Test na pravincyjnaść

Pry ŭsim žadańni siońniašniuju Biełaruś nacyjanalna raźvitaj krainaj nie nazavieš. Možna hetaha saromiecca, možna hetym hanarycca, ale asprečvać nie vypadaje. Na miescy nacyjanalnaści ŭ nas — pravincyjnaść. Nie taja miłaja dy prastavataja miestačkovaść, pavodle jakoj na staličnym vakzale paznaješ pasažyraŭ aŭtobusa z pravincyi.

Jakraz u hetym sensie Biełaruś adroźnivajecca ad susiednich krain, i pryjezdžyja ź Miadzieła ci Klecka ludzi ničym nie vyłučajucca ŭ minskim natoŭpie. Ale ja nie pra źniešnija prykmiety. Pravincyjnaść u nas zajmaje toje miesca, dzie ŭ susiedziaŭ — svaja kultura i zavieršanaja madel ułasnaha suśvietu.

Tak adbyvajecca nie tolki tamu, što stalicaj abo mietrapolijaj dla nas, pa vialikim rachunku, zastajecca Maskva. I nie tolki tamu, što vialikaja rasijskaja kultura — heta naša ŭsio. I nie tolki tamu, što my žyviem ŭ rasijskaj miedyja‑prastory, dzie svaje ŭłasnyja teleprahramy źjaŭlajucca adbitkami maskoŭskich. Kali zirnuć u korań, dyk korań — heta i jość toje, što adroźnivaje nacyjanalnaść ad pravincyjnaści.

U dačynieńni da krainy hety korań — svaje tradycyi, mova, kraj śvietu dla ciabie — na tvajoj ziamli. «Za nami Maskva» ci «Za nami Varšava» — heta značyć, adstupać niama kudy. A voś «Za nami Minsk» — nie hučyć. Niama ŭ našaha Minska ahulnapryznanaha statusu mietrapolii.

U dačynieńni da asoby ja b paraŭnaŭ hety korań z unutranaj kulturaj, intelihientnaściu, prystojnaściu. Takich ludziej u Biełarusi niamała. Ale dla taho, kab adroźnić čałavieka mietrapolnaha ad pravincyjnaha, majho pieraliku davoli abstraktnych rysaŭ niedastatkova. I voś adnojčy, nazirajučy za našymi publičnymi piersanažami, ja ŭrešcie sfarmulavaŭ dla siabie toj adziny kryteryj, što adroźnivaje staličnaha dziejača ad pravincyjała. Heta — adnosiny da biełaruskaj movy. Nie ŭ tym sensie, kab havaryć paŭsiul i zaŭsiody pa‑biełarusku. Možna nie tolki nie karystacca movaj, ale i nie viedać jaje. Havorka pra adnosiny, pra ŭśviedamleńnie taho, što mova — najvialikšaja kaštoŭnaść i dla hetaj ziamli, i dla hetaha naroda, i dla hetaj kultury. Taja rysa, zastupiŭšy za jakuju, ty apynaješsia pa‑za narodam i pa‑za kulturaj.

Kožny fakt, kali znakamity čałaviek vyjaŭlaje svaju niepravincyjnaść praz adnosiny da biełaruskaj movy, vyhladaje na ŭčynak, a časam i na podźvih.

Kožny fakt, kali znakamity čałaviek vyjaŭlaje svaju niepravincyjnaść praz adnosiny da biełaruskaj movy, vyhladaje na ŭčynak, a časam i na podźvih. Da prykładu, kali Raścisłaŭ Jankoŭski, budučy deputatam, pierakonvaŭ (i pierakanaŭ) Viarchoŭny Saviet pryniać zakon ab dziaržaŭnaści biełaruskaj movy, jon vystupaŭ jak čałaviek mietrapolny nasupierak niazhodnym pravincyjałam. Albo — kali Michaił Finbierh vyjaŭlaje staličnaść duchu, adkazvajučy pa‑biełarusku na pytańni žurnalistki, jakaja z usich sił trymajecca svajoj pravincyjnaści i ŭparta źviartajecca da metra pa‑rasijsku. Ci — kali Barys Łucenka na pytańnie viadučaha «Panaramy» kaža, što jaho niepakoić stanovišča biełaruskaj movy, a žurnalist pierabivaje, maŭlaŭ, usio jasna, nie treba pra heta, a Łucenka znoŭ — pra heta, bo mienavita heta jaho i niepakoić…

