubaltoŭki. Aksel pieranosić svaje pačućci na Aninu maci, Maryjanu, asobu starejšuju za jaho hadoŭ na siamnaccać. Maryjana akazvajecca asobaj niaŭstojlivaj psychična i zasilvajecca paśla taho, jak Aksel, pabraŭšysia ź joju šlubam, bliskuča vyjhraje konkurs dla maładych pijanistaŭ.

Aksel sprabuje ŭtapicca i traplaje na niejki čas u psychijatryčnuju kliniku. A potym, zamiest taho, kab padpisać kantrakt na vystupy ŭ samych prestyžnych kancertnych zalach Eŭropy, jon pakidaje stalicu i jedzie za palarnaje koła, kab tam sustreć zamužniuju siastru Maryjany, Sihrun, ź jakoj taksama ŭvachodzić u intensiŭnyja eratyčna-pačućciovyja znosiny.

Tam jaho ledź nie zabivajuć za heta, i jon viartajecca ŭ Osła z pačućciom, što ščaście ŭ žyćci mahčymaje tolki ŭ lubovi da svajho paklikańnia, to bok da muzyki...

Usio heta ŭ takim zhuščanym pierakazie hučyć, pryznajusia, jak niejkaja halivudzkaja chrenacień nia pieršaha hatunku z frejdysckimi padtekstami, ale trylohija Bjornstada — heta nie apisańnie malaŭničych seksualnych pozaŭ u roznych interjerach i krajavidach Narvehii, a pakaz vyśpiavańnia adoranaha mastaka, čałavieka, jakomu Boh daŭ talent, a jahonyja ziamnyja baćki pieradali ŭ hienach pratestanckuju schilnaść da pracy i niežadańnie rasčulvacca nad svaim losam...

Za 40 hadoŭ tvorčaha žyćcia Chiecil Bjornstad vydaŭ, jak ja ŭžo kazaŭ, zvyš 50 muzyčnych albomaŭ i zvyš 40 knihaŭ, jakija ŭčynili jaho tym, kim jon źjaŭlajecca siońnia — unikalnym eŭrapiejskim mastakom, jaki dasiahnuŭ viaršyniaŭ jak u muzycy, tak i ŭ litaratury. Sami razumiejecie, što takomu čałavieku jość što skazać pra šlach da takich viaršyniaŭ.

Vydańniu trylohii pra Aksela Vindynha spadarožničała vydańnie Bjornstadam padvojnaha albomu z muzykaj, jakaja ščylna pieraplatajecca z ramannym losam jahonaha hieroja.

Na adnym dysku sabranyja kampazycyi-impravizacyi Bjornstada-Vindynha, jakija ŭźnikli ŭ pracesie pracy nad ramannaj seryjaj, na druhim — vykanańni frahmentaŭ klasyčnych tvoraŭ Rachmaninava, Šapena ci Debiusi, jakija zhadvajucca ŭ trylohii i majuć vialiki ŭpłyŭ na vyśpiavańnie maładoha mastaka Aksela. Heta, tak by mović, sučasny syntez «muzyčnaha ramanu» — i słova, i muzyka...

Tomas Man moh napisać svoj słavuty raman «Doktar Faŭstus» pra hienijalnaha kampazytara, ale nia moh napisać muzyki za hetaha kampazytara. A Bjornstad zrabiŭ i adno, i druhoje. I ja nie vahajusia pastavić trylohiju narveskaha piśmieńnika-pijanista ŭporavień sa zhadanym ramanam słavutaha niamieckaha klasyka.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0