Knižki jak hadzińniki

Jan Maksimiuk piša pra Biełaruska-łacinska-eŭrapiejski słoŭnik, składzieny Lavonam Barščeŭskim.

Niadaŭna ja nabyŭ Biełaruska-łacinska-eŭrapiejski słoŭnik, składzieny Lavonam Barščeŭskim i vydadzieny Kalehijumam Uschodniaj Eŭropy va Ŭrocłavie. Voś knižka, jakaja čałavieku nie pryśnicca i ŭ najhoršaj z načnych niemaraściaŭ — tamu jana mahčymaja tolki na javie. Spadar Barščeŭski pierakłaŭ kala 4000 biełaruskich słoŭ na 27 eŭrapiejskich movaŭ: 25 aficyjnych movaŭ dziaržavaŭ-siabraŭ Eŭrapiejskaha Źviazu, charvackuju (movu siabra EZ u– niedalokaj budučyni) i łacinskuju.

Biełaruska-inšamoŭnaja pierakładnaja častka zajmaje ŭsiaho tolki pałovu abjomu knižycy, jakaja naličvaje 1040 staronak. Akramia hetaj asnoŭnaj častki słoŭnik źmiaščaje tablicy biełaruskich spražeńniaŭ i skłanieńniaŭ; słoŭničak leksyčnych zapazyčańniaŭ biełaruskaj movy; biełaruska-łacinski słoŭničak relihijnych, bijalahičnych, medycynskich, chimičnych i inšych terminaŭ; słoŭničak biełaruskich prykazak, prymavak i vysłoŭjaŭ; plus salidny dadatak, u jakim možna znajści biełaruskija ličebniki, asabovyja imiony, nazvy krainaŭ, taponimy i synonimy. Słoŭnik papiaredžany ŭstupam i ŭkazańniami, jak im karystacca, na polskaj, biełaruskaj i (jak dumaju, dziela prykołu) łacinskaj movach. Mahčyma, varta było b hetyja ŭvodziny pierakłaści jašče na jakujuści mienš ekzatyčnuju movu, kab zadavolić i mienš daśviedčanych čytačoŭ, ale hodzie — toj, kamu treba, raźbiarecca i tak. (Apisvaju dychtoŭnaje ŭrocłaŭskaje vydańnie ŭ ćviordaj vokładcy tak padrabiazna, bo isnuje jašče i «miakkaciełaje», abkarnanaje vydańnie hetaha słoŭnika dla ludziej pa druhi bok linii Kerzana.)

Kali nie ličyć biełaruskaha-rasiejskaha słoŭnika i vydadzienaha zusim niadaŭna biełaruskaha-ukrainskaha słoŭnika, dyk na śviecie nie isnuje anijakaha inšaha prystojnaha biełaruska-inšamoŭnaha słoŭnika. Čamu? Samy prosty adkaz — bo nikomu jany nie patrebnyja. Kali biełarusy vučacca inšych movaŭ pry dapamozie rasiejskich słoŭnikaŭ, dyk i tyja niešmatlikija zamiežniki, kamu raptam zachočacca rasšałopać biełaruskuju movu, mohuć analahična pakarystacca biełaruska-rasiejskim słoŭnikam.

Hartajučy słoŭnik Lavona Barščeŭskaha, možam napaści i na inšy adkaz na vyšej pastaŭlenaje pytańnie. Skłaści salidny biełaruska-inšamoŭny słoŭnik (skažam, na 25000 słoŭ) — zadańnie chalerna karpatlivaje i niaŭdziačnaje. Dla niejkaha hišpanca ci italjanca słovy voka i vačej ci dzied i dziady — heta absalutna roznyja leksyčnyja adzinki, u jakich nie prahladvajecca nijakaja rodnasnaja suviaź. A tamu jany pavinny stajać jak asobnyja artykuły ŭ słoŭniku, bo biaz hetaha słoŭnik nia budzie im nijakaj dapamohaj. Spadar Barščeŭski mienavita tak i robić u svaim šmatmoŭnym index verborum, vyciahvajučy niekatoryja bolš składanyja formy nazoŭnikaŭ i dziejasłovaŭ u asobny radok.

Kožny inšy leksykohraf, kali jon zachoča zrabić niešta sapraŭdy karysnaje dla biełaruskaj movy, musić pastupać padobna. I kožny leksykohraf niesumnienna nia raz paškaduje, što nie isnuje mašyna času, u jakoj možna było b pieranieścisia 100 hadoŭ nazad i rastłumačyć ajcam biełaruskaj artahrafii, kab jany jašče raz padumali, ci pieradavać akańnie i jakańnie ŭ biełaruskim pravapisie (a to i paviesić ich za jajcy na dzianiok, kab im dumałasia bolš pradbačliva i ŭnikliva).

U hetym sensie, Lavon Barščeŭski jak leksykohraf źjaŭlajecca faktyčna pieršaprachodcam (da taho ž, Biełaruska-łacinska-eŭrapiejski słoŭnik sprabuje adlustravać jašče i narkamaŭska-taraškievičaŭskuju dylemu siońniašniaha biełaruskaha pravapisu). Kali ŭziać usio hetaje pad uvahu, dyk nia budzie pierabolšańniem skazać, što voś na takich ludziach jak Lavon Barščeŭski i trymajecca biełaruski śviet (pa svajoj natury, hłyboka dychatamičny i šyzafreničny) u šyrejšym śviecie. Doŭhaha i mocnaha zdaroŭja tabie, Lavonu!

Forstår De norsk?

Mianie asabista nia treba pierakonvać, što słoŭniki — heta najvažniejšyja knižki ŭ žyćci ludziej (jak i ŭ žyćci źviaroŭ, kali ŭžo dahavorvać rečy da kanca).

