Novyja źviestki pra bijahrafiju i postać biełaruskaha pieršadrukara Franciška Skarynu adšukaŭ Aleś Žłutka, starejšy navukovy supracoŭnik Instytutu historyi Biełarusi. Padčas apošniaj kamandziroŭki ŭ Vatykan daślednik udakładniŭ suviaź pieršadrukara z V Łateranskim saboram, jaki adbyŭsia ŭ 1512-1517 hadach.
Na hety sabor prybyła delehacyja dackaha karala, u składzie jakoj byŭ niejki Skaryna. A praz try miesiacy ŭžo dakładna Franciška Skarynu pry abaronie doktarskaj pracy ŭ Padui nazyvajuć sakratarom dackaha karala Hansa. Ci pra adnu i tuju ž asobu idzie havorka ŭ roznych krynicach, zadaŭsia pytańniem navukoviec.
Padčas pracy ŭ Vatykanskim archivie Aleś Žłutka znajšoŭ cikavyja dakumienty, u jakich sakratar dackaha karala paviedamlaje pra toje, što da V Łateranskaha saboru žadaŭ dałučycca maskoŭski car.
Daślednik adznačyŭ, što padčas pracy z dakumientami vyśviatlajucca nadzvyčaj cikavyja rečy: pierad 1508 hodam dacki karol Hans prymaŭ u siabie delehacyju ad maskoŭskaha cara Vasila III. Pasły prasili karala damovicca z Papam Rymskim Julijem II ab dostupie maskoŭskaha pasolstva da Vatykanskaha dvara. Viadoma, što dacki manarch staraŭsia praz francuzskaha karala paspryjać uładkavańniu maskoŭskich pasłoŭ u Vatykanie. Padčas hetych i nastupnych pieramoŭ dacki karol sprabavaŭ damovicca z Vasilom III ab pajadnańni Cerkvaŭ.
«U 1509 hodzie da dackaha dvara prybyła taksama delehacyja polskaha karala i Vialikaha kniazia Žyhimonta, u paddanstvie jakoha na ziemlach Biełarusi i Ukrainy taksama byli pravasłaŭnyja i dzie dakumientacyja viałasia na łacinie i starabiełaruskaj movie. Uźnikaje pytańnie: dziela čaho patrebny byŭ Skaryna dackamu karalu ŭ jakaści sakratara? Adkaz naprošvajecca sam saboj: dla dypłamatyčnych znosinaŭ z Žyhimontam i Vasilom III; Skaryna vykonvaŭ ekumieničnuju misiju ŭ spravie pajadnańnia dvuch halinaŭ chryścijanstva. Vielmi imavierna, što ŭ Danii jon i atrymaŭ miedyčnuju adukacyju, kab paśla abaranić daktarat pa miedycynie ŭ Padui», – adznačaje daślednik, adnaŭlajučy chranałohiju padziej, jakija adbylisia bolš za piać stahodździaŭ tamu.
Atrymać miedyčnuju adukacyju Francišak Skaryna moh z 1509 pa 1512 hod, ale pakul heta tolki teoryja, bo mienavita hety čas jašče zastajecca biełaj plamaj u jahonaj bijahrafii. U lubym vypadku, toje, što Skaryna moh być niepasrednym udzielnikam dackaj delehacyi na V Łateranski sabor – vielmi važnaja akaličnaść, ličyć Aleś Žłutka. Heta nie dziŭna: Skaryna atrymaŭ adukacyju i va ŭschodniaj, i ŭ zachodniaj chryścijanskaj tradycyi, vučyŭsia ŭ katalickich univiersitetach, pracavaŭ pry dvarach dackaha karala i vilenskaha biskupa, vydavaŭ Bibliju i liturhičnyja knihi dla pravasłaŭnych viernikaŭ.
«Pašyrajecca dyjapazon jahonaj asoby, pašyrajecca dyjapazon pieramiaščeńniaŭ Skaryny pa Jeŭropie. Heta kaža pra toje, što jon byŭ asobaj reniesansnaha typu. A jak viadoma, dziejačy Adradžeńnia ŭ toj čas davoli šmat padarožničali pa Jeŭropie, nabyvajučy viedy i pracujučy ŭ roznych halinach. A jaho dziejnaść u ekumieničnym kirunku śviedčyć ab šyryni śvietapohladu, ab jaho adkrytaści. Toje, što jon moh udzielničać u spravie pajadnańnia padzielenych častak chryścijanstva napiaredadni novaha padziełu, jaki niesła blizkaja Refarmacyja, nadaje jašče bolšuju vielič jahonaj postaci», – upeŭnieny navukoviec.
Doktar miedycyny i svabodnych navuk, mahčymy ŭdzielnik dysputaŭ z Paracelsam – viadomym mistykam XVI stahodździa, i Marcinam Luteram, biezumoŭna, vieličnaja, ale i tajamničaja postać – usio heta Francišak Skaryna. Aleś Žłutka pryznajecca, iści krok za krokam pa śladach pieršadrukara – heta niby razbłytvać detektyŭ, finał jakoha na siońniašni dzień nieviadomy, bo navat miesca śmierci Skaryny pakul dakładna nieviadomaje. Zatoje možna amal z peŭnaściu ŭznavić źviestki pra pieršuju pałovu žyćcia, u pryvatnaści pra toje, dzie Skaryna atrymaŭ pieršapačatkovuju adukacyju i relihijnyja viedy. Nazvany jon byŭ u honar śviatoha Franciška Asizskaha – patrona klaštaru biernardyncaŭ u Połacku, pry jakim i atrymaŭ viedy łacinskaj movy, a viedy ŭ pravasłaŭnaj tradycyi i ŭ starabiełaruskaj knižnaj movie – pry adnym z połackich pravasłaŭnych manastyroŭ.
Usie novyja źviestki abaviazkova buduć apublikavanyja: navukoŭcy płanujuć vydać novy zbornik dakumientaŭ ab žyćci i dziejnaści Skaryny, i, mahčyma, jon ubačyć śviet užo ŭ 2017 hodzie.
«Zapłanavana vydańnie na novych ahijahrafičnych pryncypach i adpaviednym navukovym uzroŭni, bo za minuły z papiaredniaha vydańnia čas źjavilisia novyja źviestki, byli znojdzienyja novyja dakumienty. Taksama buduć papraŭleny ŭžo apublikavanyja dakumienty, buduć dadadzienyja faksimile. Treba prosta na novym faktałahičnym uzroŭni pradstavić asobu Skaryny», – ličyć Aleś Žłutka.
Asensavać postać Skaryny jašče treba budzie mnohim, i nahoda adpaviednaja jość: u 2017 hodzie ŭvieś śviet adznačyć jubilej pieršaj drukavanaj Biblii Skaryny. Praca pa vyvučeńni jahonaj bijahrafii viadziecca ciapier šmatlikimi ŭstanovami Biełarusi, a ŭličvajučy vielič i znakamitaść hetaj postaci, uźnikła navat ideja nadać nacyjanalnamu aeraportu imia Franciška Skaryny.
Stała viadoma pra śmierć 22-hadovaha chłopca, jakoha asudzili pa palityčnaj kryminałcy2
Kamientary