Peŭnym apafieozam pravincyjnaści mnie padałosia hałasavańnie na sajcie kampanii «Velcom». Kampanija pytałasia ŭ naviednikaŭ, ci zavodzić joj biełaruskamoŭnuju viersiju sajta. Varyjanty adkazaŭ byli «tak» i «nie». Farmalna ŭsio, nibyta, jak zaŭsiody. Ale ŭdumajciesia: jakija matyvacyi pavinny być u čałavieka, kab nacisnuć na knopku «nie»? Zrazumieła, što źjaŭleńnie biełaruskamoŭnaj viersii anijakim bokam nie toje što nie zaminała b tym, chto karystajecca hetym sajtam pa‑rasijsku, ale navat nijak nie trapiłasia b im na vočy. Ź inšaha boku, čym bolš moŭnych varyjantaŭ sajta, tym bolš u kampanii klijentaŭ i tym lepš składvajecca kamiercyja. Nie viedaju, kolki ni šukaŭ ja ŭ sabie choć jakoj pryčyny, dumki, emocyi, kab u takoj situacyi nacisnuć na «nie», — nie znajšoŭ.

Niekali ja sprabavaŭ razabracca ŭ fienomienie Mulavina. Čałaviek, jaki viarnuŭ da rodnaje movy cełaje pakaleńnie biełarusaŭ, sam pa‑biełarusku nie havaryŭ.

Niekali ja sprabavaŭ razabracca ŭ fienomienie Mulavina. Čałaviek, jaki viarnuŭ da rodnaje movy cełaje pakaleńnie biełarusaŭ, sam pa‑biełarusku nie havaryŭ. Adnak sprava, paŭtarusia, u adnosinach. I adna mulavinskaja fraza mnie ŭsio rastłumačyła. Cytuju blizkaha siabra Mulavina mastaka Lavona Bartłava: «Ja jamu kažu, Vałodzia, ty niadrenna śpiavaješ, a čamu ty pa‑biełarusku nie havoryš? Jon kaža: «Mnie Boh daŭ adno, a ja nie mahu padmiešvać sabie druhoje». Jon daŭ jamu pieśniu».

Pry hetym dzicia svajo siamja Mulavinych addała ŭ biełaruskamoŭny dziciačy sadok, što najlepšym čynam śviedčyć pra adnosiny da movy i pra toje, dzie dla Mulavina byŭ kraj jahonaj ziamli i dzie była mietrapolija.

Tym časam dla mnohich kaleh pieśniara mietrapolijaj była i zastajecca Maskva. Varta było jamu syści — i ŭsio, rassypalisia na šmat častak, kinulisia ŭ Rasiju — tudy, dzie ŭ ich ujaŭleńni — mietrapolija. A tyja, što nie rynulisia, zaciahnuli pałaniez Ahinskaha pa‑rasijsku. Usio adno, što «Lavonichu» na suachili. Ci nie, dakładniej, — usio adno, što «Kaciušu» pa‑niamiecku.

Mahčyma, jany nie adčuvajuć tut dysanansu, bo nie adčuvać kraju svajoj ułasnaj ziamli i kraju kultury, vyjści za jaki aznačaje — vyjści z kultury. Dziva što tych učynkaŭ i podźvihaŭ, pra jakija ja kazaŭ vyšej, siońniašnija pieśniary nie robiać. I sumna, što nichto ad ich hetaha i nie čakaje.

Siarhiej Dubaviec, Biełorusskije novosti

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0