Ad sama mienš piaci hadoŭ adzinyja knižki, jakija ja čytaju vyklučna dziela čystaj pryjemnaści, a nie dziela zabićcia času, zarablańnia hrošaj abo na złość žoncy — heta słoŭniki, naohuł narveskija. U mianie ich štuk 9-10, padzielenych z bolšaha paroŭnu na try hrupy: adna pry ŭzhałoŭi łožka ŭ spalni, druhaja na palicy ŭ maim kabinecie ŭdoma i treciaja na palicy nad piśmovym stałom na pracy. A jašče adzin narveska-česki słoŭničak ja maju pastajanna pry sabie — u kišeni pinžaka abo ŭ sumcy, ź jakoj ježdžu na pracu. Prosta tamu, kab łavić chviliny čystaha kajfu niezaležna ad hieahrafičnaj pazycyi.

Kali ŭ samym pačatku hetaha stahodździa ja zachacieŭ vyvučyć novanarveskuju movu, kab pierakłaści majho ŭlubionaha Tarjej Vesasa, prablema novanarveska-jakohaści słoŭnika stała dla mianie ź niečuvanaj vastrynioj. Sprabujcie ŭ Prazie (ci ŭ jakim-niebudź inšym miescy) znajści dobry biełaruska-jakijści słoŭnik (nia ličačy zhadanych užo rasijskaha i ŭkrainskaha). Dyk voś, na pačatku mnie zdavałasia, što z novanarveskimi słoŭnikami budzie analahična — ich niama nidzie na śviecie (dei finst ikkje i verdet).

Značyć, ciapier možacie sabie ŭjavić majo asłupianieńnie, kali ŭ akademičnaj kniharni pry Placy Vacłava ŭ Prazie ja znajšoŭ samy poŭny novanarveski słoŭnik, jaki tolki isnuje ŭ pryrodzie — Nynorskorboka, hod vydańnia 1994! Słoŭnik stajaŭ tam hadoŭ piać, skazała mnie pradavačka, i nichto im da mianie ni razu nie pacikaviŭsia. Ja byŭ nastolki ščaślivy, što navat i nie padumaŭ, a jak ža ja im pakarystajusia, kali tam usieńka pa novanarvesku — bo byŭ heta tłumačalny słoŭnik, dzie novanarveskaje słova rastłumačvajecca inšymi novanarveskimi słovami (ź inšaha boku, kali dzicio ŭ Narvehii vučać novanarveskaj movie, dyk ci nie rastłumačvajuć jamu novaje novanarveskaje słova inšymi novanarveskimi słovami?).

Anyway, lod skranuŭsia ź miesca. Siońnia, akramia płojmy słoŭnikaŭ pa narveska-dackaj trasiancy (bokmål), jakija pierakładajucca na anhielskuju, českuju abo rasiejskuju movy, u mianie jość zhadany Nynorskordboka, słoŭnik dla školnikaŭ Engelsk-nynorsk, nynorsk-engelsk ordbok i absalutny rarytet, Norsk-engelsk ordbok z 1965 hodu, jaki daje anhielskija tłumačeńni słovaŭ z abiedźviuch narveskich movaŭ, bokmål i nynorsk.

Ciapier mnie časam dumajecca, što voś niejki maltyjec, jaki raptam zachoča pierakłaści svajho ŭlubionaha Alhierda Bachareviča na maltyjskuju movu, nia budzie ŭžo zusim biezdapamožny. Jon nia tolki zmoža nabyć u bukinista ŭ Miensku zusim novieńki kamplekt piacitomnaha tłumačalnaha słoŭnika biełaruskaj movy ŭ šaści tamach, ale i słoŭnik Lavona Barščeŭskaha va Ŭrocłavie, jaki jamu dazvolić uchapić toj istotny placdarm na ŭskrainie biełaruskaj movy, adkul jon moža rabić śmiełyja vyłazki ŭ jejnyja nietry.

Dictionaries are like watches

— skazaŭ Semiueł Džonsan (1709-1784), aŭtar pieršaha sapraŭdy salidnaha tłumačalnaha słoŭnika anhielskaj movy (42773 artykuły, vaha 9 kilahramaŭ, hod vydańnia 1755), — the worst is better than none, and the best cannot be expected to go quite true.

Pierakładny słoŭnik dazvolić nam uchapić usiaho sens vyšej skazanaha. Bolš-mienš taki: «Słoŭniki nahadvajuć hadzińniki — z najhoršym čałaviek adčuvaje siabie lepš, čym biez anijakaha, a z najlepšym nia moža spadziavacca, što toj pakaža ŭsio pravilna».

Adnak ža hety biehki pierakład i nia blizki da afarystyčnaj elehantnaści vysłoŭja Doktara Džonsana (jak pryniata nazyvać słavutaha leksykohrafa ŭ Anhlii). Z hetaha pierakładu nijak nielha ŭrazumieć, čamu Semiueł Džonsan naležyć da najčaściej cytavanych anhielskich aŭtaraŭ, ustupajučy miesca tolki Šekśpiru. Nu bo sam pierakładny słoŭnik, utrymlivajučy ŭ sabie klučy da razhadki ŭsiaho, što było i budzie napisana ŭ čužoj movie, usio ž taki nie padkazvaje adnaznačna, jaki kluč u jakuju dzirku ŭstaŭlać. Dalej užo sprava zaležyć ad pierakładčyka, ci dapasuje jon kluč da paradnych dźviarej u nieznajomy budynak, ci adčynić usiaho niejki čorny chod. Quod erat demonstrandum.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0